Download - Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski
![Page 1: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/1.jpg)
UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE BANJA LUKA
SEMINARSKI RAD
Predmet:
Poslovno pravo
Tema:
Akcionarsko društvo
Student: Profesor:Danijela MilišićBroj indeksa:2198/11 Marko Rajčević Banja Luka
Decembar, 2012. godine
![Page 2: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/2.jpg)
SADRŽAJ
Uvod.................................................................................................3
Pojam akcionarskog društva.........................................................4
Osnivanje akcionarskog društva..................................................5
Zatvoreno i otvoreno akcionarsko društvo..................................7
Akcije i druge hartije od vrednosti................................................9
Dividende i druge isplate akcionarima...........................................10
Osnivačka skupština akcionarskog društva.................................10
Nadležnosti osnivačke skupštine..................................................11
Organi akcionarskog društva........................................................12
Skupština.........................................................................................13
Upravni odbor.................................................................................14
Izvršni odbor...................................................................................15
Zaključak.........................................................................................16
Literatura.........................................................................................17
2
![Page 3: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/3.jpg)
UVOD
Akcionarsko društvo ili deoničarsko društvo je trgovačko društvo sa osnovnim
kapitalom podeljenim na izvestan broj akcija sa jednakim iznosima. Akcionarsko
društvo je pravno lice koje odgovara za svoje obaveze isključivo svojom
imovinom.
Pretečom savremenih akcionarskih društava smatra se Banka svetog Đorđa (it.
Banco di San Giorgio), osnovana 1407. godine u Đenovi.
Akcionarsko društvo može biti otvorenog (javnog) ili zatvorenog tipa. Ako je
preduzeće otvorenog tipa njegove akcije se vrednuju na berzi i preduzeće ima
obavezu da javno prikazuje finansijske izveštaje. Vlasnici preduzeća su
akcionari.
Organizacija akcionarskog društva je u velikoj meri propisana zakonima, a u
pojedinostima njihovim statutima. Kupoprodaja akcija se vrši na tržištu kapitala:
1. na primarnom tržištu kapitala obavlja se plasman nove emisije akcija; učesnici
na ovom tržištu su akcionarska društva koja izdaju novu emisiju akcija i
finansijski posrednici (najčešće su to banke - investicione i poslovne);
2. na sekundarnom tržištu (berza akcija; eng. stock exchange, it. bursa) se
kupuju i prodaju već izdate akcije; osnovni finansijski posrednici su brokeri i dileri;
3. na trećim tržištima posluju brokerske firme koje ne žele da plaćaju proviziju
regularnim berzama; ova tržišta nisu javna i čine ih grupe preduzeća koja su
manje više međusobno nezavisna.
Akcionarska društva u nazivu preduzeća imaju sufiks "a.d.
3
![Page 4: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/4.jpg)
POJAM AKCIONARSKOG DRUŠTVA
Akcionarsko društvo definisano je Zakonom o privrednim društvima iz
2004. godine. Pre toga, Zakon o preduzećima iz 1996. godine takođe određuje
ovu formu, a i istoimeni akt iz 1988. godine koji je koristio termin „deoničko
društvo“. Akcionarsko pod ovim imenom sreće se i u Zakonu o akconarskim
društvima Kraljevine Srbije iz 1896. godine, kao i u jugoslovenskom Trgovačkom
zakoniku iz 1937. godine. Iz samog naslova zakona i oblika društva sledi i razlika
između termina „akcija“ i „deonica“. U teoriji su podeljena mišljenja o tome kom
terminu treba dati prednost. U našem zakonodavstvu je prihvaćen termin
akcionarsko društvo. Prema Zakonu o privrednim društvima akcionarsko društvo
može biti otvoreno i zatvoreno. Osnivačkim aktom se određuje koja vrsta
akcionarskog društva se osniva. Ukoliko izričitog određenja vrste akcionarskog
društvanema u osnivačkom aktu, smatra se da je osnovano otvoreno
akcionarsko društvo.
Akcionarsko društvo je vrsta privrednog društva, društva kapitala, za čije
se osnivanje sredstva pribavljaju izdavanjem akcija. Akcionarsko društvo osniva
jedno ili više pravnih i/ili fizičkih lica u svojstvu akcionara radi obavljanja
određene delatnosti, pod zajedničkim poslovnim imenom koje sadrži oznaku
„akcionarsko društvo“ skraćenicu „a.d.“ ili „ad“. Osnovni kapital društva utvrđen je
i podeljen na akcije. Osnovni kapital društva čini zbir nominalnih vrednosti svih
akcija.
Akcionarsko društvo je pravni subjekt, ima svoju imovinu koja je odvojena
od imovine osnivača. Ovo društvo odgovara u potpunosti svojom imovinom za
obaveze koje preuzima u pravnom prometu. Akcionari ne odgovaraju za obaveze
društva, osim do iznosa ugovorenog a neuplaćenog uloga u imvinu društva.
4
![Page 5: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/5.jpg)
Međutim, akcionari akcionarskog društva mogu prema trećim licima lično
odgovarati za obaveze društva ako zloupotrebe privredno društvo za nezakonite
ili prevarne ciljeve, ili ako sa imovinom društva raspolažu kao sa sopstvenom
imovinom kao da privredno društvo kao pravno lice ne postoji. Zloupotreba
pravnog lica je određena članom 15 Zakona o privrednim društvima, a bila je kao
institut probijanja pravnog subjektiviteta poznata i u Zakonu o preduzećima iz
1996. godine.
Akcionarsko društvo ima tačno određen kapital neophodan za osnivanje.
Minimalni osnovni kapitaldruštva propisan je zakonom. Načelo fiksiranosti
osnovne glavnice je od posebnog značaja za treća lica, kao generalno
obezbeđenje za realizaciju njihovih potraživanja. Akcionarsko društvo je dužno
da vrednost svoje neto imovine stalno održava na nivou koji je jednak ili veći od
zakonom propisane vrednosti minimalnog osnovnog kapitala. U slučaju da se
osnovni kapital društva iz bilo kog razloga smanji ispod vrednosti određene
zakonom, akcionarsko društvo ima obavezu da ga obezbedi u roku od šest
meseci od dana smanjenja. Drugi način za rešenje problema smanjenja
osnovnog kapitala jeste promena pravne forme. Ukoliko društvo ne uspe da održi
vrednost neto imovine na nivou jednakom ili većem od zakonom propisane
vrednosti minimalnog osnovnog kapitala, nad njim će biti otvoren postupak
likvidacije. Osnivački kapital akcionarskog društva formira se otkupom akcija u
najmanjem iznosu zakonom propisane osnovne glavnice. Propisivanje minimuma
osnovnog kapitala i održavanje njegove vrednosti jesu garancija trećim licima, ali
su od značaja i za obavljanje delatnosti društva. Akcionarsko društvo se može
osnovati u svim svojinskim oblicima. Vlasnički režim nad društvom zavisi od
svojinskg režima sredstava koja se ulažu u društvo. Osnivači mogu biti sva
pravna i fizička lica, domaća i strana.
Akcionarsko društvo je vrlo pogodan oblik preduzeća za investicije većeg
obima. Sredstva se mogu prikupiti od velikog broja ulagača, pri čemu njihovi
pojedinačni ulozi ne moraju biti veliki. A za investitore je najbitnija činjenica
odgovornosti, jer u ovom obliku privrednog društva oni ne snose nikakvu
imovinsku odgovornost u vezi obavljanja njegove registrovane delatnosti.
5
![Page 6: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/6.jpg)
Akcionarsko društvo se, dakle, kao pravni subjekt karakteriše određenim
osobenostima:
osnovni kapital društva podeljen je na akcije određene nominalne
vrednosti,
imovina društva odvojena je od imovine osnivača,
akcije kao hartije od vrednosti garantuju određena prava njihovim
vlasnicima,
zakon određuje minimalni iznos osnovnog kapitala.
OSNIVANJE AKCIONARSKOG DRUŠTVA
Dva su uslova koja treba osnivači da ispune u cilju osnivanja
akcionarskog društva. Osnivači najpre moraju da donesu odluku o osnivanju
akcionarskog društva. Ova odluka, koja predstavlja u suštini osnivački akt donosi
se u pismenoj formi i overava sudskim putem. Osnivački akt je prvi, formalni,
uslov i sadrži:
puno ime i prebivalište fizičkog lica, odnosno poslovno ime i sedište
pravnog lica svakog osnivača društva,
poslovno ime i sedište društva,
delatnost,
označenje da li je društvo otvoreno ili zatvoreno1,
iznos osnovnog kapitala, upisanog i uplaćenog, i način njegovog
unošenja, odnosno formu uloga,
broj akcija i njihovu nominalnu vrednost, odnosno kod akcija koje
nemaju nominalnu vrednost njihovu računovodstvenu vrednost, vrste i
klase akcija koje je društvo ovlašćeno da izda, kao i pravo akcija svake
klase,
broj akcija svake vrste i klase koje su upisane i izdate,
1 Poajm akcionarskog društav utvrđen je odredbom člana 187. stav 1.ZPD
6
![Page 7: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/7.jpg)
identifikaciju osnivača koji daje nenovčane uloge, opis tih uloga i broj i
vrstu akcija za te uloge,
trajanje društva, osim ako je osnovano na neodređrno vreme, ukupni ili
procenjeni iznos troškova u vezi sa osnivanjem društva koji padaju na
teret društva, pre nego što je utvrđeno da društvo ispunjava uslove za
početak rada,
posebne pogodnosti, do dana osnivanja društva ili do momenta kad je
društvo ovlašćeno da počne poslovanje, koje su date osnivačima ili
drugom licu koje je učestvovalo u osnivanju društva ili poslovima koji
su bili potrebni za dobijanje takvog ovlašćenja.
Osnivački akt akcionarskog društva može da sadrži i druge odredbe, na
primer ime i adresu prvog direktora, odnosno članova prvog upravnog odbora,
ovlašćenja koja se daju upravnom odboru, i druga pitanja.
Pored osnivačkog akta akcionarsko društvo može imati i statut kojim se
bliže uređuje poslovanje i upravljanje društvom. Statut se sačinjava u pisanoj
formi, ali se ne dostavlja uz prijavu za registraciju društva. Pravno dejstvo statuta
prema akcionarima nastupa danom njegovog donošenja. Usvajanje i izmene
statuta su u nadležnosti upravnog odbora akcionarskog društva, osim kada su
ova ovlašćenja izričito osnivačkim aktom poverena skupštini akcionara. Ukoliko
postoji neusklađenost između osnivačkog akta i statuta akcionasrkog društva,
primenjuje se osnivački akt društva.
Drugi oavezni uslov koji mora biti ispunjen u cilju osnivanja akcionarskog
društva je obezbeđenje osnovnog kapitala. Minimalni osnovni kapital
akcionarskog društva određen je zakonom. Novčani ulog osnovnog kapitala
zatvorenog akcionarskog društva na dan uplate iznosi najmanje 10 000€ u
dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu, a za otvoreno akcionarsko društvo
najmanje 25 000€. Veći iznos novčanog dela minimalnog osnovnog kapitala
može biti određen posebnim zakonom za osnivanje banaka, organizacija u
osiguranju, kao i akcionarskih društava koji obavljaju zakonom određene
delatnosti u ovoj formi.
7
![Page 8: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/8.jpg)
Osnovni kapital akcionarskog društva obezbeđuje se ulozima akcionara.
Ugovoreni ulozi koje se unose u novcu uplaćuju se do registracije akcionarskog
društva, i to najmanje 50% nominalne vrednosti upisanih akcija, odnosno 50%
računovodstvene vrednosti kod akcija bez nominalne vrednosti. Ostatak se
uplaćuje najkasnije u roku od dve godine od dana registracije društva. Akcionari
na osnovu svog uloga stiču pravo na izdavanje akcija. Ako se akcije ili druge
hartije od vrednosti stiču unošenjem stvari i prava, plaćanje se vrši njihovim
unošenjem u imovinu društva najkasnije u roku od dve godine od dana
registracije društva.
Zakon pored određenja minimalnog osnovnog kapitala akcionarskog
društva određuje i minimalnu nominalnu vrednost akcija. Akcionarsko društvo
može izdavati obične akcije sa nominalnom vrednošću i bez te vrednosti,
odnosno preferencijalne akcije sa nominalnom vrednošću. Najniža nominalna
vrednost akcija ne može biti manja od iznosa koji se dobija kada se dinarska
protivvrednost od 5€ zaokruži do najvišeg broja djeljivog sa 10 u dinarskoj
protivvrednosti po srednjem kursu na dan podnošenja prijave za upis osnivanja
akcionarskog društva, odnosno podnošenje prijave za upis promene
registrovanog osnovnog kapitala društva. Ukupna vrednost izdatih akcija ne
može biti niža od iznosa osnovnog kapitala- 10 000, odnosno 25 000€. Akcije se
ne mogu izdavati za iznos koji je niži od nominalne vrednosti, odnosno
računovodstvene vrednosti kod akcija bez nominalne vrednosti. Učešće akcija u
osnovnom kapitalu određuje se odnosom vrednosti tih akcija i ukupne vrednosti
svih uplaćenih akcija- pri čemu je vrednost akcija jednaka zbiru vrednosti akcija
sa nominalnom vrednošću računovodstvenoj vrednosti akcija bez nominalne
vrednosti.
Osnivanje akcionarskog društva podrazumevaneophodne troškove.
Troškove osnivanja mogu snositit osnivači ili društvo, što se određuje osnivačkim
aktom društva. U slučaju da osnivačkim aktom nije drugačije određeno, troškove
osnivanja društva snose njegovi osnivači. Osnivačima se naknada troškova
osnivanja društva može odobriti samo do visine sredstava koja je određena
8
![Page 9: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/9.jpg)
osnivačkim aktom. Sa druge strane, kada je osnivačkim aktom određeno da
samo društvo snosi troškove osnivanja, moguće su dve situacije:
1. troškovi mogu biti plaćeni iz osnovnog kapitala društva, i
2. troškovi mogu biti uneti u društvo kao deo uloga
ZATVORENO I OTVORENO AKCIONARSKO DRUŠTVO
Zatvoreno akcionarsko društvo – Zatvoreno akcionarsko društvo
predstavlja vrstu akcionarskog društva čije se akcije izdaju samo njegovim
osnivačima ili ograničenom broju drugih lica, u skladu sa zakonom. Broj
akcionara u zatvorenom akcionarskom sruštvu je ograničen, što znači da ovo
društvo može imati najviše 100 akcionara. Ukoliko se broj akcionara poveća i
održi iznad navedenog broja akcionara u periodu dužem od godinu dana, to
društvo postaje otvoreno akcionarsko društvo2. Zbog svog karaktera zatvoreno
akcionarsko društvo ne može vršiti upis akcija javnom ponudom, a takođe, ne
može ni na drugi način svoje akcije nuditi javnim putem. U zatvorenom
akcionarskom društvu akcionari koji upisuju prvu emisiju akcija jesu osnivači ove
vrste akcionarskog društva. Zatvoreno akcionarsko društvo može postati
otvoreno, kao što se otvoreno može pretvoriti u zatvoreno. Ovaj postupak se vrši
u skladu sa Zakonom o privrednim društvima i zakonom kojim se uređuje tržište
hartija od vrednosti. Pretvaranje jedne vrste akcionarskog društva u drugu vrši se
izmenom osnivačkog akta, pri čemu se ne smatra da ovim putem dolazi do
promene pravne forme privrednog društva.
Otvoreno akcionarsko društvo – Način osnivanja otvorenog
akcionarskog društva je složeniji u odnosu na osnivanje zatvorenog
akcionarskog društva. Otvoreno akcionarsko društvo se osniva javnim upisom
akcija (tzv. sukcesivni način osnivanja). Javni poziv se može vršiti javnom
2 Zakona o privrednim društvima, Službeni glasnik RS 125-04, čl.310
9
![Page 10: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/10.jpg)
ponudom i prospektom u skladu sa Zakonom o privrednim društvima i zakonom
kojim se uređuje tržište hartia od vrednosti. Postupak izdavanja akcija je pod
nadzorom Komisije za hartije od vrednosti.
Karakteristika otvorenog akcionarskog društva je da može imati
neograničen broj akcionara, i ne može ograničiti prenos akcija trećim licima.
Otvoreno akcionarsko društvo može biti kotirano i nekotirano.
Postupak osnivanja otvorenog akcionarskog društva pretpostavlja
sukcesivno, odnosno postepeno ili „javno“ osnivanje. Postupak sucesivnog
osnivanja realizuje se kroz više faza. Kod sukcesivnog načina osnivanja,
osnivači, odnosno društvo, upućuju javnu ponudu i prospekt za upis i uplatu
akcija, uz objavljivanje informacija o društvu. Osnivači javni poziv za upis i uplatu
akcija čine u vreme osnivanja društva, a društvo nakon osnivanja. Drugi deo
akcija upisuju, uplaćuju, odnosno preuzimaju sami osnivači. Sukcesivni način
osnivanja sprovodi se u više faza:
1. zaključivanje ugovora o osnivanju društva,
2. upis, uplata ili unošenje uloga i preuzimanje dela akcija od strane samih
osnivača društva,
3. odobrenje prospekta od strane Komisije za hartije od vrednosti u skladu
sa Zakonom o tržištu hartija od vrednosti i drugih finansijskih instrumenata i
objavljivanje javne ponude za upis i otkup akcija od strane trećih lica, sa
naznakom mesta dostupnosti prospekta i izvoda iz prospekta,
4. upis i uplata akcija ili unošenje uloga po javnoj ponudi od strane drugih
lica
5. upis i otkup eventualnih neupisanih akcija ponuđenih u javnoj ponudi od
strane osnivača,
6. eventualni postupak sa upisanim viškom akcija,
7. obaveštavanje Komisije za hartije od vrednosti o uspešnosti emisije radi
upisa u njen registrar emisije akcija3,
8. održavanje osnivačke skupštine i imenovanje prvih organa društva,
9. podnošenje prijave za registraciju društva.
3 Zatvorena akcoinarska društva nisu pod nadzorom komisije za hartije od vrednosti
10
![Page 11: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/11.jpg)
Bitna karakteristika osnivanja otvorenog akcionarskog društva je da je
postupak propisan zakonom koji se u potpunosti mora poštovati.
Javno pozivanje na upis i uplatu akcija, koje ne otkupljuju sami osnivači,
pruža mogućnost svakom zainteresovanom licu da se odazove pozivu i upiše
ponuđene akcije. Sadržina javnog poziva treba da što potpunije informiše
zainteresovana lica o akcionarskom društvu i objavljuje se u celosti uz odobrenje
nadležnog organa.
Kod ovog načina osnivanja razlikujemo akcionare-osnivače društva i
akcionare-druge upisnike akcija. Svaki od osnivača ima mora upisat inajmanje
jednu akciju. Drugi upisnici akcija, sa druge strane, su akcionar koji upisuju akcije
prve emisije po javnom pozivu.
Osnivači i drugi upisnici akcija iz njihove prve emisije učestvuju u fazama
osnivanja otvorenog akcionarskog društva u cilju obezbeđenja minimalnog
iznosa osnovnog kapitala društva. Osnivačka (prva) emisija smatra se uspelom
ako se ponuđene akcije iz javne ponude i prospekata upišu u broju koji je kao
uspešan upis predviđen javnom ponudom i koji je kao takav označen u
prospektu, odnosno ako iznos uplaćenih akcija iznosi najmanje 50% nominalne
vrednosti upisanih akcija, odnosno 50% računovodstvene vrednosti kod akcija
bez nominalne vrednosti. Ukoliko se akcije iz javne ponude i prospekata ne upišu
i ne uplate u navedenom iznosu, smatra se da osnivanje akcionarskog društva
nije uspelo, jer nije obezbeđen jeda od osnovnih uslova- materijalni uslov.
AKCIJE I DRUGE HARTIJE OD VREDOSTI
Akcionarsko društvo može izdavati obične (redovne) i
preferencijalne (povlašćene) akcije. Ono ne može izdavati akcije na donosioca.
Osnivači otvorenog društva, odnosno otvoreno akcionarsko društvo, upisuje
emisije akcija i drugih hartija od vrednosti izdatih javnom ponudom, u skladu za
zakonom kojim se uređuje tržište hartija od vrednosti i aktima Komisije za hatrije
11
![Page 12: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/12.jpg)
od vrednosti. Akcionarom u odnosu prema društvu i trećim licima smatra se lice
koje je upisano u Centralni registar hartija od vrednosti, u skladu sa zakonom.
Svaka obična akcija akcionarskog društva daje akcionaru ista prava, u skladu sa
Zakonom, osnivačkim aktom i statutom društva, koja uključuju naročito: pravo
pristupa pravnim aktima i drugim dokumentima i informacijama društva; pravo
učešća u radu skupštine društva; pravo glasa u skupštini društva tako da jedna
akcija uvek daje pravo na jedan glas; pravo na isplatu dividendi; posle isplate
dividendi na sve izdate preferencijalne akcije u punom iznosu: pravo učešća u
raspodeli likvidacionog viška po likvidaciji društva, a nakon isplate poverilaca i
akcionara bilo kojih preferencijalnih akcija; pravo prečeg sticanja akcija iz novih
emisija i zamenljivih obaveza; pravo raspolaganja akcijama svih vrsta u skladu
sa Zakonom.
Obične akcije akcionarskog društva ne mogu se pretvarati u prefercijalne
akcije ili druge hartije od vrednosti. Prava akcionara sa preferencijalnim akcijama
uključuju naročito predost u odnosu na obične akcije u pogledu prvenstva isplate
dividende i prvednstva kod likvidacije društva.
Akcionarsko društvo može emitovati osim akcija i druge hartije od
vredosti, uključujući i zamenljive obveznice i varante, ako osnivačkim aktom
društva nije drugačije određeno.
DIVIDENDE I DRUGE ISPALTE AKCIONARIMA
Akcionarsko društvo može odobriti plaćanje dividendi na svoje akcije
godišnje u skolopu sa odlukama redovne godišnje skupštine ili bilo koje vreme
između godišnjih skupština, osim ako osnivačkim aktom društva nije drukčije
određeno.
Po usvajanju finansijskog izveštaja za prethodnu poslovnu godinu debit te
godine raspoređuje se sledećim redom:
1) za pokriće gubitka prenesenih iz ranijih godina;
2) za zakonske rezerve;
12
![Page 13: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/13.jpg)
3) za dividendu u skladu sa Zakonom;
4) za statutarne rezerve i druge rezerve, ako ih društvo utvrdi opštim aktom.
Dividende se mogu plaćati u novcu i akcijama ili drugim hartijama od
vrednosti društva ili akcijama tog društva u drugim društvima, kao i u drugoj
imovini, osim ako je osnivačkim aktom društva drukčije određeno.
OSNIVAČKA SKUPŠTINA AKCIONARSKOG DRUŠTVA
Osnivačka skupština se saziva ukoliko je uspela prva emisija akcija.
Skupštinu sazivaju osnivači koji osnivaju akcionarsko društvo javnim putem.
Sazivanje i održavanje skupštine mora biti obavljeno u roku od 60 dana od dana
isteka roka za upis akcija utvrđenog u javnoj ponudi i prospektu. Rok za
održavanje skupštine može biti produžen na osnovu sudske odluke donete u
vanparničnom postupku, a na zahtev osnivača koji poseduju najmanje 10%
upisanih akcija, i to najduže na 30 dana. Svaki od upisnika dobija poziv za
prisustvovanje osnivačkoj skupštini, koji u prilogu sadrži osnivački akt, izveštaj
osnivača i ovlašćenih procenjivača, izveštaj o troškovima osnivanja, spisak akcija
po upisnicima na osnovu javne ponude i listu lica koja su u svojstvu osnivača
eventualno preuzela akcije bez upisa na osnovu te ponude, uz naznačenje broja
i vrste akcija koje je preuzelo svako od tih lica.
Pravo da učestvuju na osnivačkoj skupštini imaju svi upisnici potpuno
uplaćenih akcija. Ova lica imaju pravo glasa na osnivačkoj skupštini. Skupština
može otpočeti svoj rad ukoliko sednici prisustvuju upisnici čije uplaćene akciju
predstavljaju prostu većinu akcija koje daju pravo glasa o pitanjima njene
nadležnosti. Sednicu otvara osnivač sa najvećim brojem upisanih akcija, a
ukoliko ima više osnivača ima takav status, prioritet ima upisnik koji je prvi uplatio
akcije. On sačinjava spisak prisutnih upisnika akcija, odnosno njihovih
punomoćnika, i da utvrdi uslove za održavanje skupštine.
U slučaju da kvorum ne postoji, osnivači mogu sazvati skupštinu u roku
koji ne može biti kraći od 8 i duži od 15 dana. U slučaju da osnivačka skupština
13
![Page 14: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/14.jpg)
nije uspela, smatra se da društvo nije osnovano. Osnivači su tada solidarno
odgovorni za povraćaj uplaćenih iznosa upisnicima akcija. Ova obaveza odnosi
se i na povraćaj uloženih nenovčanih uloga.
NADLEŽNOSTI OSNIVAČKE SKUPŠTINE
Osnivačka skupština akcionarskog društva:
utvrđuje da li su propisno upisane i uplaćene akcije, odnosno da li su uneti
nenovčani ulozi,
bira prvog direktora društva, odnosno članove prvog upravnog odbora,
ukoliko osnivači to nisu uradili osnivačkim aktom,
odlučuje o posebnim pravima koje pripadaju osnivačima i odobrava
posebne pogodnosti osnivačima i drugim licima,
donosi odluku o prihvatanju procene vrednosti nenovčanih uloga(ulozo o
stvarima i pravima),
odlučuje o odobravanju ugovora koji su osnivači zaključili pre registracije
društva, a koji su u vezi s osnivanjem društva,
utvrđuje iznos troškova osnivanja društva.
Osnivačka skupština može odlučivati i o prihvatanju upisanog viška akcija
ili njegovog dela, u situaciji kada je broj upisanih akcija veći, u odnosu na
ponuđeni broj akcija iz javne ponude. Akcionari koji su upisali akcije o kojima je
skupština odlučivala imaju pravo glasa na osnivačkoj skupštini od momenta
donošenja odluke.
Odluke se na sednici osnivačke skupštine donose većinom glasova akcionara sa
običnim akcijama. Međutim, zakonom ili osnivačkim aktom, a samim tim i javnom
ponudom i prospektom, može biti određen veći broj glasova potreban za
punovažnost odluke. Inače, na osnivačkoj skupštni svaka obična akcija daje
pravo na jedan glas.
14
![Page 15: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/15.jpg)
Kada je odlučivanje u pitanju postoje još neka pravila. Osnivačka
skupština o prihvatanju procene uloga u stvarima i pravima glasa odvojeno za
svaki takav ulog. Pri tom,osnivači i upisnici akcija na osnovu ovih uloga nemaju
pravo glasa prilikom izjašnjavanja skupštine po ovom pitanju, niti se njihovi
glasovi računaju u kvorum glasova i potrebnu većinu za donošenje odluke.
Jednoglasnost, odnosno saglasnost svih upisnika uplaćenih akcija je neophodna
kada se odlučuje o izmeni odredbe osnivačkog akta o iznosu osnovnog kapitala.
Ova odredba ima dispozitivni karakter tako da osnivačkim aktom akcionarskog
društva može biti određeno drugačije rešenje. Kada su troškovi osnivanja
akcionarskog društva u pitanju i odlučivanje o njima, na sednici osnivačke
skupštine pravo glasa o ovom pitanju nemaju osnivači koji su imali te troškove.
ORGANI AKCIONARSKOG DRUŠTVA
U zavisnosti da li je reč o otvorenom ili zatvorenom društvu možemo
razlikovati i njihove organe. Organi zatvorenog akcionarskog društva su:
Skupština;
Direktor ili upravni odbor;
Zatvoreno akcionarsko društvo moža da ima i izvršni odbor i generalnog
direktora. Osnivačkim aktom ili statutom može se odrediti da društvo ima
internog revizora ili odbor revizora. Na predlog manjinskih akcionara koji
raspolažu sa najmanje 20% osnovnog kapitala društva, skupština može da
izabere stručnog poverenika radi pregleda finansijskih izveštaja i poslovnih knjiga
društva u poslednje tri godine.
Organi otvorenog akcionarskog društva su:
Skupština;
Upravni odbor;
Izvršni odbor;
Generalni direktor;
15
![Page 16: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/16.jpg)
Kod kotiranog otvorenog akcionarskog društva obavezni organi su
nadzorni odbor ili odbor revizora i interni revizor, a ima i sekretara.
SKUPŠTINA
Skupština predstavlja mesto gde se nalaze i okupljaju svi osnivači
akcionarskog društva. Svi akcionari su članovi skupštine. Skupština predstavlja
organ u kome su skoncentrisana najvažnija ovlašćenja i ovo iz razloga jer je čine
osnivači samog društva.
Skupština odlučuje o najvažnijim pitanjima za rad i poslovanje društva.
Prema Zakonu o privrednim društvima skupština odlučuje o sledećim pitanjima:
1. izmenama osnivačkog akta, uključujući naročito i promene koje
ustanovljavaju, povećavaju ili smanjuju odobreni broj akcija ili promene prava ili
povlastica bilo koje vrste ili klase akcija, povećavaju ili smanjuju osnovni kapital,
ali ne uključujući promene koje može izvršiti upravni odbor u skladu sa zakonom;
2. statusnim promenama, promeni pravne forme u drugu formu privrednog
društva i sticanje i raspolaganje imovinom velike vrednosti, u skladu sa zakonom;
3. raspodeli dobiti i pokriću gubitaka, ako osnivačkim aktom ili statutom nije
drukčije određeno;
4. usvajanju finansijskih izveštaja, kao i izveštaja upravnog odbora,izveštaja
revizora i nadzornog odbora, ako postoji, u vezi sa finansijskim izveštajima;
5. politici naknada i nagradama članovima upravnog odbora;
6. izboru i razrešenju članova upravnog odbora društva;
7. prestanku društva;
8. izboru i razrešenju revizora;
9. pitanjima podnetim skupštini akcionara na odlučivanje od strane upravnog
odbora društva, u skladu sa zakonom;
10. izdacima po osnovu nagrađivanja direktora društva ili članova upravnog
odbora putem izdavanja akcija, varanata i drugih finansijskih i nefinansijskih
davanja;
16
![Page 17: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/17.jpg)
11. drugim pitanjima navedenim u ovom zakonu ili osnivačkom aktu društva.
Odluke donete na sednici skupštine akcionara unose se bez odlaganja u
knjigu odluka.
Pored redovne godišnje skupštine zakon predviđa još nekoliko vrsta
skupština i to:
Vanrednu skupštinu;
Skupštinu po nalogu suda;
Vanrednu skupštinu zatvorenog akcionarskog društva;
Vanrednu skupštinu akcionarskog društva u slučaju poslovanja sa
gubitkom.
Vanredna skupština se održava u slučaju naročite potrebe da se donese
određena odluka neophodna za preduzeće.
Skupština akcionarskog društva nadležna je da donosi statut društva,
program rada i plan razvoja preduzeća, da odlučuje o raspodeli i nameni
dobiti i o pokriću gubitaka u poslovanju društva, donosi godišnji obračun
društva, odlučuje o povećanju i smanjenju osnovnog kapitala društva.
Pismeni poziv za redovnu godišnju sjednicu upućuje se svakom akcionaru
najkasnije 30 dana i najranije 60 dana pre održavanja sednice, dok je taj rok za
vanrednu sjednicu skraćen i iznosi najkasnije 15, a najranije 30 dana pre dana
sjednice.
UPRAVNI ODBOR
Upravni odbor je obavezan organ kod otvorenog akcionarskog društva,
dok zatvoreno može a ne mora imati upravni odbor. Ukoliko se u osnivačkom
aktu zatvorenog akcionarskog društva ne predvidi upravni odbor, umesto njega
se bira direktor.
Bitno je napomenuti da odredbe Zakona o privrednim društvima koje
regulišu upravni odbor za otvoreno akcionarsko društvo prmenjuju se i na
direktora zatvorenog akcionarskog društva.
17
![Page 18: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/18.jpg)
Prema zakonu upravni odbor ima najmanje 3 a najviše 15 članova, s tim da se
broj članova utvrđuje osnivačkim aktom društva. Članovi upravnog odbora se
biraju na svakoj godišnjoj skupštini, a mogu se birati i na bilo kojoj vanrednoj
sednici koja je sazvana radi tog izbora. Članovi upravnog odbora mogu podneti
ostavku i ona ima pravno dejstvo od dana podnošenja, osim ako nije u njoj
naveden neki drugi dan. Razrešenje članova upravnog odbora je pravo
skupštine, koja može u obrazloženju odluke navesti razloge ali i ne mora.
Članovi upravnog odbora mogu imati svojstvo nezavisnih i neizvršnih
članova. Pravilo je da kotirano akcionarsko društvo mora u upravnom odboru
imati većinu neizvršnih članova, od kojih su najmanje dva nezavisna.
Mandat članova upravnog odbora i direktora kod zatvorenog akcionarskog
društva, ističe na prvoj sledećoj godišnjoj skupštini nakon njihovog izbora, a
zakon nije ograničio broj mandata koji mogu biti povereni ovim licima.
Upravni odbor među svojim članovima bira predsednika. Predsednik se
bira većinom od ukupnog broja članova. Upravni odbor je osim za izbor
predsednika nadležan i za njegovo razrešenje. Predsednik upravnog odbora je
generalni direktora društva, osim ako osnivačkim aktom nije drugačije regulisano.
Zakon propisuje da upravni odbor odlučuje ako je prisutna većina članova
upravnog odbora i da odluke donosi većinom glasova prisutnih članova.
Izričito je propisano da upravni odbor mora imati najmanje četiri redovne
godišnje sednice, a može imati i vanredne sednice.
Najvažnija zakonska ovlašćenja upravnog odbora su:
1. kontrolu tačnosti finansijskih izveštaja i informacija;
2. upravljanje razvojem društva i strategijom i nadziranjem izvršnih direktora i
administracije društva;
3. utvrđivanje ili odobravanje poslovnog plana društva;
4. sazivanje sednice skupštine akcionara i utvrđivanje predloga dnevnog
reda;
5. daje i opoziva prokuru;
6. utvrđivanje predloga odluka skupštine akcionara i kontrola njihovog
sprovođenja;
18
![Page 19: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/19.jpg)
7. određivanjedana sa koim se utvrđuje lista akcionara sa pravom učešća na
skupštini;
8. izdavaje akcija u okviru limita utvrđenog osnivačkim aktom i ovim
zakonom;
9. izdavanje zamenljivih obveznica, obveznica, varanata ili drugih hartija od
vrednosti, u okviru limita predviđenog osnivačkim aktom i ovim zakonom;
10. utvrđivanje vrednosti akcija i druge imovine u skladu sa ovim zakonom;
11. izbor i razrešenje izvršnih direktora, odobravanje uslova ugovora koje
društvo zaključuje sa njima i utvrđivanje njihova naknade;
12. utvrđivanje iznosa i dana dividende, dana plaćanja i postupka plaćanja
dividendi, kad mu osnivački akt društva da takvo ovlašćenje;
13. donošenje odluka o drugim pitanjima u skladu sa ovim zakonom,
osnivačkim aktom ili statutom društva.
IZVRŠNI ODBOR
Izvršni odbor je obavezan organ u otvorenom akcionarskom društvu, dok
je kod zatvorenog akcionarskog društva ovo fakultativan organ. Članove izvršnog
odbora bira i razrešava upravni odbor društva. Zakon o privrednim društvima
propisuje da su članovi izvršnog odbora direktori akcionarskog društva. Oni su
izvršni direktori društva kako ih zakon naziva.
U izvršni odbor mogu biti birani članovi upravnog odbora i druga lica, s tim
da članovi upravnog odbora čine manje od polovine ovog odbora.
Izvršni odbor nadležan je za sprovođenje odluka upravnog odbora i sva
pitanja povezana sa vođenjem poslova i tekućim poslovanjem društva. Upravni
odbor dužan je da stalno i potpuno informiše izvršni odbor o svim pitanjim koji su
u njegovoj nadležnosti.
19
![Page 20: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/20.jpg)
ZAKLJUČAK
Akcionarski oblik organizacije ima brojne prednosti po pitanju početnog
finansiranja preduzeća jer omogućava da se dosta kapitala prikupi iz većeg broja
manjih uloga. Vlasnici akcija – akcionari na osnovu svog udela u kapitalu
preduzeća imaju tri grupe prava:
Pravo na dividendu;
Pravo učestvovanja u odlučivanju;
Pravo na deo likvidacione mase u slučaju likvidacije preduzeća.
Postoje i druge prednosti akcionarskih društava zbog kojih ona i predstavljaju
dominantan oblik organizacije preduzeća i zbog čega upravo ta preduzeća
raspolažu najvećim delom svetskog kapitala. Među najvažnijima je ograničena
odgovornost akcionara. Naime, vlasnici akcija materijalno odgovaraju za
rezultate poslovanja preduzeća samo do vrednosti njihovih akcija i ta vrednost je
najviše što mogu izgubiti ukoliko preduzeće ne posluje dobro. Akcionari ne
odgovaraju celokupnom imovinom za eventualne obaveze i dugove preuzeća,
već samo kapitalom uloženim u preduzeće.
Još jedna od prednosti je i profesionalni menadžment koji najčešće
rukovodi akcionarskim društvom i odgovara akcionarima, čime se postiže
razdvojenost uprave od vlasništva.
20
![Page 21: Akcionarsko Drustvo,Pravo Seminarski](https://reader033.vdocuments.pub/reader033/viewer/2022061208/548b4fe1b47959812b8b45d5/html5/thumbnails/21.jpg)
LITERATURA:
Osnovi prava, prof. Dr Dragan M. Mitrović, Beograd, Univerzitet Singidum
2008.
Poslovno pravo – osnove prava i obligacija, Simić dr Milić, Trifković dr
Miloš, Ekonomski fakultet, Sarajevo 1999.
Osnovi poslovnog prava, Bartislav V. Stanković
Poslovno pravo, Aleksandar Grujić
Poslovno pravo, Vukićević Slavoljub
21