Download - ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ
![Page 1: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/1.jpg)
ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ
Yeliz Kocaman30.03.2011
![Page 2: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/2.jpg)
ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİThomas L Saaty tarafından geliştirilen çok kriterli karar problemlerinde karar vermek amacıyla kullanılan bir yöntemdir.
Uygulama AlanlarıVeritabanı seçimi, finans, makro ekonomik tahminleme, ürün tasarımı, portföy seçimi, kaynak dağıtımı (bütçe, enerji, sağlık), politik strateji, ulaşım, eğitim, tesis yeri seçimi, teknoloji transferi.
![Page 3: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/3.jpg)
AHP Aşamaları
1. Problemi tanımlayan bir hiyerarşi kurulur.En üste amaç, amacın altına amaç doğrultusunda seçimi etkileyen kriterler, en alt düzeye ise potansiyel alternatifler yerleştirilir.
![Page 4: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/4.jpg)
AHP Aşamaları2. Kriterler ve seçeneklerin ikili karşılaştırılma
matrislerinin oluşturulması. Oluşturulan matrislerin normalize edilmesi. Normalize matris, herbir sütun değerinin ayrı ayrı sütun toplamına bölünmesi ile elde edilir. Ardından normalize matrisin satır ortalamaları hesaplanarak seçenek ya da kriterin yüzde önem ağırlıkları belirlenir.
![Page 5: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/5.jpg)
AHP Aşamaları
3. Son aşamada kriterlerin önem ağırlıkları ile seçeneklerin (alternatif) önem ağırlıklarının çarpımı ve her bir seçeneğe ait öncelik değerinin bulunması.En yüksek değeri alan seçenek karar problemi için en iyi seçenektir.
![Page 6: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/6.jpg)
İkili Karşılaştırma
İki faktörün ya da iki alternatifin subjektif olarak karşılaştırılması anlamına gelmektedir.
İkili karşılaştırmalar karar kriterlerinin ve alternatiflerin öncelik dağılımının kurulması için tasarlanmaktadır.
Karşılaştırılacak kriter ya da seçenek sayısı n iseToplam n(n-1)/2 adet karşılaştırma yapılır. Karşılaştırmalar matris şekilde oluşturulur.
![Page 7: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/7.jpg)
Karşılaştırma Matrisi
Önem dereceleri 1-9 ölçeğine göre belirtilir.
![Page 8: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/8.jpg)
Karşılaştırma ölçütü
Kişiler, kriterlerin ya da alternatiflerin birbirlerine göre değerlendirilmesi sırasında 1 ve 3 arasında kaldığında 2 önem derecesini kullanabilir.
![Page 9: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/9.jpg)
TUTARLILIK
Kararin vericiler kriterler (ya da seçenekler) arasında kıyaslama yaparken tutarlı davranıp davranmadığını ölçmek için tutarlılık oranı hesaplanır. Oran 0,10 un altında ise matrisin tutarlı olduğu sonucuna varılır.
Aksi durumda matris yeniden düzenlemelidir.Örneğin, faktörler arasında yapılan karşılaştırmada A, B
ye göre mutlak üstünlüğe sahip, B de C ye göre mutlak üstünlüğe sahip diyen bir kişi eğer C ile A yı karşılaştırırken C, A ya göre daha önemli derse tutarsızlık göstermiş olur.
![Page 10: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/10.jpg)
Tutarlılık Hesaplaması
Rassallık Göstergesi:
n 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
RG 0 0 0,58 0,9 1,12 1,24 1,32 1,41 1,45 1,49
![Page 11: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/11.jpg)
Tutarlılık hesaplama örneği:
n
En
ii
1i
ii wd
E
nnnnn
n
n
w
ww
x
aaa
aaaaaa
D
.
.
.
.........
...
...
2
1
21
22221
11211
ni ,...,2,1
![Page 12: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/12.jpg)
Kriter tutarlılığı
A= w= A*w=
(A*w)/w =
TG=(3,018-3)/(3-1)=0,092TO= TG/RG= 0,092/0,58=0,015 < 0,10 Dolayısı ile kriter karşılaştırmaları tutarlılık
göstermektedir.
1 0,5 32 1 4
0,33 0,25 1
0,3202
0,5571
0,1226
0,967
1,688
0,369
3,019
3,03
3,006
3,018
![Page 13: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/13.jpg)
Örnek Uygulama
Amaç: Yeni araba seçimiKriterler: model, dayanıklılık, yakıt tüketimiSeçenekler: civic, saturn, escort, miata
![Page 14: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/14.jpg)
Yeni araba secimi
Model Dayaniklilik Yakit tuketimi
CivicSaturnEscortMiata
CivicSaturnEscortMiata
CivicSaturnEscortMiata
Amac
Kriterler
SECENEKLER
![Page 15: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/15.jpg)
MODEL
DAYANIKLILIK
YAKIT TUKETIMI
MODEL DAYANIKLILIK YAKIT TUKETIMI
Araba Seçim KriterlerininGöreceli Karşılaştırma Matrisi
1/1 1/2 3/1
2/1 1/1 4/1
1/3 1/4 1/1
![Page 16: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/16.jpg)
Kriterlerin yüzde önem dereceleri
1 0,5 3
A= 2 1 4
0,33 0,25 1
1/(1+2+0,33) 0,5/(0,5+1+0,25) 3/(3+4+1)
2/(1+2+0,33) 1/(0,5+1+0,25) 4/(3+4+1)
0,33/(1+2+0,33) 0,25/(0,5+1+0,25) 1/(3+4+1)
(0,3+0,29+0,375)/3
(0,6+0,57+0,5)/3
(0,1+0,14+0,125)3
normalize matris
0,3 0,29 0,375
0,6 0,57 0,5
0,1 0,14 0,125
öncelikler
0,3202
w= 0,5571
0,1226
SÜTUN NORMALİZASYONU
SATIR ORTALAMASI
![Page 17: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/17.jpg)
ENIYI ARABAYI SECMEK
1.00
MODEL.3202
DAYANIKLILIK.5571
YAKIT TUKETIMI.1226
Civic Saturn Escort Miata
Civic Saturn Escort Miata
Civic Saturn Escort Miata
KRİTERLER
SECENEKLER
AMAC
![Page 18: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/18.jpg)
CIVIC 1/1 1/4 4/1 1/6
SATURN 4/1 1/1 4/1 1/4
ESCORT 1/4 1/4 1/1 1/5
MIATA 6/1 4/1 5/1 1/1
CIVIC SATURN ESCORT MIATA
MODEL
VE...
Araba AlternatiflerininModel Kriterine Göre Nısbi Karşılaştırma
Matrisi
![Page 19: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/19.jpg)
CIVIC 1/1 2/1 5/1 1/1
SATURN 1/2 1/1 3/1 2/1
ESCORT 1/5 1/3 1/1 1/4
MIATA 1/1 1/2 4/1 1/1
CIVIC SATURN ESCORT MIATA
DAYANIKLILIK
Araba AlternatiflerininDayanıklılık Kriterine Göre Nısbi Karşılaştırma
Matrisi
![Page 20: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/20.jpg)
Hesaplamalar…MODEL
civic saturn escort miata NORMALİZE MATRİSÖNCELİKMATRİSİ
civic 1,0000 0,2500 4,0000 0,1667 0,0889 0,0455 0,2857 0,1031 3 0,1308
saturn 4,0000 1,0000 4,0000 0,2500 0,3556 0,1818 0,2857 0,1546 2 0,2444
escort 0,2500 0,2500 1,0000 0,2000 0,0222 0,0455 0,0714 0,1237 4 0,0657
miata 6,0000 4,0000 5,0000 1,0000 0,5333 0,7273 0,3571 0,6186 1 0,5591
11,2500 5,5000 14,0000 1,6167 1,0000
DAYANIKLILIK
civic saturn escort miata NORMALİZE MATRİSÖNCELİKMATRİSİ
civic 1,0000 2,0000 5,0000 1,0000 0,3704 0,5217 0,3846 0,2353 1 0,3780
saturn 0,5000 1,0000 3,0000 2,0000 0,1852 0,2609 0,2308 0,4706 2 0,2869
escort 0,2000 0,3333 1,0000 0,2500 0,0741 0,0870 0,0769 0,0588 4 0,0742
miata 1,0000 0,5000 4,0000 1,0000 0,3704 0,1304 0,3077 0,2353 3 0,2609
2,7000 3,8333 13,0000 4,2500 1,0000
![Page 21: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/21.jpg)
ENIYI ARABAYI SECMEK
1.00
MODEL.3202
DAYANIKLILIK.5571
YAKIT TUKETIMI.1226
Civic .3780Saturn .2869Escort .0742Miata .2609
Civic .1308Saturn .2444Escort .0657Miata .5591
Civic .3010Saturn .2390Escort .2120Miata .2480
KRİTERLER
SECENEKLER
AMAC
![Page 22: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/22.jpg)
CIVIC .1308
SATURN .2444 ESCORT .0657 MIATA .5591
MODEL
.3780 .3010
.2869 .2390 .0742 .2120 .2609 .2480
DAYANIKLILIK
YAKIT TUKETIM
I
.3202
.5571
.1226
MODEL
DAYANIKLILIK
YAKIT TUKETIMI
*
ORNEGIN CIVIC ICIN (.1308 * .3202) + (.3780 * .5571) + (.3010 * .1226) = .2894
CIVIC .2894 2
SATURN .2674 3 ESCORT .0884 4 MIATA .3548 1
=MIATA ENIYI ARABADIR
![Page 23: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/23.jpg)
ANALİTİK SERİM(AĞ) SÜRECİ
Hiyerarşide seçenekler kriterleri, kriterler amacı etkiler.Kriterlerin seçenekleri etkilemediği varsayılır.Kriterlerin birbirlerinden bağımsız olduğu varsayılır.Seçeneklerin birbirlerinden bağımsız olduğu varsayılır.Karmaşık sorunlarda bağımlılık ve geri besleme olabilir.Bağımlılık ve geri beslemeyi barındıran ağ modeli,
yargılardan elde edilen önceliklerin daha hassas ve tahminlerin daha doğru olmasını sağlar.
![Page 24: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/24.jpg)
AHP/ANP
![Page 25: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/25.jpg)
ANPANP, karar verme sistemindeki her türlü etkileşimi, bağımlılığı ve
geri bildirimi model içine katarak, bütün ilişkileri sistematik biçimde değerlendirmeye olanak sağlar.
Yöntem sadece belirli ana kriterler altındaki alt kriterlerin ikili karşılaştırmalarını değil, birbiri ile etkileşimde olan tüm alt kriterlerin bağımsız olarak karşılaştırılabilmesine imkân sağlar.
![Page 26: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/26.jpg)
ANP AŞAMALARI
1. Karar Probleminin Tanımlanması veModelin Kurulması: İlk aşamada karar problemi tanımlanır. Amaç, ana kriterler, alt kriterler ve alternatifler net biçimde ifade edilir.
2. İlişkilerin Belirlenmesi: Kriterler arasındakietkileşimler belirlenir. İçsel ve dışsal bağımlılıklar ve varsa kriterler arasındaki geri bildirimler ilişkilendirilir.
![Page 27: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/27.jpg)
ÖRNEK
![Page 28: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/28.jpg)
Faktörler arası iç ve dış bağlılıklar
![Page 29: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/29.jpg)
ANP AŞAMALARI3. Kriterler Arası İkili Karşılaştırmaların Yapılması ve Öncelik
Vektörlerinin Hesaplanması: Karar vericilerden oluşan grup, 1-9 skala değerlerini kullanarak karşılaştırmaları gerçekleştirir.
İkili karşılaştırmalar bir matris çatısı altında yapılır. Karşılaştırma matrisi önce normalize edilerek sonra satır ortalamaları alınarak lokal öncelik vektörü belirlenir.
4. Karşılaştırma Matrislerinin Tutarlılık Analizlerinin Yapılması:. TO değeri, 0.10 değerinden az ise ikili karşılaştırmaların tutarlı olduğu söylenebilir.
![Page 30: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/30.jpg)
5. Süper Matrisin Oluşturulması: Birbirine bağımlı etkilerin bulunduğu bir sistemde global önceliklerin elde edilmesi için, lokal öncelik vektörleri süper matris olarak bilinen matrisin kolonlarına yazılır.
Süper matris, parçalı bir matristir ve buradaki her matris bölümü bir sistem içindeki iki faktör arasındaki ilişkiyi gösterir.
Kriterlerin birbiri üzerindeki uzun dönemli nispi etkileri, süper matrisin kuvveti alınarak belirlenir. Önem ağırlıklarının bir noktada eşitlenmesini sağlamak için süper matrisin (2n+1). kuvveti alınır, burada n rasgele seçilmiş büyük bir sayıdır ve elde edilen yeni matris limit süper matris olarak isimlendirilir.
![Page 31: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/31.jpg)
6. En İyi Alternatifin Seçimi: Elde edilen limit süper matrisle, alternatiflere ve/veya karşılaştırılan kriterlere ilişkin önem ağırlıkları belirlenmiş olur.
Seçim probleminde en yüksek önem ağırlığına sahip olan alternatif en iyi alternatif, ağırlıklandırma probleminde ise en yüksek önem ağırlığına sahip olan kriter, karar sürecini etkileyen en önemli kriterdir.
![Page 32: ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ](https://reader036.vdocuments.pub/reader036/viewer/2022062301/56815dec550346895dcc1578/html5/thumbnails/32.jpg)
TEŞEKKÜRLER…