mongol hgjil plan

119
ÌÎÍÃÎË Óëààíáààòàð õîòûí ãýð õîðîîëëûã õºãæ¿¿ëýõ áîäëîãî, àðãà áàðèëûã ñàéæðóóëàõ íü . ¨

Upload: temvvl-temvvsh

Post on 27-Jul-2015

719 views

Category:

Documents


0 download

TRANSCRIPT

Page 1: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎËÓëààíáààòàð õîòûí ãýð õîðîîëëûã õºãæ¿¿ëýõ áîäëîãî, àðãà áàðèëûã ñàéæðóóëàõ íü

Òàêóÿà Êàìàòà Æýéìñ À. Ðýéõåðò Öýâýãìèäèéí Ò¿ìýíöîãò ¨íõýý Êèì Áðåòò Ñýäãåâèê

Õóðàëä çîðèóëñàí õóâèëáàð

Äýëõèéí Áàíêíû Ç¿¿í Àçè Íîìõîí äàëàéí á¿ñèéí Òîãòâîðòîé õºãæëèéí õýëòýñ Äýä á¿òöèéí àëáà

Page 2: Mongol hgjil plan

©2010 ªºð÷ëºí áàéãóóëàëò áà õºãæèë äýâøëèéí îëîí óëñûí áàíê/Äýëõèéí áàíê1818 H Street NWWashington DC 20433Óòàñ: 202-473-1000Èíòåðíåò: www.worldbank.orgÈ-ìýéë: [email protected]

Çîõèîã÷èéí ýðõ õóóëèàð õàìãààëàãäñàí.

Ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷ãèéã ªºð÷ëºí áàéãóóëàëò áà õºãæèë äýâøëèéí îëîí óëñûí áàíê/Äýëõèéí áàíêíû àæèëòíóóä áîëîâñðóóëñàí áîëíî. Áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí ñàíàà, ä¿ãíýëò, òàéëáàð áè÷èã íü Äýëõèéí áàíêíû ã¿éöýòãýõ çàõèðëóóä áîëîí õîëáîãäîõ çàñãèéí ãàçðûí ¿çýë ñàíàà áàéð ñóóðèéã òºëººëººã¿é áîëíî.

Äýëõèéí áàíê íü áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí ìýäýý ìàòåðèàëûí ¿íýí çºâèéã áàòëàí äààõã¿é áºãººä ãàçðûí çóðãèéí õèë õÿçãààð, ºíãº, ìàñøòàá áîëîí áóñàä ìýäýýëýë íü òóñ áàíêíû ¿çýë áàðèìòëàëûã èëýðõèéëýõ ñàíàà àãóóëààã¿é áîëíî.

Õóóëáàðëàõ, õýâëýí íèéòëýõ ýðõ, òóñãàé çºâøººðºë Áàðèìò áè÷ãèéí çîõèîã÷èéí ýðõ õóóëèàð õàìãààëàãäñàí. Ǻâøººðºëã¿éãýýð áàðèìò áè÷ãèéí àëü íýã õýñãèéã õýâëýí íèéòëýõ, õóóëáàðëàõ, äàìæóóëàõûã õîðèãëîíî. ªºð÷ëºí áàéãóóëàëò áà õºãæèë äýâøëèéí îëîí óëñûí áàíê/Äýëõèéí áàíê íü ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷ãèéã îëîí íèéòèéí õ¿ðòýýë áîëãîõ ¿éë ÿâöûã äýìæèõ áºãººä õýâëýõ, õóóëáàðëàõ òóñãàé çºâøººëèéã öàã àëäàëã¿é îëãîõ áîëíî.

Áàðèìò áè÷ãèéã õýâëýí íèéòëýõ, õóâèëàõ àëèâàà õ¿ñýëòèéã á¿ðýí ìýäýýëëèéí õàìò Copyright Clearance Center Inc., 222 Rosewood Drive, Danvers, MA 01923, USA; telephone: 978-750-8400; fax: 978-750-4470; Internet: . õàÿãààð õ¿ëýýí àâíà.

Ëèöåíç, òóñãàé çºâøººðëèéí òàëààðõ àñóóëò, ìýäýýëýë, ñàíàà áîäëîî äàðààõü õàÿãààð èð¿¿ëíý ¿¿. ¯¿íä: Office of the Publisher, The World Bank, 1818 H Street NW, Washington, DC 20433, USA; fax: 202-522-2422; e-mail: [email protected].

Õºãæëèéí àñóóäëààð ÿðèà õýëýëö¿¿ëýã ºðí¿¿ëýõ çîðèëãîòîé áàðèìò áè÷ãèéí ýíý õóâèëáàðò ñóäàëãààíû àæëûí ºíººãèéí ÿâö, ñàíàë ä¿ãíýëò¿¿ä òóñãàãäñàí òóë èø òàòàõûã õîðèãëîíî.

Áàðèìò áè÷ãèéí í¿¿ð çóðãèéã Äýëõèéí áàíêíû àæèëòàí àñàí, ýä¿ãýý çºâëºõ áºãººä áèå äààñàí çóðàã÷èí Ìàéêë Ôîëåé àâñàí áîëíî.

Page 3: Mongol hgjil plan

Ìîíãîë óëñûí Çàñãèéí ãàçðààñ íèéñëýë Óëààíáààòàð õîòûí ãàçðûí áîäëîãî ìåíåæìåíòèéã óëàì áîëîâñðîíãóé áîëãîæ èðãýäèéí îðîí áàéðíû íºõöëèéã ñàéæðóóëàõ, ýð¿¿ë àþóëã¿é îð÷íûã áèé áîëãîæ óëñ íèéãìèéí àìüäðàëûã õºãæ¿¿ëýõ, õóóëü ýðõç¿éí àñóóäëûã çîõèöóóëæ

îëîí íèéòèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëýõ õàðèóöëàãàòàé ¿ð ä¿íòýé òºðèéí àëáûã áèé áîëãîõ, òºðèéí ¿éë÷èëãýýíä õóâèéí õýâøëèéã îðîëöóóëàõ, Àçèä òýðã¿¿ëýõ àÿëàë æóóë÷ëàëûí á¿ñèéã áàéãóóëàõ çàìààð îð÷èí ¿åèéí õ¿÷èðõýã ýäèéí çàñàãò á¿õèé õîò áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ çîðèëòûã äýâø¿¿ëýí àæèëëàæ áàéíà.

ªíººäºð Óëààíáààòàð õîòûí íèéò õ¿í àìûí 60 îð÷èì õóâü íü Óëààíáààòàð õîòûí ãýð õîðîîëîëä öýâýð óñ, àðèóí öýâýð ýð¿¿ë àõóé, çàì õàðèëöàà, íèéòèéí òýýâýð óíàà çýðýã îð÷èí ¿åèéí íèéòèéí àæ àõóéí äýä á¿òöèéí ¿éë÷èëãýý ñóë, ñóðãóóëü öýöýðëýã, ýìíýëýã çýðýã íèéãìèéí äýä á¿òýö äóòìàã õ¿íäõýí îð÷èíä àìüäàð÷ áàéíà. Ãýð õîðîîëîë ÿìàð íýã òºëºâëºëòã¿éãýýð ºðãºæèí òýëæ õîòæèëòûí ìºí ÷àíàð áîëîõ àæèëã¿éäýë, çàìûí áºãëºðºë, àãààðûí áîõèðäîë, áàéãàëü îð÷íû áîõèðäîë çýðýã òóëãàìäñàí àñóóäàë áîäèòîéãîîð í¿¿ðëýæ áàéíà.

Ñàÿõàí øèíý÷ëýí áîëîâñðóóëñàí “Óëààíáààòàð õîòûí õºãæ¿¿ëýõ ìàñòåð òºëºâëºãºº”-íä íèéòèéí òýýâðèéí ñ¿ëæýý, ãýð õîðîîëëûí çàìûí íºõöëèéã ñàéæðóóëàõ çàìààð õ¿í àìûí òºâëºðºë íÿãòðàëûã äýìæèõýä ÷èãëýãäñýí êîìïàêò õîòûí êîíöåïöèéã ñàíàë áîëãîñîí áºãººä ¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä èõýýõýí ñàíõ¿¿æèëò øààðäëàãàòàé áàéíà.

Äýëõèéí áàíêíààñ Óëààíáààòàð õîòûí çàõèðàã÷èéí àëáà, òºðèéí àãåíòëàãóóä, îðîëöîã÷ òàëóóäòàé ºðãºí õýìæýýíèé óóëçàëò õýëýëö¿¿ëýã ÿâóóëñíû ¿ð ä¿íä áîëîâñðóóëàí ãàðãàñàí “Óëààíáààòàð õîòûí ãýð õîðîîëëûã õºãæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ íü” õýìýýõ ýíýõ¿¿ òàéëàíã óíøèã÷ òàíû ãàðò î÷èæ áóéä ìèíèé áèå òóéëûí èõ áàÿðòàé áàéíà. Óã òàéëàíä òóñãàãäñàí Óëààíáààòàð õîòûí ãýð õîðîîëëûã á¿ñèéã õºãæ¿¿ëýõ ñàíàë õóâèëáàðóóä íü ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä, íóòãèéí èðãýä õàìò îëîí, ãàäààäûí ò¿íøëýã÷ áàéãóóëëàãóóä, äîíîð-ñàíõ¿¿æ¿¿ëýã÷ îðíóóä áîëîí áóñàä îðîëöîã÷ òàëóóäàä òîäîðõîé ÷èãëýë óäèðäàìæ áîëíî ãýäýãò íàéäàæ áàéíà. Òàíûã õ¿íäýòãýñýí,

Óëààíáààòàð õîòûí Åðºíõèé ìåíåæåð áºãººä Çàõèðàã÷èéí àæëûí àëáàíû äàðãà ×. Áàò

ªìíºõ ¿ã

Page 4: Mongol hgjil plan

Ìîíãîë óëñûí íèéñëýë Óëààíáààòàð õîò ýä¿ãýý àñàð õóðäàöòàé ºðãºæèí òýëæ óëñ îðíû õºãæëèéí òóëãàìäñàí àñóóäëûí íýã áîëîîä áàéíà. ªíãºðñºí õîðèí æèëä òóñ õîòûí õ¿í àì 70 õóâü ºñ÷ óëñûí íèéò õ¿í àìûí 40 õóâèéã ýçëýõ áîëëîî. Õîòûí õîòûí çàñàã çàõèðãààíä

õàðüÿàëàãäàõ ãàçàð íóòãèéí õýìæýý àíõ áàéñíààñàà äàðóé 30 äàõèí íýìýãäñýí áàéíà. Óëààíáààòàð õîòîä ãýð õîðîîëëûí á¿ñ¿¿ä õàìãèéí ýð÷èìòýé òýëæ õîòûí õ¿í àìûí õàìãèéí îðëîãî ìóóòàé àéë ºðõ¿¿ä àìüäàðäàã ýíý õýñýãò íààä çàõûí äýä á¿òöèéí àñóóäàë øèéäýãäýëã¿é ºäèé õ¿ðñýí áàéíà.

Ìîíãîë óëñûí Çàñãèéí ãàçàð ãýð õîðîîëëûí õýò òýëýëòèéã çîõèöóóëàõ áîäëîãûí ÷èãëýë¿¿äèéã áîëîâñðóóëæ ¿íäýñíèé áîëîí îðîí íóòãèéí øèíæòýé ñòðàòåãè, ìàñòåð òºëºâëºãººíä òóñãàñàí áîëîâ÷ õýðýãæèëòèéí òóõàéä àñóóäàë áýðõøýýë ãàðñààð áàéíà. Ãýð õîðîîëëóóä ºíººäºð ÷ ºñºí òýëñýí õýäèé ÷ õîò ñóóðèí ãàçðûí íèéòèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýý óäààøðàëòàé õýâýýð, îðîí íóòãèéí çàñàã çàõèðãààíû ç¿ãýýñ äîðâèòîé àðãà õýìæýý àâàõ íºõöºë áîëîëöîî ìóóòàé áàéñààð áàéíà.

Ýíýõ¿¿ òàéëàíä Óëààíáààòàð õîòûã öààøèä òîãòâîðòîé õºãæ¿¿ëýõ õóâèëáàðò àðãà çàìóóäûã øèíæëýí ñóäàëæ õîòûí îðîí áàéð, íèéòèéí àõóéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ ÿíç á¿ðèéí àðãà õóâèëáàðóóäûí ºðòºã àøãèéí íàðèéâ÷èëñàí òîîöîîã òóñãàñàí. Ýíýõ¿¿ òàéëàí íü õîòûí áîäëîãî áàðèã÷èä áîëîí îðøèí ñóóã÷äàä ºíººäºð ãàð÷ áóé ÿíç á¿ðèéí øèéäâýð ãàðöóóäûí ¿ð íºëººã óðüä÷èëàí õàðæ òºëºâëºõ áîëîìæèéã îëãîõûí çýðýãöýý óëìààð Ìîíãîëûí íèéò õ¿í àìûí äóíä áîäëîãûí õýëýëö¿¿ëýã ÿâàãäàæ óëìààð Ìîíãîë óëñ áîëîí Äýëõèéí áàíêíû õîîðîíä õîò ñóóðèí ãàçðûã õºãæ¿¿ëýõ áîäëîãûí õýëýëöýýðò õýðýãëýãäýõ à÷ õîëáîãäîëòîé áàðèìò áè÷èã þì.

Àðøàä Ñàÿä Äýëõèéí ÁàíêíûÌîíãîë óëñ äàõü ñóóðèí òºëººëºã÷ Ç¿¿í ªìíºä Àçè- Íîìõîí äàëàéí á¿ñ

Ýä Èææàç Äýëõèéí áàíêíû Òîãòâîðòîé õºãæëèéí õýëòñèéí Ñåêòîðûí óäèðäàã÷

Page 5: Mongol hgjil plan

Òàëàðõàë ..................................................................................................................VII

̺íãºí òýìäýãò, òîâ÷ëîë, íýð òîìü¸îíû æàãñààëò ........................................... IX

Õóðààíãóé ................................................................................................................XI

Íýãä¯ãýýð á¯ëýã. Óäèðòãàë õýñýã-Ñóäàëãààíû çîðèëãî, õàìðàõ õ¿ðýý, àðãà÷ëàë ............................................................................................1Ñóäàëãààíû çîðèëãî-íºõöºë áàéäàë ......................................................................................1Õàìðàõ õ¿ðýý, àðãà ç¿é ........................................................................................................... 3

Õî¨ðäÓãààð á¯ëýã. Õºãæëèéí õàì ñýäýâ: Òºð, íèéãýì ýäèéí çàñàã, îðîí íóòãèéí ìýäýýëýë ............................................................................................5Ãýð õîðîîëëûí çàñàã çàõèðãààíû á¿òýö ................................................................................ 5Ãýð õîðîîëëûí íèéãýì ýäèéí çàñãèéí áàéäàë ......................................................................6Ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí ºíººãèéí áàéäàë, õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà .......................................................................................................... 9

ãàçðûí çóðàã ...........................................................................................................11

ãÓðàâäÓãààð á¯ëýã. ãàçàð áà îðîí áàéðíû íºõöºë .......................................15Õóóëü ýðõ ç¿éí áîäëîãûí àñóóäëóóä ....................................................................................15ªðõ ãýð á¿ëèéí åðºíõèé øèíæ áàéäàë ...............................................................................16Ãýð õîðîîëëûí ãàçàð, îðîí áàéðíû íºõöºë áàéäàë ............................................................17Ãýð õîðîîëëûã õºãæ¿¿ëýõ àðãà õóâèëáàðóóä ......................................................................22

äªðªâä¯ãýýð á¯ëýã. Óñàí õàíãàìæ .................................................................. 25Ãýð õîðîîëëûí óñàí õàíãàìæèéí ºíººãèéí íºõöºë áàéäàë ............................................ 25Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë ................................................................................................. 27Õîòûí îéðîëöîîõ ãýð õîðîîëîë ........................................................................................... 29Õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë ................................................................................................... 30

ÒàâäÓãààð á¯ëýã. Õîòûí çàì, íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñýë .............................33Õîòûí òºâ, îéð îð÷èì áîëîí çàõûí ãýð õîðîîëëûí çàìûí íºõöºë áàéäàë ..................... 33Íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñëèéí ºíººãèéí íºõöºë áàéäàë ................................................. 34Çàì òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàð/àðãà çàìóóä, ñààä áýðõøýýë ................ 35

ÇÓðãààäÓãààð á¯ëýã. Õàòóó õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíò ..................................43Ãýð õîðîîëëûí õàòóó õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéí íºõöºë áàéäàë .................................43Õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ àðãà çàìóóä .................................47Õîã õàÿãäëûí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäëàãàòàé ñàíõ¿¿, ýäèéí çàñãèéí òîîöîîëîë ..................................................................................................... 56

äîëäÓãààð á¯ëýã. äóëààí õàíãàìæ .................................................................. 55Ãýð õîðîîëëûí äóëààí õàíãàìæèéí ºíººãèéí íºõöºë áàéäàë ......................................... 55

àãóóëãà

Page 6: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ ÍüVI

Äóëààí õàíãàìæèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ àðãà çàìóóä, ñàíõ¿¿ ýäèéí çàñãèéí òîîöîîëîë ........................................................................................ 58

ÍàéÌäÓãààð á¯ëýã. Öàõèëãààí .........................................................................65Öàõèëãààíû ºíººãèéí áàéäàë ..............................................................................................65Ãýð õîðîîëëûí öàõèëãààíû ºíººãèéí áàéäàë ................................................................... 67Ãýð õîðîîëëûí öàõèëãààí õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ àðãà çàìóóä ......................................68Ä¿ãíýëò ...................................................................................................................................70

ÅÑä¯ãýýð á¯ëýã. áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýý ...................................71Ãýð õîðîîëëûí áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé ºíººãèéí íºõöºë áàéäàë ...................................................................................................... 71¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä, ñàíõ¿¿ ýäèéí çàñãèéí òîîöîîëîë ....................... 76

àðàâäÓãààð á¯ëýã. ä¿ãíýëò ................................................................................77

Ç¿¿ëò Òýìäýãëýë .......................................................................................................81

Õàâñðàëò A. Óóëçàæ ÿðèëöñàí õ¿ì¿¿ñèéí íýðñèéí æàãñààëò ............................85

Õàâñðàëò á. 2008 îíû ºðõèéí íèéãýì ýäèéí çàñãèéí ñóäàëãààíû ä¿í øèíæèëãýýíèé òåõíèêèéí òýìäýãëýë ...................................................................89

Õàâñðàëò B: Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí õýòèéí òºëºâëºëò...........................90

Õàâñðàëò ã: Óëààíáààòàð õîòûí ä¿¿ðã¿¿äèéí ñòàòèñòèê ìýäýý .........................92

Õàâñðàëò ä: Óñ ò¿ãýýõ öýã¿¿äèéí (õóäàã) òàðõàëò, áàéðøèë ...............................93

Õàâñðàëò Å: äàìáàäàðæàà äàõü óñàí õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ òóðøèëòûí òºñëèéí òºëºâëºãºº ...............................................................................................96

Õàâñðàëò ¨: Õàòóó õîã õàÿãäëûí òàëààðõ äýëãýðýíã¿é ìýäýýëýë ........................97

Õàâñðàëò Æ: Õîã õàÿãäëûí öýã áàéãóóëàõ ¿éë àæèëëàãààíû çàðäàë ............... 99

Page 7: Mongol hgjil plan

Ýíýõ¿¿ òàéëàí ìýäýýëëèéí îëîí ýõ ñóðâàëæèíä òóëãóóðëàñàí áºãººä îëîí àðâàí õ¿íèé õè÷ýýë ç¿òãýëèéí ¿ð ä¿íä á¿òýýãäñýí. Ñóäàëãààíû àæëûã Òàêóÿà Êàìàòà àõëàã÷òàé ̈ íõýý Êèì, Áðåòò Ñýäãåâèê, Æýéìñ À. Ðýéõåðò, Öýâýãìèäèéí Ò¿ìýíöîãò íàðûí á¿ðýëäýõ¿¿íòýé Äýëõèéí áàíêíû ¿íäñýí

áàã áîëîí Áóñæàâûí Íàìõàéíÿì (Äóëààí õàíãàìæèéí òóõàé á¿ëýã), ªëçèéäàëàéí Ýðäýíýáàò (Öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷íèé òóõàé á¿ëýã), Ìàíäóóëûí Áààñàíõ¿¿ (Çàì òýýâðèéí á¿ëýã), Æýé-Êüþ Êîé, Êàíã- Êè Ñîíã íàð (õàòóó õîã õàÿãäëûí òóõàé á¿ëýã) Ãýþí ¨í Êèì, Íåîí- Æîî Ïàðê íàðûí (ãàçàð, îðîí áàéðíû òóõàé á¿ëýã) á¿ðýëäýõ¿¿íòýé çºâëºõ¿¿äèéí áàã õàìòðàí ã¿éöýòãýñýí áîëíî.

Ñóäàëãààíû áàãèéã ¿¿ðýãò àæëàà àìæèëòòàé áèåë¿¿ëýõýä Òóâààíû Íîìóóíòºãñ, ßäìààãèéí Îòãîíáàÿð, Âåëëåò Ôåðíàíäåç, Æàìáûí Ñ¿íæèäìàà íàð çàñãèéí ãàçðûí àæèëòàí àëáàí õààã÷èäòàé òàíèëöóóëæ, Ñèéëýãìààãèéí Àëòàíöýöýã óëñûí òºñâèéí òàëààð ¿íäñýí ìýäýý ìýäýýëëýýð õàíãàæ äýìæèí àæèëëàñàí. ̺í Ìèëà Ôðåèð, Ñîíãñó ×îé, Ñàëâàäîð Ðèâåðà íàð òàéëàíã õÿíàæ ¿íýëýëò ä¿ãíýëò ºã÷ àæèëëàñàí áºãººä Äàâèä Äîëëàð, Àðøàä Ñàÿàä, Ìàéêë Óîëòåðñ, Ðîæåðñ Æ. Å. Âàí Äåí Áðèíê, Æàìáûí Ñ¿íæèäìàà, Ãðýì Ýðèê Õàíêîê, Êðèñòîôåð Ôèí÷, Ãàéëèóñ Äðàóãåëèñ, ¨øèíå Ó÷èìîðà, Âèêòîð Âåðãàðà íàðûí ¿íýò çºâëºìæ, òóñëàìæ äýìæëýã ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé áàéñàí. Äàâèä Äîëëàð, Æîíí Ðóóìå, Àðøàä Ñàÿàä, Ýäý Èææàñç, Êåøàâ Âàðìà, íàðûí Äýëõèéí áàíêíû óäèðäëàãûí áàãèéí ç¿ãýýñ ñóäàëãààíû ¿éë ÿâöûã óäèðäàí ÷èãë¿¿ëæ äýìæëýã ºã÷ àæèëëàñàí. ̺í òàéëàíã áîëîâñðóóëàõàä Ìîíãîë óëñûí Çàñãèéí ãàçàð, Óëààíáààòàð õîòûí Çàñàã äàðãûí Òàìãûí ãàçàð, Óëààíáààòàðò ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã íèéòèéí ¿éë÷èëãýýíèé êîìïàíèé òºëººëºã÷äèéí õàìòûí àæèëëàãàà, òóñëàëöàà äýìæëýã èõýýõýí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýñýí. Õîðîî, ä¿¿ðýã îðîí íóòãèéí óäèðäëàãóóä òàéëàíä òóñãàãäñàí äàâòàãäàøã¿é àãààä ÷èìõë¿¿ð ìýäýý ìýäýýëëýýð õàíãàæ àæèëëàñàí áºãººä ñóäàëãààíû áàãòàé óäàà äàðàà õàìòðàí àæèëëàñàí õîòûí îðøèí ñóóã÷èä, ýíýõ¿¿ ¿éë ÿâöûã ýõíýýñ íü äóóñòàë äýìæèí àæèëëàñàí çàñàã äàðãà íàðûí ã¿éöýòãýñýí õ¿íäòýé ¿¿ðãèéã ýíä òýìäýãëýí õýëýõ íü ç¿éòýé.

Îëîí óëñûí õºãæëèéí àãåíòëàãèéí ñàíõ¿¿æèëòòýé “Óëààíáààòàð õîòûí õîò ñóóðèí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ” õî¸ðäóãààð òºñëèéí ìåíåæìåíòèéí áàã îëîí óäààãèéí óóëçàëò õóðëûã çîõèîí áàéãóóëæ ñåêòîðûí ìýäýýëëýýð õàíãàí àæèëëàñàí. ̺í Àçèéí Õºãæëèéí áàíê çýðýã äîíîð áàéãóóëëàãà, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóä øààðäëàãàòàé ìýäýý ìàòåðèàëààð õàíãàæ ¿éë ÿâöûã ÷èãë¿¿ëæ áàéñàí. Ñóäàëãààíû òàéëàíã áîëîâñðóóëàõäàà Óëààíáààòàð õîòûã õºãæ¿¿ëýõ Ìàñòåð òºëºâëºãºº áîëîí Õîò ñóóðèí ãàçðûã õºãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð (2007-2009); Óëààíáààòàð õîòûí àãààðûí ÷àíàð áà ýð¿¿ë ìýíäýä ¿ç¿¿ëýõ íºëººëëèéí ñóóðü ñóäàëãàà; Óëààíáààòàð õîòûí ÿäóó, õàãàñ õîòæñîí ãýð õîðîîëëûí äóëààíû õàíãàìæèéí àñóóäàë (2009); Àøèãò áàéäëûã íýãòãýæ õºãæëèéí ºðíºëèéã

Òàëàðõàë

Page 8: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ ÍüVIII

çîõèöóóëæ ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð õ¿ðòýýìæèéã ñàéæðóóëàõ íü (2009); Ìîíãîëûí äýä á¿òöèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæèéã ñàéæðóóëàõ òàëààðõ ýðãýö¿¿ëýë (2007); Ýð÷èì õ¿÷íèé òºëºâëºëòèéí ÷àäàâõèéã ñàéæðóóëàõ íü (2002); Ìîíãîëûí ºìíºä õýñãèéí äýä á¿òöèéí ñòðàòåãè (2009); Ìîíãîë óëñ äàõü ìîðãèæèéí çàõ çýýëèéí õºãæëèéí ýõýí ¿åèéí ñóäàëãàà (2007); Ìîíãîë óëñûí õîò áàéãóóëàëò áîëîí îðîí ñóóöíû ñåêòîðûí ñòðàòåãè (2005); Ãýð õîðîîëëûí àðèóí öýâýð ýð¿¿ë àõóéí íºõöºë áàéäàë (2006); Ìîíãîë óëñ: Óëààíáààòàð õîòûí ãýð õîðîîëëûí óñàí õàíãàìæ, ýð¿¿ë àõóéí ¿éë÷èëãýýã ìåíåæìåíòèéí ãýðýýãýýð ã¿éöýòã¿¿ëýõ õóâèëáàðóóäûã ñóäëàõ íü (2008); Õ¿¿õäèéí ìºí㺠õºòºëáºð áîëîí õºòºëáºðèéã çîðèëòîò á¿ëýãò ÷èãë¿¿ëýõ àðãà÷ëàëûã ¿íýëýõ íü (2006) çýðýã ñóäàëãààíû ìýäýý ìàòåðèàëûã àøèãëàñàí áîëíî.

Page 9: Mongol hgjil plan

̪ÍãªÍ ÒýÌäýãÒèéã ÕàÍøèä Õªð⯯ëÑýÍ áàéäàë (2009 îíû 1-ð ñàðûí õàíøààð)

Òîâ×ëîë, Íýð ÒîÌü¨îÍû ÆàãÑààëÒ

̺íãºí òýìäýãò, òîâ÷ëîë, íýð òîìü¸îíû æàãñààëò

̺íãºí òýìäýãò = Òºãðºã (Ìîíãîë òºãðºã áóþó MNT)

$ 1.0 Àìåðèê äîëëàð = Òºãðºã 14001 Òºãðºã = $0.000,714 Àìåðèê äîëëàð

ÀÕÁ Àçèéí Õºãæëèéí áàíê

Àéìàã պ人 îðîí íóòãèéí çàñàã çàõèðãààíû íýãæ

ALAGaC Ãàçðûí ãåîäåçè, çóðàãç¿éí ãàçðûí çàõèðãàà

CHP Äóëààí öàõèëãààí õîñëóóëàã÷

CMP Õ¿¿õäèéí ìºí㺠õºòºëáºð

CSC Õýðýãëýã÷äýä ¿éë÷ëýõ òºâ

Duureg Óëààíáààòðûí ä¿¿ðãèéí ò¿âøíèé çàñàã çàõèðãààíû íýãæ

ERA Ýð÷èì õ¿÷íèé çîõèöóóëàõ ãàçàð

ESP Ýð÷èì õ¿÷íèé ñåêòîðûí òºñºë

GDP Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í

Ger Ìîíãîë ýñãèé ãýð- çàðèìäàà þðòà ãýæ íýðëýäýã

Ger area Óëààíáààòàð äàõü ãýð áàéøèí äàãíàñàí õîðîîëîë

GoM Ìîíãîë óëñûí çàñãèéí ãàçàð

Õàøàà Õàøààãààð õàøñàí õýñýã ãàçàð

ªðõ ªðõ

HIES ªðõèéí íèéãýì ýäèéí çàñãèéí ñóäàëãàà

HOB Õàëààã÷ çóóõ

Page 10: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ ÍüX

IMF Îëîí óëñûí âàëþòûí ñàí

ITS Äîòîð áàéðëàõ òðàíñôîðìàòîðûí ñòàíö

Õýñýã Óëààíáààòàð äàõü çàñàã çàõèðãààíû íýãæ

Õîðîî Óëààíáààòàð äàõü çàñàã çàõèðãààíû íýãæ

MDG Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò

MoH Ýð¿¿ë ìýíäèéí ÿàì

MUB Óëààíáààòàð õîòûí Çàñàã äàðãûí Òàìãûí ãàçàð

NGO Òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà

NSO ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí àëáà

O&M ¯éë àæèëëàãààíû óðñãàë çàðäàë

OTS Ãàäíà áàéðëàõ òðàíñôîðìàòîðûí ñòàíö

PHC Àíõàí øàòíû ýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýý

PIAFF Íèéòèéí-õóâèéí äýä á¿òöèéí çºâëºõ áàéãóóëàìæ

Ñóì պ人 îðîí íóòàã äàõü çàñàã çàõèðãààíû íýãæ

Òºãðºã Tºãðºã, ìîíãîë óëñûí ìºíãºí òýìäýãò

T¯Ê Òîõèæèëò ¿éë÷èëãýýíèé êîìïàíè

UB Ìîíãîë óëñûí Óëààíáààòàð õîò

UBEDN Óëààíáààòàð õîòûí öàõèëãààí ò¿ãýýõ êîìïàíè

USIP2 Óëààíáààòðûí òºâ ñóóðèí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ 2 äàõü òºñºë

USUG Óëààíáààòàð õîòûí óñàí õàíãàìæ áîõèðûí àñóóäàë õàðèóöñàí êîìïàíè

VAT Íýì¿¿ ºðòãèéí òàòâàð

WHO Äýëõèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãà

WWTP Óñ öýâýðëýõ áàéãóóëàìæ

XLPE Ðåçèíýí äîòîðòîé àãààðûí äàìæóóëàã÷ State Great Hural

Ìîíãîë Óëñûí Èõ õóðàë

Page 11: Mongol hgjil plan

Ìîíãîë Óëñûí íèéñëýë Óëààíáààòàð õîòûí ãýð õîðîîëëûã òîãòâîðòîé õºãæ¿¿ëýõ àñóóäàë íü òóñ óëñûí ºìíº òóëãàð÷ áóé õºãæëèéí òîìîîõîí àñóóäëûí íýã þì. Çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ ¿éë ÿâö áîëîí îëîí ºâºë äàðààëàí çóä òóðõàí òîõèîëäñîíû óëìààñ õºäºº

îðîí íóòãèéí îðëîãî áàãàòàé îëîí ìÿíãàí èðãýä íèéñëýë Óëààíáààòàð õîòûã çîðèí èðæ ãýð õîðîîëëûí á¿ñýä ñóóðüøèí àìüäðàõ áîëñîí.

Ýä¿ãýý òóñ óëñûí íèéò õ¿í àìûí 39 õóâü íü Óëààíáààòàðò àæ òºðæ, ¿íäýñíèé íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé 60 ãàðóé õóâü òóñ õîòîä ¿éëäâýðëýãäýæ áàéíà. Íèéñëýëèéã ÷èãëýñýí èõ í¿¿äëèéí óëìààñ õîòûí ãýð õîðîîëëóóä óðüä ºìíº íü ¿çýãäýýã¿é õóðäàí òýëæ ýä¿ãýý õîòûí çàõèðãààíä ãýð õîðîîëëûã îðîëöóóëàí 4,700 êì2 ãàçàð íóòàã õàðüÿàëàãäàæ áàéãààãààñ äºíãºæ 130 êì2 íü õîòûí òºâèéí á¿ñýä îðäîã. ªíººäºð õîòûí íèéò õ¿í àìûí 60 õóâü íü ãýð õîðîîëîëä àìüäàð÷ áàéíà.

Ãýð õîðîîëîë äàõü íèéòèéí àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ àñàð õÿçãààðëàãäìàë áºãººä çàðèìäàà áàðàã áàéõã¿éä òîîöîæ áîëíî. Íèéò îðøèí ñóóã÷äûí 85 õóâü íü ò¿ëýý í¿¿ðñ õýðýãëýí õàëààëò äóëààíû õýðýãöýýãýý õàíãàäàã áîë îðîí ñóóöíû àéëóóä òºâèéí äóëààíû íàéäâàðòàé ñèñòåìä õîëáîãäñîí áàéäàã. Ãýð õîðîîëëûí àéëóóä óñ ò¿ãýýã¿¿ðèéí öýã áóþó õóäãààñ óñàà 纺âºðëºí õýðýãëýäýã áàéõàä îðîí ñóóöíû àéëóóä òºâëºðñºí õàëóóí õ¿éòýí óñíû íàéäâàðòàé øóãàìààð õàíãàãäñàí áàéäàã. Ãýð õîðîîëëûí íÿãòàðøèë áàãà, òýñãýì õ¿éòýí óóð àìüñãàë íü íèéòèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé ¿íý ºðòãèéã òýíãýðò ãàðòàë ºñãºäºã. Ñóóðèí ãàçðûí àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé ýíýõ¿¿ ñóë äîðîé áàéäàë íü áàéãàëü îð÷íûã áîõèðäóóëæ àãààð, õºðñíèé áîõèðäëûí óëìààñ àìüñãàëûí çàìûí ºâ÷èí, õàëäâàðò øàð çýðýã õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíäýä õºíººëò ÿíç á¿ðèéí ºâ÷èí äýãäýõ íºõöºë á¿ðäýýä áàéíà.

Òºð çàñãààñ ãýð õîðîîëëûí çàìáàðààã¿é òýëýëòèéã õÿçãààðëàõ, íÿãòàðøèë õºãæëèéã çîõèöóóëàõ çîðèëãîîð “Óëààíáààòàð õîòûã 2030 îí õ¿ðòýë õºãæ¿¿ëýõ ìàñòåð òºëºâëºãºº”-íèé õ¿ðýýíä “òºâëºðñºí/êîìïàêò õîò” çýðýã òîäîðõîé áîäëîãûí ÷èãëýëèéã òóñãàãäñàí áàéäàã ÷ õýðýãæèëòèéí ò¿âøèíä òóóøòàé áóñ áàéäàë àæèãëàãäñààð áàéãàà íü àðä èðãýä áîëîí áîäëîãî áîëîâñðóóëàã÷èä ººðñäèéí ñîíãîëò, ¿éëäë¿¿ä íü ãàçðûí ìåíåæìåíò, íèéòèéí ¿éë÷èëãýýíèé ¿íý ºðòºãò õýðõýí íºëººëæ áàéãààã óõàìñàðëààã¿é, îëîí íèéòýä ÷èãëýñýí ñóðãàëò ñóðòàë÷èëãàà äóòìàã áàéäàãòàé õîëáîîòîé. ͺ㺺òýéã¿¿ð ãàçðûã ¿íýëýõ, òàòâàð òîãòîîõ çýðýã òºðèéí áîäëîãûã äýìæèõ çîõèñòîé àðãà ìåõàíèçì á¿ðäýýã¿é íü áàéäëûã óëàì äààìæðóóëæ áàéíà.

Ýäèéí çàñãèéí õýëòñýýñ ýíý òàéëàíã áîëîâñðóóëæ îëîí íèéòèéí õ¿ðòýýë áîëãîñîí íü Óëààíáààòàð õîòûí áîäëîãî áîëîâñðóóëàã÷èä áîëîí îðøèí ñóóã÷äûí ç¿ãýýñ ººðñäèéí ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð äàãàâðûã óõàìñàðëàí çîõèñòîé øèéäâýð ãàðãàõàä

Õóðààíãóé

Page 12: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ ÍüXII

äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ çîðèëãîòîé áºãººä öààøäàà òàéëàíä òóñãàãäñàí ñýäâ¿¿äýýð îëîí íèéòèéí äóíä áîäëîãûí õýëýëö¿¿ëýã ÿâóóëàõ áýëòãýëèéã õàíãàõ þì. Òàéëàíä ãýð õîðîîëëûã õºãæ¿¿ëýõ ãóðâàí ººð õóâèëáàðûã ¿íý ºðòºã, àøèã òàëààñ íü õàðüöóóëàí õàðóóëàõûã çîðüñîí. ¯¿íä (i) ãýð õîðîîëëûã îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ (ii) Îäîîãèéí ãýð õîðîîëëûí íèéòèéí àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé íºõöëèéã ¿å øàòòàéãààð ñàéæðóóëàõ, (iii) õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûã òýëýõ. ̄ ¿íèé òóëä ãóðâàí ººð ãýð õîðîîëîë áóþó õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûã òºëººë¿¿ëýí Íàðàíãèéí ãýð õîðîîëîë, õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûã òºëººë¿¿ëýí Áàÿíõîøóó, õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûã òºëººë¿¿ëýí Øàðõàäíû ãýð õîðîîëëîîñ òóñ á¿ð íýã õîðîîã ñîíãîí àâñàí. ªðòºã çàðäàë àøãèéí øèíæèëãýýíä îðîí áàéð, ãàçàð, óñàí õàíãàìæ, çàì, íèéòèéí òýýâýð, äóëààí, öàõèëãààí õàíãàìæ, õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíò áîëîí íèéãìèéí áóñàä ¿éë÷èëãýýíèé íºõöºë áàéäëûã õàìðóóëñàí.

Îðîí áàéðíû íºõöºë áàéäàë, ãàçàð ýçýìøèë: Óëààíáààòàð õîòûí ãýð õîðîîëîëä ãàçàð áîëîí îðîí ñóóö ºì÷ëºõ ÿâäàë íèéòëýã òîõèîëäîíî. Õàðüöàíãóé ñóóðüøìàë õóó÷èí ãýð õîðîîëîëä îðøèí ñóóã÷äûí 99 õóâü íü àìüäàð÷ áóé ãàçàð áàéøèíãàà õóâüäàà ºì÷ëºí àâñàí áàéõàä õîòûí çàõûí øèíý ãýð õîðîîëîëä äºíãºæ ºì÷ëºë 80 õóâü áàéãàà íü òýíä õ¿ì¿¿ñ îëíîîð í¿¿í èðæ ãàçàð áàéøèí õºëñëºí àìüäàð÷ áàéãààòàé õîëáîîòîé. ªíººäðèéí áàéäëààð îðîí ñóóöíû ãàçàð ºì÷ëºë 60%, áàéøèíãèéí ãàçàð ºì÷ëºë 92 õóâü áàéíà. Ãýð õîðîîëëûí àéëóóä ãàçðûí õóóëèéí äàãóó ãàçàð ýçýìøèõ ýðõòýé áºãººä ãîëäóó 470ì2 – 590ì2 õàøààòàé áàéäàã. Áàéøèíãèéí òàëáàé õîòûí òºâä îéðîëöîîãîîð 77ì2, õîò îð÷èì áîëîí çàõûí ãýð õîðîîëîëä 55ì2 , îðîí ñóóöíû òàëáàé ãýð õîðîîëëûí áàéøèíãààñ 37ì2-ààð áàãà áàéäàã. Õîòûí òºâ (Íàðàí) áîëîí çàõûí (Øàð õàä) ãýð õîðîîëëûí èõýíõ àéëóóä ãýðò, õîò îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûí (Áàÿíõîøóó) àéëóóäûí 70 õóâü íü áàéøèíä àìüäàðäàã.

Èðãýäèéí õóâüä îðîí ñóóö õàìãèéí ¿íýòýé ºì÷ áºãººä áàéðíû ¿íý 43.4–60.2 ñàÿ òºãðºã áóþó 31,000– 43,000 àì.äîëëàðûí õîîðîíä õýëáýëçäýã. Òºâèéí á¿ñèéí ãýð õîðîîëëûí áàéøèí 29.4 ñàÿ òºãðºã (21,000 àì.äîëëàð) áºãººä õîòûí îéð îð÷ìûí (18.9 ñàÿ òºãðºã (13,500 àì.äîëëàð)) áîëîí çàõûí ãýð õîðîîëëîîñ (17.5 ñàÿ òºãðºã (12,500 àì.äîëëàð)) èë¿¿ ºíäºð ¿íýëýãääýã. Áàéøèíã áîäâîë ýñãèé ãýð àðàé õÿìä, òºâèéí á¿ñýä 1,820,000 òºãðºã (1,300 àì.äîëëàð), õîòûí çàõàä 980,000 (700 àì.äîëëàð) òºãðºã áàéíà. Áàéøèí ýçýìøèã÷äèéí 10 õóâü, îðîí ñóóö ýçýìøèã÷äèéí 20 õ¿ðýõã¿é õóâü íü îðîí ñóóöíû óðò õóãàöààíû çýýë áóþó ìîðãèæèéí ¿éë÷èëãýýíä õàìðàãäñàí áàéäëààñ õàðàõàä ìîðãèæèéí çàõ çýýë äºíãºæ õºãæèæ ýõýëæ áàéíà.

Ãýð õîðîîëëûí èõýíõ àéëóóä Çàñãèéí ãàçðààñ õýðýãæ¿¿ëýõýýð ñàíàë áîëãîæ áóé ãýð õîðîîëëûã îðîí ñóóöæóóëàõ õºòºëáºðò õàìðàãäàõ ñàíõ¿¿ãèéí áîëîìæã¿é òóë õÿìä ¿íýòýé áàéøèí õóäàëäàí àâàõ, ò¿ðýýñëýí ñóóõ õýðýãöýýíèé àñóóäàë íýí ÷óõàë áîëîîä áàéíà. Ãàçàð áîëîí îðîí áàéðíû ºì÷ëºëèéí áàéäëààñ õàðàõàä ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä îðîí áàéðíû íºõöºë áàéäàëäàà õàðüöàíã¿é ñýòãýë õàíãàëóóí áàéäàã õýìýýí ä¿ãíýæ áîëîõîîð áàéíà. Ñàíàë àñóóëãûí ä¿íãýýð õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûí èðãýäèéí 90 õóâü, õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí 70 õóâü, îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷äûí 80 õóâü íü îðîí áàéðàíäàà ìàø èõ áîëîí õàðüöàíã¿é ñýòãýë õàíãàëóóí áàéñàí áàéâ. Õîòûí òºâèéí áîëîí õîò îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûí èðãýäèéí äºíãºæ 6-7 õóâü íü îðîí áàéðíû íºõöºë áàéäàëäàà ñýòãýë íýëýýí õàíàìæã¿é áàéõàä õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëûí èðãýäèéí òýí õàãàñ íü ìºí îðîí áàéðàíäàà ñýòãýë õàíàìæã¿é áàéãàà íü îðøèí ñóóã÷èä õîòîä í¿¿æ èðýýä óäààã¿é, òîõèæèæ àìæààã¿é, ìºí íèéòèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýý íýí äóòìàã

Page 13: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü XIII

áàéäàãòàé õîëáîîòîé. Ñóäàëãààíä îðîëöñîí áàðàã àéë áîëãîí òîõèëîã îðîí ñóóöàíä àìüäðàõ õ¿ñýëòýé áàéâ÷ ºíäºð ¿íýòýé îðîí ñóóöíû öîãöîëáîð õîðîîëëûã áóñ ºðòºã õÿìä öººí äàâõàð îðîí ñóóöûã èë¿¿ä ¿çýõýý èëýðõèéëñýí áàéíà. Óñàí õàíãàìæ, áîõèð çàéëóóëàõ ¿éë÷èëãýý:

Ãýð õîðîîëëûí àéëóóä íèéò 500 ãàðóé óñ õàíãàìæèéí öýã áóþó õóäãààñ óñàà àâäàã. Èõýíõè àéëóóä óñàí õàíãàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé òóõàéä õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíò, ãýð õîðîîëëûí çàìûí íºõöºë áàéäàë, áîõèð çàéëóóëàõ õîîëîé çýðýã áóñàä ¿éë÷èëãýýòýé õàðüöóóëàõàä õàðüöàíãóé ñýòãýë õàíãàëóóí áàéäàã. Ãýð õîðîîëîëä íýã õ¿í ºäºðò äóíäæààð 10-õàí ëèòð óñ õýðýãëýäýã áºãººä óñíû ¿íý õàðüöàíãóé áîëîìæèéí áàéäàã. Îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä óñàí õàíãàìæ áîëîí áîõèð çàéëóóëàõ õîîëîéí ¿éë÷èëãýý õàìãèéí õÿìä áóþó ì3 íü 280 (0.19 àì.äîëëàð) òºãðºã áàéíà. ªíººãèéí óñ ò¿ãýýõ ñèñòåì áóþó õóäãèéí õàíãàìæ íü ãýð õîðîîëëûí àéëóóäûã óñààð õàíãàõ õàìãèéí òîõèðîìæòîé àðãà çàì ãýæ ¿çýæ áîëîõ òàëòàé. Ãýð õîðîîëëûí áàéøèí áàðèëãûã òºâèéí óñàí õàíãàìæèéí ñèñòåìòýé õîëáîõûí òóëä ãàçðûí ãàäàðãà, áàéðøèë, áîõèðûã öýâýðëýõ áàéãóóëàìæèíä òàâèãäàõ øààðäëàãà çýðãýýñ øàëòãààëàí íýã ºðõºä äóíäæààð 5.6–16.1 ñàÿ òºãðºã (4,000– 11,500 àì.äîëëàð) íîîãäîæ áàéãàà íü äýíä¿¿ èõ ºðòºã øààðäñàí àðãà õýìæýý þì. Õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä áàéíãûí í¿¿äãýýñ ãàäíà øèíýýð óñ ò¿ãýýõ öýã/õóäàã áàéãóóëàõàä äýíä¿¿ ºíäºð ºðòºãòýé áàéäàã òóë èéì àðãà õýìæýýã àëü áîëîõ õÿçãààðëàõ øààðäëàãàòàé. Õóäãèéí óñíû áîäèò ºðòºã ì3 íü 3,280-4,260 òºãðºã (2.19-2.84 àì.äîëëàð) áàéòàë 1000 (0.67 àì.äîëëàð) òºãðºãººð õóäàëäàæ óñàí õàíãàìæèéã òàòààñààð çîõèöóóëæ áàéãàà íü áîäëîãûí àëäààòàé áàéäëûí íýãýí èëðýë þì. Ǻºâðèéí óñòàé õóäãèéã (íèéò õóäãèéí 50 õóâü,) òºâëºðñºí óñíû øóãàìòàé õîëáîõ (íèéò õóäãèéí 50 %)-í òóëä óñíû áîäèò õýðýãëýýã íýìýãä¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé áîëîõ þì. Òºâèéí øóãàìòàé õîëáîîòîé õóäãèéí ºðòºã îéðîëöîîãîîð 3,280-4,260 òºãðºã áóþó 2.19-2.84 àì.äîëëàð, õàðèí 纺âðèéí óñòàé õóäãèéí ºðòºã 4,250-4,260 òºãðºã áóþó 2.83-2.84 àì.äîëëàð, ººðººð õýëáýë ýíý õî¸ðûí çºð¿¿ òóí áàãà áàéíà. Ò¿¿í÷ëýí óñíû ýõ ñóðâàëæ, öýâýðëýõ áàéãóóëàìæèéí íººö áàãà, áîõèð çàéëóóëàõ ñèñòåì õÿçãààðëàãäìàë çýðýã íü öààøèä óñíû õýðýãëýýã íýìýãä¿¿ëýõýä õ¿íäðýë ó÷ðóóëíà.

Õîòûí äîòîðõ çàì, íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñýë: Ãýð õîðîîëëûí äîòîðõ ýìõ çàìáàðààã¿é øîðîîí çàì íü îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä àíõààðàë òàòñàí àñóóäàë áàéäàã. Ãýð õîðîîëëûí çàìóóä èõýíõäýý ìàøèí ÿâàõ çàéã¿é øàõàì, æàëãà øóóäóó èõòýé, îñîë ýíäýãäýë ãàðàõ ýðñäýëòýé, òîîñ øîðîîíû ãîë ýõ ¿¿ñâýð áîëñîí áàéäàã. Ãýð õîðîîëëûí ãóäàìæ òàëáàé ãýðýëò¿¿ëýãã¿é áàéäàã ó÷ðààñ îðîé ¿äøèéí öàãààð ãýìò õýðýã ãàðàõ ýðñäýëòýé. Íèéòèéí óíàà òýýâýð äóòìàã òóë èðãýä àæèë, ñóðãóóëüäõõ ÿâæ î÷èõîä õ¿íäðýëòýé áàéäàã. Çàõûí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä îðëîãî òààðóó òóë õîò õîîðîíä ãîëäóó àâòîáóñààð çîð÷äîã. Àâòîáóñ, ìèêðî, òàêñè çýðýã íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñë¿¿ä äàâ÷óó øîðîîí çàìààð ÿâàõ ñîíèðõîëã¿é áàéäàã òóë õîòûí îéð îð÷ìûí áîëîí çàõûí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä áóóäëààñ öààø ÿâãàí ÿâäàã íü ýëáýã.

Ãýð õîðîîëëûí çàìûã ìèêðî àâòîáóñ ÿâàõ õýìæýýíä õ¿ðòýë ãàíö õî¸ð êèëîìåòð ñóíãàæ ñàéæðóóëàõàä øààðäàãäàõ ºðòºã çàðäàë åðºíõèé人 ãóðâàí ãýð õîðîîëîëä îéðîëöîî ä¿íòýé ãàð÷ áàéíà. Ýõíèé ýýëæèíä çàì òàâèõàä 238- 322 ñàÿ òºãðºã (170,000 -230,000 àì.äîëëàð), æèëèéí óðñãàë çàðäàëä 1,120,000- 1,750,000 òºãðºã (800-1,250 àì.äîëëàð), ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýãò 1,120,000 –1,960,000 òºãðºã (800– 1,400 àì.äîëëàð) òóñ òóñ øààðäëàãàòàé áºãººä íýã õ¿íä íîîãäîõ êàïèòàë

Page 14: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ ÍüXIV

õºðºí㺠îðóóëàëòûí çàðäàë 21,600 –40,700 òºãðºã (15.43 – 29.07 àì.äîëëàð), æèëèéí óðñãàë çàðäàë 90 –465 òºãðºã (0.06 – 0.33 àì.äîëëàð) ãýñýí òîîöîî ãàðñàí áàéíà. Çàìûí íºõöºë áàéäëûã ñàéæðóóëàõ íü ãýð õîðîîëëûí áàéðøèë, íºõöºë áàéäëààñ èë¿¿òýéãýýð Óëààíáààòàð õîòûí çàõèðãààíû ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäàâõèòàé øóóä õîëáîîòîé àñóóäàë þì. Àâòîáóñààð ¿íýã¿é ¿éë÷ë¿¿ëäýã èðãýä äýíä¿¿ îëîí áàéäàã íü àâòîáóñ áààç, êîìïàíèóäûí ñàíõ¿¿ãèéí àñóóäàëä õ¿íäðýë ó÷ðóóëäàã. Íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñëèéí ñàíõ¿¿ãèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ àñóóäëûã òºðººñ çîõèöóóëàõ øààðäëàãàòàé áàéíà.

Õàòóó õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíò: Íèéòèéí àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé òºðë¿¿äýýñ îðøèí ñóóã÷äûã õàìãèéí èõ áóõèìäóóëäàã àñóóäàë áîë õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéí àñóóäàë þì. Õîã çàéëóóëàõ ¿éë÷èëãýýíèé õóâààðü òîãòâîðã¿é áºãººä ñàðä íýã, çàðèìäàà ãóðâàí ñàðä íýã óäàà õîã çàéëóóëàõ ÿâäàë ÷ áàéäàã. Õîãèéã õàÿãäëûã ìàøèíààð 纺õ áºãººä õîãèéí ìàøèí çóíû óëèðàëä ºäºðò 100 àéë, ºâºëä ò¿¿íýýñ ÷ áàãà àéëä ¿éë÷èëäýã òóë ýäèéí çàñãèéí õóâüä àëäàãäàëòàé áàéäàã (Õîã õàÿãäëûí õýìæýý óëèðëûí îíöëîãîîñ øàëòãààëàí ÿíç á¿ð, ºâºë 1.0-0.9 êã, çóí 0.2-0.3 êã áàéõ æèøýýòýé). Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûã îðîí ñóóöæóóëàõ íºõöºëä õàòóó õîã õàÿãäëûã çàéëóóëàõ ¿éë÷èëãýý õÿëáàð÷ëàãäàæ ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèã íýìýãäýõ ìàãàäëàëòàé. Õîòûí îéð îð÷ìûí áîëîí çàõûí ãýð õîðîîëëóóäàä öýâýðëýãýý ¿éë÷èëãýýíèé áàã àæèëëóóëàõ, õîã õàÿãäàë öóãëóóëàõ öýã áàéãóóëàõ, õîã õàÿãäëûã ìàøèíààð 纺âºðëºõ çýðýã àðãà õýìæýýã õîñëóóëàí õýðýãæ¿¿ëáýë èë¿¿ ºðòºã õýìíýíý.

Ãýð õîðîîëîë øèã¿¿ ñóóðüøèõ òóñàì õîã çàéëóóëàõ ¿éë÷èëãýýíèé ºðòºã õýìíýãäýíý. Õîã çàéëóóëàõ ¿éë÷èëãýýíèé êàïèòàë õºðºí㺠îðóóëàëòàíä 13.2–19.6 ñàÿ òºãðºã (9,400 – 14,000 àì.äîëëàð), óðñãàë çàðäàëä ãýð õîðîîëëûí íÿãòøèë, ãàçðûí ãàäàðãûí íºõö뺺ñ øàëòãààëàí 16.8–35 ñàÿ òºãðºã (12,000 – 25,000 àì.äîëëàð) òóñ òóñ øààðäëàãàòàé. Õîã õàÿãäëûã çàéëóóëàõ ¿éë÷èëãýýíèé îäîîãèéí ñèñòåìèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîõîä èõ õýìæýýíèé õºðºí㺠øààðäëàãàòàé, òóõàéëáàë êàïèòàë õºðºí㺠îðóóëàëòàíä îéðîëöîîãîîð 152 –77 ñàÿ òºãðºã (109,000 – 54,000 àì.äîëëàð), óðñãàë çàðäàëä æèëä 16.8–59 ñàÿ òºãðºã (12,000 – 42,000 àì.äîëëàð) øààðäàãäàíà. Òîõèæèëò ¿éë÷èëãýýíèé êîìïàíèóäûí ç¿ãýýñ ÿìàð íýã øàëòãààíààð öýâýðëýãýý ¿éë÷èëãýýíèé áàã àæèëëóóëàõ ñîíèðõîëã¿é áàéäàã.

Êàïèòàë õºðºí㺠îðóóëàëòûí íýã õ¿íä íîîãäîõ çàðäàë íü õàâñàðãà àðãà÷ëàë õýðýãëýõ ýñýõýýñ øàëòãààëàí 1,654 (1.18 àì.äîëëàð)- 13,658 (9.76 àì.äîëëàð) òºãðºãèéí õîîðîíä õýëáýëçýæ áàéíà. Õîã çàéëóóëàõ ¿éë÷èëãýýíèé íýã ºðõºä íîîãäîõ ñàðûí õóðààìæ àëü ä¿¿ðýãò áàéãààãààñ õàìààðàí 1,500–3,000 òºãðºã (1.07– 2.14 àì.äîëëàð) áóþó áîäèò çàðäëûí 30 õóâüòàé òýíöýõ ä¿íòýé áàéäàã. Öààøèä òîõèæèëò ¿éë÷èëãýýíèé êîìïàíèóäûí ñàíõ¿¿, ¿éë àæèëëàãààã íàðèéâ÷ëàí ñóäëàõ øààðäëàãà òóëãàð÷ áàéíà. ªíººäðèéí áàéäëààð õîã õàÿãäàë çàéëóóëàõ ¿éë÷èëãýý íü ä¿¿ðãèéí òºñºâ ñàíõ¿¿ãèéí áàéäàëä èõýýõýí äàðàìò ó÷ðóóëæ áàéíà. Õîã õàÿãäëûí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëñíû äàðàà õîòûí çàõèðãààíû ç¿ãýýñ õîã õàÿäëûí öýã øèíýýð áàéãóóëàõàä 51.8 òýð áóì (37 ñàÿ àì.äîëëàð) òºãðºã øààðäàãäàõ òîîöîî áèé.

Äóëààí õàíãàìæ: Óëààíáààòàð õîòîä äºðâºí òºðëèéí äóëààíû ñèñòåì àøèãëàãääàã. ¯¿íä a) äóëààíû òºâëºðñºí ñèñòåì; á) áàéð îðîí ñóóöûã õàëààõ çîðèóëàëò á¿õèé óóðûí çóóõ; â) õàëààëòûí ñèñòåì (óñíû áîéëóóð); ã) ºðõèéí õýðýãöýýíä àøèãëàäàã ãýðèéí çóóõ. Ýäãýýð ñèñòåì á¿ãä áàéãàëèéí í¿¿ðñ àøèãëàäàã áºãººä óóðûí

Page 15: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü XV

çóóõ áîëîí ãýðèéí çóóõíû ÿíäàãíààñ ÿëãàðäàã õîðò óòàà íü Óëààíáààòàð õîòûí àãààðûã áîõèðäóóëàã÷ ãîë ýõ ¿¿ñâýð áîëäîã. Äóëààí õàíãàìæèéí íºõöºë áàéäëûã ñàéæðóóëàõûí òóëä äàðààõ àðãà õýìæýýí¿¿äèéã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé.

¯¿íä: à) äóëààíû ñèñòåì¿¿äèéã òºâëºðñºí õàëààëòûí ñèñòåìä õîëáîõ (á) Õýä õýäýí áàéøèíãóóäûí äóíä õàëààëòûí æèæèã ñèñòåì áàéãóóëàõ (â) àãààðûí áîõèðäëûã áóóðóóëàõûí òóëä ãýð õîðîîëëûí àéëóóäûí çóóõíû ò¿ëø õýìíýæ äóëààí õàäãàëàõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëàõ ã) Áîëîâñðóóëààã¿é ò¿¿õèé í¿¿ðñíýýñ àëü áîëîõ òàòãàëçàæ ýêîëîãèéí õóâüä öýâýð ò¿ëøèéã ò¿ëõ¿¿ õýðýãëýõ. ͺõöºë áàéäëûã ñàéæðóóëàõàä òºâëºðñºí äóëààíû øóãàìä õîëáîõ çàðäàë ºíäºð, äóëààíû íÿãòàðøèë áàãà, ãýð áàéøèíãóóäûí äóëààëãà ìóó, Óëààíáààòðûí äóëààíû òºâëºðñºí ñ¿ëæýýí¿¿äèéí õ¿÷èí ÷àäàë ñóë, ãýð õîðîîëëûí ãóäàìæ õàøààíóóäûí ýìõ çàìáàðààã¿é çýðýã îëîí ñààä áýðõøýýë òóëãàðäàã. Àéë ºðõ áîëîí àæ àõóéí íýãæ¿¿äèéã äóëààíû òºâëºðñºí ñèñòåìòýé õîëáîõîä 2.8- 5.6 ñàÿ òºãðºã (2,000 – 4,000 àì.äîëëàð), çàðèìäàà äóëààíû íÿãòøèë, ñèéðýã ñóóðüøëààñ øàëòãààëàí 11.2 ñàÿ òºãðºã (8,000 àì.äîëëàð), íýã ºðõ îéðîëöîîãîîð 560,000- 700,000 òºãðºã (400-500 àì.äîëëàð) òºëºõ òîîöîî ãàð÷ áàéíà.

Ãýð õîðîîëëûí äóëààíû à÷ààëëûí íÿãòàðøèë îðîí ñóóöíààñ 40- 50 äàõèí áàãà áàéäàã áºãººä ãýð õîðîîëëûí ãýð äóëààëãûí ¿íäýñíèé ñòàíäàðòààñ 4- 5 äàõèí, áàéøèí 2 äàõèí äóëààí àëäàõ ýðñäýëòýé òóë òýäãýýðèéí äóëààëãà áîëîí äóëààí õàäãàëàõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëàõã¿éãýýð õàëààëòûí àñóóäëûã øèéäâýðëýõ íü ýäèéí çàñãèéí õóâüä àëäàãäàëòàé. Õàëààëòûí ¿íý áîäèò ºðòãèéã òóñãàäàãã¿é òóë ¿íý òàðèô òîãòîîõ ¿íäýñëýë àðãà÷ëàëûã ñàéæðóóëàõ çàìààð äàðóé øèíý÷ëýí òîãòîîõ øààðäëàãà òóëãàð÷ áàéíà. Äóëààíû òºâëºðñºí øóãàìä õîëáîãäñîí õàðüöàíã¿é àìüæèðãàà ñàéòàé áàéðíû àéëóóä õýðýãëýñýí äóëààíûõàà õýìæýýãýýð áèø áàéðíû òàëáàéí õýìæýýãýýð äóëààíû ¿íý òºëäºã. Ãýòýë ãýð õîðîîëëûí àéëóóä í¿¿ðñ ò¿ëýýãýý çàõ çýýëèéí ¿íýýð õóäàëäàí àâäàã áºãººä îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷èäòàé õàðüöóóëáàë õàëààëò íü ìóó áàéäàã. Îðëîãî áàãàòàé àéëóóäûí íèéò îðëîãûí 40 îð÷èì õóâü íü õàëààëò äóëààíû õýðýãöýýíä çîðèóëàãääàã.

Öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷: Ýð÷èì õ¿÷ õ¿ðýëöýõã¿éí óëìààñ õ¿÷äýë óíàõ, òðàíñôîðìàòîð, äýä ñòàíöóóäûí õ¿÷èí ÷àäàë òààðóó, àéëóóä öàõèëãààíû øóãàìòàé õîëáîãäîæ ÷àäàõã¿é áàéõ àñóóäëóóä ãýð õîðîîëëûí àéëóóäàä òóëãàðäàã. պ人 îðîí íóòãààñ í¿¿æ èðýýä óäààã¿é 120 àéëûã ýñ òîîöâîë ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí èõýíõ àéëóóä öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷íèé øóãàìòàé õîëáîãäñîí áàéíà. Àéëóóä èõýíõäýý 100-110 êâ öàõèëãààí õýðýãëýäýã áºãººä ñàðûí îðëîãûíõîî 4- 5 õóâèéã òîã öàõèëãààíû õýðýãöýýíä çîðèóëäàã íü îëîí óëñûí æèøèãò íèéöýæ áàéíà. Îéð îð÷ìûí öàõèëãààíû äýä ñòàíöóóäûí õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëýõ, öàõèëãààíû òîîëóóð òàâèõ çýðãýýð ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõàä íýã àéëä 280,000—560,000 òºãðºã (200-400 àì.äîëëàð) íîîãäîíî.

ªðõ¿¿äèéã ýð÷èì õ¿÷íèé øóãàìòàé øèíýýð õîëáîõ ¿íý ºðòºã òóõàéí ãàçðûí ãàäàðãà, òàíñôîðìàòîð äýä ñòàíöóóäûí Öàõèëãààí Ò¿ãýýã¿¿ðèéí Ñ¿ëæýýòýé õîë îéð áàéäëààñ øàëòãààëàí 840,000—1,120,000 òºãðºã (600-800 àì.äîëëàð) –èéí õîîðîíä õýëáýëçýæ áàéíà. Ýð÷èì õ¿÷íèé øóãàìä õîëáîãäîîã¿é àéëóóäàä õîëáîëòûí çàðäàë äýíä¿¿ õ¿íäðýëòýé àñóóäàë áàéäàã. Ýð÷èì õ¿÷íèé çîõèöóóëàëòûí ãàçðààñ lifeline tariffs áóþó ýð÷èì õ¿÷íèé ¿íèéí øèíý ñèñòåìèéã òîãòîîñîí áîëîâ÷ àéëóóä í¿¿æ èðýýä óäààã¿é òóë á¿ðòãýë áàéõã¿é, ìºí ºìíºõ öàõèëãààíû òºëáºðºº á¿ðýí òºëæ ÷àäààã¿é çýðãýýñ øàëòãààëàí öººõºí àéë õàìðàãäñàí áîëíî. Ä¿¿ðýã áîëîí

Page 16: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ ÍüXVI

õîòûí çàõèðãààíû òºëºâëºëò çîõèöóóëàëò äóòìàã òóë ýð÷èì õ¿÷íèé øóãàìä õîëáîãäîõ àñóóäàë õ¿íäðýëòýé õýâýýð áàéíà.

Íèéãìèéí ¿éë÷èëãýý- Áîëîâñðîë: Ãýð õîðîîëëûí ñóðãóóëèóä íü áàéíãûí à÷ààëàë èõòýé òóë øèíýýð õ¿¿õýä àâàõ õ¿÷èí ÷àäàë äóòìàã áàéäàã. Áàéäëûã ñàéæðóóëàõûí òóëä íýã áîë ñóðãóóëèóäûã ºðãºòãºõ ýñâýë øèíýýð áàãà äóíä ñóðãóóëü áàðèõ øààðäëàãà òóëãàð÷ áàéíà. ¯¿íèé òóëä òåõíèê òîíîã òºõººðºì溺ñ ãàäíà áàãø ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷äèéã øèíýýð àâ÷ àæèëëóóëàõ, õîëáîãäîõ çàì õàðèëöàà, óñ àðèóí öýâðèéí äýä á¿òöèéã áèé áîëãîõ õýðýãöýý ¿¿ñíý. Ýõíèé ýýëæèíä íýìýëò ýýëæ õè÷ýýëë¿¿ëýõ àíãèéí òîõèæèëò õèéõ, áàãø íàðûí öàëèí õºëñ, äýä á¿òöèéã áèé áîëãîõîä øààðäàãäàõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí òîîöîî õèéõýä íýã õ¿íä îéðîëöîîãîîð 1.8 ñàÿ òºãðºã (1,300 àì.äîëëàð) íîîãäîæ áàéíà. Ñóðãóóëüä ºðãºòãºë áàðèõ àñóóäàë îéðûí õóãàöààíä øèéäâýðëýõ áîëîìæ ìóó òóë ºñâºð íàñíû õ¿¿õýä çàëóó÷óóäûã ãýìò õýðãýýñ ñýðãèéëýõ çîðèëãîîð ÷ºëººò öàãèéí òºâ¿¿ä áàéãóóëàõ øààðäëàãàòàé. ¯¿íèé òóëä ýõíèé õºðºí㺠îðóóëàëòàíä íýã õ¿¿õäýä 175,000 òºãðºã ($125), óðñãàë çàðäàëä æèëä 18,200–25,200 òºãðºã (13–18 àì.äîëëàð) òóñ òóñ íîîãäîõ òîîöîîëîë ãàð÷ áàéíà. Ñóðãóóëèéí îéð îð÷ìûí çàìûã çàñàæ ñàéæðóóëæ, øóãàìûí àâòîáóñ áîëîí ìèêðîíû òîîã íýìýãä¿¿ëýõ íü áîëîâñðîëûí õ¿ðòýýìæèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýõýä òóñòàé áàéõ þì.

Íèéãìèéí ¿éë÷èëãýý – Ýð¿¿ë ìýíä: Àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëîëä øèíýýð êëèíèê ýìíýëýã áàéãóóëàõàä õ¿íäðýëòýé òóë àíõàí øàòíû ºðõèéí ýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ àñóóäàë íýí ÷óõàëä òàâèãäàæ áàéíà. Õóó÷èðñàí òîíîã òºõººðºìæèéã øèíý÷èëæ ýì÷ àæèëòíóóäûí òîî íýìýãä¿¿ëýõ íºõöºëä ºðõèéí ýìíýëýã á¿ðýí õ¿÷èí ÷àäëààðàà àæèëëàõ áîëîëöîîòîé. Ýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð õ¿ðòýýìæèéã ñàéæðóóëàõàä íýã õ¿íä îéðîëöîîãîîð 505,400 òºãðºã (361 àì.äîëëàð) íîîãäîæ áàéíà. ¯¿íä öàëèí ìýòèéí áóñàä õóâüñàõ çàðäëûã îðóóëààã¿é áîëíî.

Áîäëîãûí ÷èãëýë áà õóâèëáàðóóä: Äýýðõ íºõöºë áàéäàëä ä¿í øèíæèëãýý õèéæ ¿çýõýä áîäëîãûí äàðààõ ÷èãëýë, õóâèëáàðóóäûã äýâø¿¿ëæ áîëîõîîð áàéíà. ¯¿íä: Óõààëàã òýëýëò: Õîòûí òºâèéí íÿãòàðøëûã íýìýãä¿¿ëæ õîòûí çàõûí òýëýëòèéã õÿçãààðëàõ çàð÷ìûã áàðèìòëàõ íü õýòäýý ýäèéí çàñãèéí õýìíýëò ¿ð àøãèéã àâ÷èðíà. Íÿãò ñóóðüøèë íü íèéòèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýýã ýäèéí çàñãèéí õóâüä õýìíýëòòýé, ¿ð àøèãòàé áàéäëààð çîõèîí áàéãóóëàõ óðüä÷èëñàí íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. Óëààíáààòàð õîòûí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä àõóé ¿éë÷èëãýý ñàéòàé, ¿íý õÿìä, íÿãòàðøèë á¿õèé îðîí ñóóöàíä àìüäðàõ ñîíèðõîëòîé áîëîâ÷ íÿãòàðøëûã äýìæèõ ¿éë àæèëëàãàà õ¿íäðýëòýé òóë èõýíõ ãýð õîðîîëëûí íºõöºë áàéäàë óäààí õóãàöààíä õýâýýð õàäãàëàãäàõ òºëºâòýé áàéíà.

Ãýð õîðîîëëûã îðîí ñóóöæóóëàõàä èõýýõýí öàã õóãàöàà øààðäëàãàòàé: Çàñãèéí ãàçðûí ãýð õîðîîëëûã îðîí ñóóöíû öîãöîëáîð áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ õºòºëáºðèéí õýðýãæèëò ãàçàð äýýðýý òóí óäààøðàëòàé ÿâàãäàæ áàéíà. Ýíý íü þóíû ºìíº îðîí ñóóöíû ¿íý ºðòºãòýé õîëáîîòîé. Ãýð õîðîîëëûí èõýíõè ºðõ¿¿ä õîòûí òºâä áàéð õóäàëäàí àâàõ áýë áýí÷èí äóòìàã áàéäàã. Õî¸ðäóãààðò, îðîí ñóóöûã óðò õóãàöààíû çýýëýýð îëãîõ ìîðãèæèéí çàõ çýýë õºã溺ã¿é òóë èðãýäèéí îðîí ñóóö, ¿íý á¿õèé ºì÷ õºðºí㺠ýçýìøèõ áîëîìæ õÿçãààðëàãäìàë áàéíà. Ãóðàâäóãààðò, ¿ë õºäëºõ õºðºíãèéí çàõ çýýë ñóë áàéãàà íü îðîí ñóóöíû àñóóäëûã óëàì õ¿íäð¿¿ëæ áàéíà. Ãýð õîðîîëëûí ãàçðûã õýðõýí ¿íýëæ õºãæ¿¿ëýõ àñóóäàë òîäîðõîé áóñ áºãººä èõ õýìæýýíèé ãàçàð õóäàëäàí àâ÷ îðîí ñóóö õºãæ¿¿ëýõ àñóóäàë íü àñàð èõ õ¿íäðýë

Page 17: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü XVII

äàãóóëàõ øèíæòýé áàéíà.

Õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûí íèéòèéí àõóéí ¿éë÷èëãýýã õîòûí ñòàíäàðòàä õ¿ðòýë ñàéæðóóëàõ ºðòºã çàðäàë ºíäºð ãàðíà: Õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëëóóä íü õîòûí çàõòàé õàðüöóóëàõàä àëü õýäèéíý òîãòâîðæèæ ñóóðüøñàí áàéäàã. Îðøèí ñóóã÷èä óäààí õóãàöààíä àìüäðàõ ñóóõ îðîí áàéð, îð÷èí òîéðîíäîî õºðºí㺠îðóóëàëò õèéñýí, èõýíõäýý áàéøèí áàðüæ ñóóðüøñàí, àõóé îð÷èíäîî õàðüöàíãóé ñýòãýë õàíãàëóóí, ãàãöõ¿¿ áàéøèíãèéíõàà òàâ òóõûã ñàéæðóóëàõ ñîíèðõîëòîé áàéäàã. Òºâèéí çàì äàãóó àéëóóäûã ýñ òîîöâîë õîò îð÷ìûí àéëóóäûã òºâèéí øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîõ, äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýõ àñóóäàë àñàð õ¿íäðýëòýé áºãººä îëîí äàâõàð îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áàðèõ àæèë îéðûí æèë¿¿äýä õýðýãæèõ ìàãàäëàë ìóóòàé áàéíà. Íèéòèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýý àíõàí øàòíû ò¿âøèíä õºãæñºí áîëîâ÷ îðîí ñóóöíû ò¿âøèíä õ¿ðòýë ñàéæðóóëàõàä ºðòºã çàðäàë èõ ãàðàõ áºãººä íýã àéëä îíîãäîõ ¿éë÷èëãýýíèé õóðààìæ îðîí ñóóöòàé õàðüöóóëàõàä õýä äàõèí èë¿¿ áàéõ òîîöîî ãàð÷ áàéíà. Îðîí áàéðíû íºõöëèéí ñàéæðóóëàõ çîðèëãîîð öººí äàâõàð îðîí ñóóö õºãæ¿¿ëæ òºâëºðñºí àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé ñ¿ëæýýòýé õîëáîõ áîëîìæ áàéãàà áîëîâ÷ ¿¿íèé òóëä èðãýäèéí îðëîãûã çîõèõ ò¿âøèíä íýìýãä¿¿ëñýí áàéõ øààðäëàãàòàé. Ýíý á¿ãäýýñ õàðàõàä ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí ñàíõ¿¿ãèéí áîëîìæèéã õàðãàëçàí àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé íºõöëèéã àëãóóð áàéäëààð øàò äàðààëóóëàí ñàéæðóóëàõ íü õàìãèéí òîõèðñîí àðãà õýìæýý áàéõ ìàãàäëàëòàé.

Õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûã í¿¿ëãýí øèëæ¿¿ëýõ áîëîëöîîã ýðýëõèéëýõ: Èõýíõ îðøèí ñóóã÷èä íü õîòîä í¿¿æ èðýýä óäààã¿é, òºâõíºæ àìæààã¿é áàéäàã õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîëä íºõöºë áàéäàë àðàé ººð áàéíà. Áóñàä ãýð õîðîîëîëòîé õàðüöóóëàõàä îðëîãî áàãà, ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààíààñ òóñãààðëàãäìàë, ýð¿¿ë ìýíä áîëîâñðîëûí ¿éë÷èëãýý ìóó, íèéòèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýý ÿäìàã òóë ýíäõèéí îð÷èí ñóóã÷èä àìüäðàõ îð÷èí íºõöëèéíõºº òàëààð ñýòãýë õàíãàëóóí áóñ áàéõ áºãººä áîëîìæ ãàðìàãö îð÷íîî ñîëèõ, îðîí áàéðíû íºõö뺺 ñàéæðóóëàõ ñîíèðõîëòîé áàéäàã. ¯¿íèé òóëä òýä õºðºí㺠ìºíãºíèé àñóóäëàà øèéäâýðëýñýí áàéõ øààðäëàãàòàé íü õàìãèéí òóëãàìäñàí àñóóäàë þì. Òºëºâëºëò, õºãæëèéí øèéäë¿¿ä: Äýýðõ íºõöºë áàéäëààñ õàðàõàä òºð çàñãààñ äàðààõ äîëîîí àñóóäëûã íýí äàðóé øèéäâýðëýõ íü ç¿éòýé. ¯¿íä:

Õîðîîíû çàìûí îð÷èí íºõöëèéã ñàéæðóóëàõ: Ãýð õîðîîëëûí èõýíõ àéëóóä îðëîãî áàãàòàé, çàõ çýýë, àæèë àëáà, ñóðãóóëü öýöýðëýã çýðýã ¿éë÷èëãýýíýýñ àëñëàãäñàí áàéõ òóë ÿìàãò ñàíõ¿¿ãèéí ãà÷ààëä óíàäàã. Ãýð õîðîîëëûí äîòîðõ çàìûã çàñàæ ñàéæðóóëàí ñóâàã øóóäóó òàòàæ ãýðýëò¿¿ëýã òàâèõ íü òàêñè, ìèêðî àâòîáóñíû ¿éë÷èëãýý ñàéæèð÷, òîîñ øîðîî ¿åð óñíû àþóë áàãàñ÷ öààøèëáàë ãýìò õýðýã áóóðàõ òààòàé íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ òóë òºëºâëºëòèéí àñóóäëûã äàðóé ýõë¿¿ëýõ íü ç¿éòýé. Èéì òºñëèéã îðøèí ñóóã÷äûí èäýâõè ñàíàà÷ëàãàä òóëãóóðëàí õýðýãæ¿¿ëýõ íü òºëºâëºëò áîëîí àøèãëàëòûí áàéäàëä èë¿¿ òóñòàé.

Óëààíáààòàð õîòûí àãààðûí áîõèðäîë ãààð÷ áóé ºíººãèéí íºõöºëä õàëààëò äóëààí õàíãàìæèéí àñóóäëûã íýí äàðóé øèéäâýðëýõ øààðäëàãàòàé. Èõýíõè ãýð õîðîîëëûã îðîí ñóóöíû öîãöîëáîð áîëãîí õºãæ¿¿ëýõýä èõýýõýí öàã õóãàöàà øààðäëàãàòàé. Òºâèéí äóëààí õîëáîëòûí àñóóäëûã îéðûí õóãàöààíä øèéäýõ áîëîìæã¿é òóë ºíººãèéí íºõöºëä ãýðèéí çóóõíû ò¿ëøèéã ñàéæðóóëàõ, ýð÷èì õ¿÷íèé õýìíýëòòýé áàéøèí áàðèëãûã íýìýãä¿¿ëýõ çàìààð Óëààíáààòàð õîòûí àãààðûí áîõèðäëûã áàãàñãàõ øààðäëàãà ç¿é ¸ñîîð òóëãàð÷ áàéíà. Õàòóó õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíò áà õîðîîíû äýä á¿òýö: Ãýð õîðîîëëûí èõýíõ

Page 18: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ ÍüXVIII

îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä õàòóó õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíò õàìãèéí òóëãàìäñàí àñóóäàë áàéäàã. ªíººãèéí õîã çàéëóóëàõ ¿éë÷èëãýý íü ºðòºã èõòýé áºãººä ¿ð àøèã ìóóòàé. Ãýð õîðîîëëûí îð÷íû òîõèæèëò òààðóó, ñóðãóóëèéí õ¿¿õä¿¿äýä çîðèóëñàí õè÷ýýëýýñ ãàäóóðõ ¿éë àæèëëàãàà õîìñ áàéäàã òóë ÿâãàí õ¿íèé çàì ã¿¿ð òàâèõ, õ¿¿õýä çàëóó÷óóäûí ÷ºëººò öàãèéí òºâ áàðèõ çýðãýýð äýä á¿òýö íèéòèéí ¿éë÷èëãýýã íýìýãä¿¿ëýõ íü îðøèí ñóóã÷äûí ºäºð òóòìûí áîëîîä íèéãìèéí õýðýãöýýã õàíãàõàä èõýýõýí òóñòàé àðãà õýìæýý áîëîõ þì.

Õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëîëä õÿìä ºðòºãòýé îðîí ñóóö áàðèõ áîëîìæèéã ñóäëàõ: Ñàÿõàíûã õ¿ðòýë îðîí ñóóö áàðèõ àæèë õîòûí òºâä ÷èíýýëýã èðãýäýä ÷èãëýí ÿâàãäàæ ãýð õîðîîëëûí èõýíõ îðøèí ñóóã÷äàä õ¿ðòýýëã¿é áàéæ èðñýí. ªíººäºð õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûí òºâ çàìûí äàãóó áàéðëàñàí àéë ºðõ¿¿ä àõóéí íºõö뺺 ñàéæðóóëàõ çîðèëãîîð àéë õºðø¿¿äòýéãýý õàøàà áàéðàà íýãòãýí öººí äàâõàð îðîí ñóóö áàðèõûã ñîíèðõîæ áàéíà. Òèéìä òºâ çàìûí äàãóó íèéòèéí îðîí ñóóö áàðüæ òºâëºðñºí ¿éë÷èëãýýíèé øóãàìóóäòàé õîëáîõ áîëîìæèéã ñóäëàõ íü ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé.

Õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë: Õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîëä íèéòèéí àõóéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õºðºí㺠îðóóëàëòûã àëü áîëîõ õÿçãààðëàõ øààðäëàãàòàé. Àéëóóäûã òºâèéí øóãàìòàé õîëáîõ çàðäàë îðëîãî áàãàòàé îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä äýíä¿¿ àõäàõ áºãººä ýäèéí çàñãèéí õóâüä àëäàãäàëòàé àðãà õýìæýý áîëíî. Çàõûí ãýð õîðîîëîëä íèéòèéí ¿éë÷èëãýý äýíä¿¿ òààðóó òóë àìüäàð÷ áóé àõóé íºõöºë人 ñýòãýë õàíàìæã¿é áàéäàã îðøèí ñóóã÷èä íü àæèë àìüäðàëûí áîëîëöîî ãàðìàãö í¿¿æ îäîõ ñîíèðõîëòîé áàéäàã. Ýíä õîò ãàçàð øèëæèí èðýãñýäèéí íèéãìèéí èíòåãðà÷ëàëûí àñóóäàë õºíäºãäºæ áàéãàà òóë èéì ìàÿãèéí ãýð õîðîîëëûã õýðõýí õºãæ¿¿ëýõ òàëààðõè áîäëîãûí ÷èãëýëèéã òîäîðõîéëîõûí òóëä Õîíãêîíã, Ñèíãàïóð çýðýã óëñ îðíóóäûí òóðøëàãààñ ñóðàëöàõ íü ç¿éòýé.

Íèéòèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿÷èí ÷àäëûã ºðãºòãºæ øèíý÷ëýí ñàéæðóóëàõ: Îðøèí ñóóã÷äûí àìüæèðãààíû ñòàíäàðò äýýøëýõ òóñàì ¿éë÷èëãýýíèé õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëýõ øààðäëàãà òóëãàðäàã. ªíººäºð óñ, äóëààí õàíãàìæ, ýð÷èì õ¿÷ çýðýã ¿éë÷èëãýýíèé òºõººðºìæ¿¿ä õ¿÷èí ÷àäëûíõàà äýýä õýìæýýíä àæèëëàæ áàéãàà áºãººä ÷àíàð õ¿ðòýýìæèéã ñàéæðóóëàõ òóñàì òýäãýýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã ºðãºòãºõ àñóóäàë ÿðèãäàíà. ¯¿íèéã øèéäâýðëýõèéí òóëä èõ õýìæýýíèé õºðºí㺠ìºí㺠øààðäëàãàòàé áºãººä àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé ¿íý òàðèôûã øèíý÷ëýí òîãòîîõ, çîõèöóóëàëòûí àñóóäëûã óðüä÷èëàí øèéäñýí áàéõ øààðäëàãàòàé.

Àõóéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ òàëààð öààøèä ñóäàëãàà øèíæèëãýý ÿâóóëàõ: Óëààíáààòàð õîòûí çàñàã çàõèðãààíû æèëèéí òºñºâ îéðîëöîîãîîð 30-60 òýðáóì òºãðºã (21-43 ñàÿ àì.äîëëàð) áàéäàã. ªíººäºð ¿éë÷èëãýýíèé ¿íý òàðèôûã øèíý÷ëýí òîãòîîõ ¿éë ÿâö óäààøðàëòàé ÿâàãäàæ õîòûí äýä á¿òöèéí ÷èãëýëèéí îëîí ¿éë÷èëãýý òàòààñààð òýòãýãäñýýð áàéíà. Òîìîîõîí ¿éë÷èëãýýíèé äýä á¿òö¿¿äèéã ºðãºòãºõºä íààä çàõ íü 30-50 òýðáóì òºãðºã (21-36 ñàÿ àì.äîëëàð) øààðäëàãàòàé. Îðîí ñóóö õóäàëäàí àâàõ óðò õóãàöààíû çýýëèéí ¿éë÷èëãýý (ìîðãèæ) äóòìàã, áàíêíû ñåêòîð àñóóäàëòàé áàéãàà íü îðîí ñóóöíû íºõöëèéã ñàéæðóóëàõ àðãà õýìæýýã óëàì õ¿íäð¿¿ëñýýð áàéíà. Öààøèä ýäãýýð àñóóäëààð òîäîðõîé ñóäàëãàà øèíæèëãýý ÿâóóëàõ íü ýíý ÷èãëýëèéí òºðèéí áîäëîãî ÷èãëýëèéã òîäîðõîéëîõîä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé.

Page 19: Mongol hgjil plan

ÑÓäàëãààÍû Çîðèëãî-ͪÕÖªë áàéäàë

Ìîíãîë óëñûí íèéñëýë Óëààíáààòàð õîòûí ãýð õîðîîëëûã òîãòâîðòîé õºãæ¿¿ëýõ àñóóäàë íü òóñ óëñûí ºìíº òóëãàð÷ áóé õºãæëèéí òîìîîõîí àñóóäëûí íýã áîëîîä áàéíà. 1990 îíîîñ ýõýëñýí çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ ¿éë ÿâö áîëîí óäàà äàðààëàí çóä òóðõàí òîõèîëäñîíû óëìààñ õºäºº îðîí íóòãèéí îðëîãî áàãàòàé îëîí ìÿíãàí èðãýä íèéñëýë Óëààíáààòàð õîòûã çîðèí èðæ ãýð õîðîîëëûí á¿ñýä ñóóðüøèí àìüäðàõ áîëñîí. Õîòûí õ¿í àì 19891 îíä 600,000 áàéñàí áîë 20072 îíä 1.03 ñàÿ áîëîí íýìýãäýæ íèéò õ¿í àìûí 39 õóâèéã ýçëýõ áîëñîí áàéíà. Ýä¿ãýý Óëààíáààòàðò ¿íäýñíèé íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé 60 ãàðóé õóâü ¿éëäâýðëýãäýæ íèéò õºðºí㺠îðóóëàëòûí äèéëýíõ íü ýíä õèéãäýæ áàéíà. Áóñàä àéìàã õîòóóäàä àæèë ýðõëýõ áîëîìæ õÿçãààðëàãäìàë õýâýýð òóë íèéñëýë Óëààíáààòàðûã ÷èãëýñýí í¿¿äýë ñóóäàë ¿ðãýëæëýõ õàíäëàãàòàé áàéíà. Óëààíáààòàð õîòûí õ¿í àìûí òîî 2015 îíä 1.3 ñàÿ, 2025 îíä 1.7 ñàÿä õ¿ðíý ãýñýí òîîöîî áàéãàà3. Íèéñëýëèéã ÷èãëýñýí èõ í¿¿äëèéí óëìààñ õîòûí ãýð õîðîîëëûí õ¿ðýý óðüä õîæèä ¿çýãäýýã¿é èõ õóðäààð òýëæ ýä¿ãýý õîòûí çàõèðãààíä ãýð õîðîîëëûã îðîëöóóëàí 4,700 êì2 ãàçàð íóòàã õàðüÿàëàãäàæ áàéãààñ äºíãºæ 130 êì2 íü õîòûí òºâèéí á¿ñýä îðäîã. ªíººäºð õîòûí íèéò õ¿í àìûí 60 õóâü4 íü ãýð õîðîîëîëä àìüäàð÷ áàéíà.

Ãýð õîðîîëîëä íèéòèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ ìàø õÿçãààðëàãäìàë, çàðèì òîõèîëäîëä áàðàã áàéäàãã¿é. Íèéò îðøèí ñóóã÷äûí 85 õóâü íü ò¿ëýý í¿¿ðñ õýðýãëýí õàëààëò äóëààíûõàà õýðýãöýýã õàíãàäàã áîë îðîí ñóóöíû àéëóóä òºâèéí äóëààíû íàéäâàðòàé ñèñòåìä õîëáîãäñîí áàéäàã. Ãýð õîðîîëëûí àéëóóä óñ ò¿ãýýã¿¿ðèéí öýã áóþó õóäãààñ óñàà 纺âºðëºí õýðýãëýäýã áàéõàä îðîí ñóóöíû àéëóóä òºâëºðñºí õàëóóí õ¿éòýí óñíû øóãàìààð õàíãàãäñàí áàéäàã. Ãýð õîðîîëëûí íÿãòøèë ñèéðýã, òýñãýì õ¿éòýí óóð àìüñãàë íü àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé ¿íý ºðòãèéã òýíãýðò ãàðòàë ºñãºäºã. Ñóóðèí ãàçðûí àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé ýíýõ¿¿ ñóë äîðîé áàéäàë îð÷íûã áîõèðäóóëæ àãààð, õºðñíèé áîõèðäëîîñ áîëæ àìüñãàëûí çàìûí ºâ÷èí, õàëäâàðò øàð çýðýã õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíäýä õºíººëò ÿíç á¿ðèéí ºâ÷èí äýãäýõ íºõöºë á¿ðäýýä áàéíà.

Ãýð õîðîîëëûí çàìáàðààã¿é òýëýëòèéã õÿçãààðëàõ, íÿãòàðøèë õºãæëèéã çîõèöóóëàõ çîðèëãîîð òºð çàñãààñ òîäîðõîé áîäëîãûí ÷èãëýë¿¿äèéã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëñýí. Òóõàéëáàë 2007 îíä óëñûí èõ õóðëààñ ñî¸ðõîí áàòàëñàí “Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëãîä òóëãóóðëàñàí ¯íäýñíèé Õºãæëèéí Öîãö Ñòðàòåãè”-ò Óëààíáààòàð õîòûí õýò òýëýëòèéã çîõèöóóëàõ àñóóäëóóä òóñãàãäñàí. 2008 îíä ßïîíû çàñãèéí ãàçðûí äýìæëýãòýéãýýð áîëîâñðóóëñàí “Óëààíáààòàð õîòûã 2030 îí õ¿ðòýë õºãæ¿¿ëýõ ìàñòåð òºëºâëºãºº”-íä “òºâëºðñºí/êîìïàêò õîò” õýìýýõ ãàçàð àøèãëàëòûí ¿ð àøãèéã äýýøë¿¿ëýõ ¿çýë áàðèìòëàë òóñãàãäñàí áàéäàã. Óã òºëºâëºãººíèé õ¿ðýýíä çàñãèéí ãàçàð õîîðîíäûí õàìòûí àæèëëàãààíû õ¿ðýýíä òóñ õîòûã á¿ñ÷ëýí õºãæ¿¿ëýõ àñóóäëààð òåõíèêèéí òóñëàëöàà äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõýýð øèéäâýðëýñýí áºãººä Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçàð Óëààíáààòàð õîòûí èðãýäèéã îðîí ñóóöæóóëàõ òîìîîõîí õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ ãàðãàñàí.

Õýäèéãýýð ãýð õîðîîëëûã õºãæ¿¿ëýõ òàëààð òºð çàñãààñ òîäîðõîé áîäëîãî ÷èãëýë áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà ÷ õýðýãæèëòèéí ò¿âøèíä òóóøòàé áóñ áàéäàë

Óäèðòãàë-ñóäàëãààíû çîðèëãî, õàìðàõ õ¿ðýý, àðãà÷ëàë1

Page 20: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü2

àæèãëàãäñààð áàéíà. Àíõëàí çàñãèéí ãàçðààñ íèéñëýë õîòîä øèëæèí èðñýí õ¿ì¿¿ñò òîäîðõîé òºëáºð íîîãäóóëàõ

çàìààð èõ í¿¿äëèéã çîãñîîõûã îðîëäñîí áîëîâ÷ ¯íäñýí õóóëèéí çààëòûã çºð÷ñºí øàëòãààíààð ¯íäñýí õóóëèéí öýöýýñ ýíý àðãà õýìæýýã öóöàëñàí. 2002 îíä ãàçðûí õóâü÷ëàëûí òàëààðõ áàãö õóóëü áàòëàãäñàí áºãººä 2005 îíä ºì÷ëºãäñºí ãàçðûã á¿ðòãýõ æóðìûã áàòàëæ àéëóóä áîëîìæèéí õýìæýýíèé ãàçàð ºì÷ëºõ áîëîìæòîé áîëñîí. 2008 îíû ñîíãóóëèéí ºìíºõºí ãàçàð ºì÷ëºëèéí òóõàé õóóëèíä íýìýëò ººð÷ëºëò îðóóëæ èðãýäèéí ãàçàð ºì÷ëºõ ýðõèéã äàðóé 400–500 õóâèàð äàõèí íýìýãä¿¿ëæ Óëààíáààòàð õîòûí çàõ õÿçãààðûã ýðñ òýëýõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëñýí.

Ýíý ìýò÷èëýí áîäëîãî ¿éëäýë õî¸ð çºð÷èëäñººð áàéãàà íü îðøèí ñóóã÷èä áîëîí áîäëîãî áîëîâñðóóëàã÷ ýðõ ìýäýëòí¿¿ä àëü àëü íü ººðñäèéí ñîíãîëò, ¿éëäýë ãàçðûí ìåíåæìåíò, íèéòèéí ¿éë÷èëãýýíèé ¿íý ºðòºãò õýðõýí íºëººëæ áàéãààã óõàìñàðëààã¿é, íºãºº òàëààñ îëîí íèéòýä ÷èãëýñýí ñóðãàëò ñóðòàë÷èëãàà äóòìàã áàéãààòàé õîëáîîòîé. Èðãýäèéí ñàéí ñàéõíû òºëºº ãýõýýñýý èë¿¿ õóâèéí àøèã ñîíèðõîëä õºòëºãäñºí áîäëîãî øèéäâýð¿¿ä îëîíòàà ãàð÷ áàéíà. ͺ㺺òýéã¿¿ð ãàçðûã ¿íýëýõ, òàòâàð òîãòîîõ çýðýã òºðèéí áîäëîãûã äýìæèõ çîõèõ àðãà ìåõàíèçì á¿ðäýýã¿é íü ¸ñ ç¿éã¿é áàéäëûã óëàì äààìæðóóëæ áàéíà. Ýíýõ¿¿ ñóäàëãàà íü Óëààíáààòàð õîòûí áîäëîãî áîëîâñðóóëàã÷èä áîëîí îðøèí ñóóã÷äûí ç¿ãýýñ ¿éë àæèëëàãààíûõàà ¿ð äàãàâàðûã óõàìñàðëàí îéëãîæ çîõèñòîé øèéäâýð ãàðãàæ ñóðàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí áºãººä àëñ õýòäýý “Êîìïàêò õîò“ õýìýýí ¿çýë áàðèìòëàëûã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿¿äíýýñ ãýð õîðîîëëûã õºãæ¿¿ëýõ ÿíç á¿ðèéí àðãà çàì, õóâèëáàðûã ¿íý ºðòºã, àøèã òóñ

òàëààñ íü õàðüöóóëàí õàðóóëàõûí çîðüñîí. ̄ ¿íä (i) ãýð õîðîîëëûã îðîí ñóóöíû êîìïëåêñ áîëãîí õóâèðãàõ (ii) îäîî áàéãàà ãýð õîðîîëëûí íèéòèéí ¿éë÷èëãýýíèé íºõöëèéã ¿å øàòòàéãààð ñàéæðóóëàõ, (iii) õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûã öààøèä ºðãºæ¿¿ëýí òýëýõ çýðýã õóâèëáàð áàãòàíà.

Óëààíáààòàð õîòûí ýðãýí òîéðîíä áàéðëàõ ãýð õîðîîëîëä óëàìæëàëò ãýð, õàøàà áàéøèí, ãóäàìæ òàëáàé á¿õèé èéìýðõ¿¿ ä¿ð òºðõ íèéòëýã àæèãëàãäàíà. Ãýð õîðîîëîë Óëààíáààòàð õîòûí ãàçàð íóòãèéí 90 ãàðóé õóâèéã ýçýëäýã áîëîîä áàéíà. պ人 îðîí íóòãààñ øèëæèí èðñýí õ¿ì¿¿ñ þóíû ºìíº çàäãàé ãàçàðò õàøàà áàðüæ ãýð ýñâýë áàéøèí áàðüæ ñóóõ áºãººä íýãýíò ñóóðüøèæ ñàíõ¿¿ãèéí áîëîìæ á¿ðäìýãö áàéøèí îðíîî çàñàæ ñàéæðóóëäàã. Ãýð õîðîîëëûí àéëóóäûí 61% íü áàéøèíä 38% íü ãýðò àìüäàðäàã.

Õýäýí çóóíû òóðø ìîíãîë÷óóäûí õýðýãëýæ èðñýí óëàìæëàëò ãýð íü ìîäîí òóëãóóðòàé ìàéõàíòàé òºñòýé õàðàãäàíà. Í¿¿æ ñóóõàä íýí òîõèðîìæòîé (õàãàñ öàãèéí äîòîð ãýðèéã áàðüæ áîëäîã) áàðèõàä õºíãºí õÿëáàð (íýã õ¿í ÷ áàðüæ áîëäîã) ìîíãîë ãýð íü í¿¿äýë÷èí àõóéä ãàéõàëòàé çîõèöñîí áàéäàã. Ãýð íü áàãòààìæ ìóóòàé, îéðîëöîîãîîð 28ì2 çàéòàé íü îð÷èí ¿åèéí àõóéí ñòàíäàðòàä òºäèéëºí íèéöã¿é. Äóëààëãà ìóóòàé ãýðèéã (10 – 15 ñì çóçààí ýñãèé õó÷ëàãàòàé) øèðìýí çóóõààð õàëààõ áºãººä äóëààí õàäãàëàõ ÷àäâàð áàãà, àãààð îð÷íûã áîõèðäóóëàõ ñºðºã òàëòàé.

Õ¿ñíýãò I.1. Ãýð õîðîîëîë áà ãýð¿¿ä

Page 21: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 3

ÑÓäàëãààÍû ÕàÌðàÕ Õ¯ðýý, àðãà àðãà×ëàë

Ýäèéí çàñãèéí õýëòýýñ ÿâóóëñàí ýíýõ¿¿ ñóäàëãààíû òàéëàíã îëîí íèéòèéí õýëýëö¿¿ëýãò àøèãëàõ çîðèëãîòîé. Ñóäàëãààíû õàìðàõ õ¿ðýý, àðãà àðãà÷ëàë Äýëõèéí áàíêíû áóñàä òºðëèéí ñóäàëãàà òàéëàíãààñ ÿëãàãäàõ õýä õýäýí îíöëîãòîé. Òóõàéëáàë ýíý òàéëàíä ºðòºã çàðäàë áîëîí àøãèéí òîîöîîã îðøèí ñóóã÷äàä õýðõýí òóñàõ áàéäëààð ãýõäýý Óëààíáààòàð õîòûí çàõèðãààíû ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäàâõèä òóëãóóðëàí òóñãàñàí. Èõýíõè ñàëáàðûí ñóäàëãààíä æèøýýëáýë Äýëõèéí áàíêíààñ 2007 îíä ãàðãàñàí/PIAFF report “Òîãòâîðòîé õºãæëèéí ñàí: Ìîíãîë äàõü äýä á¿òöèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæèéí òàëààðõ ýðãýö¿¿ëýë” òàéëàíä õîò ñóóðèí ãàçðûí àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé íºõöºë áàéäëûã á¿ðýí õýìæýýãýýð òóñãàñàí áàéäàã.

Ñóäàëãààíû òàéëàíã ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿ä, ¿íäýñíèé ò¿âøíèé áîäëîãî áîëîâñðóóëàã÷èä, õîòûí çàõèðãààíû àëáàí õààã÷èä, ä¿¿ðýã õîðîîíû óäèðäëàãóóä, ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä, ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãà õîëáîîä, áîëîâñðîëûí áàéãóóëàãà, àêàäåì, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, äîíîð óëñ îðîí çýðýã îðîëöîã÷ á¿õ òàëóóäòàé öóâðàë ñóðãàëò ñåìèíàð, îëîí íèéòèéí ¿éë àæèëëàãààãààð äàìæóóëàí õèéãäýõ îëîí íèéòèéí õýëýëö¿¿ëãèéí áýëòãýë ¿å øàò áîëãîí áîëîâñðóóëñàí. ªðòºã çàðäàë áîëîí àøãèéí øèíæèëãýýíä îðîí áàéð, ãàçàð, óñàí õàíãàìæ, çàì, íèéòèéí òýýâýð, äóëààí, öàõèëãààí õàíãàìæ, õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíò áîëîí íèéãìèéí áóñàä ¿éë÷èëãýýíèé íºõöºë áàéäëûã õàìðóóëñàí.

Óñàí õàíãàìæ íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýíèé òàëààðõ ä¿í øèíæèëãýýã äîíîð îðíóóäûí äýìæëýãòýéãýýð ãýð õîðîîëîëä õýðýãæèæ áóé òºñºë õºòºëáºð¿¿äèéí ìýäýý ìàòåðèàë áîëîí ñàëáàðûí áóñàä ñóäàëãààíû ìàòåðèàëä ¿íäýñëýñýí. Çàì, íèéòèéí òýýâýð, äóëààí, öàõèëãààí, õàòóó õîã õàÿãäàë, îðîí áàéð, ãàçðûí íºõöºë áàéäëûí òàëààð ìýäýýëýë öóãëóóëàõûí òóëä ò¿ðãýâ÷èëñýí áàéäëààð ñóäàëãàà õèéñýí. Ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä àðèóí öýâýð, ýð¿¿ë àõóéí àñóóäàë õàìãèéí òóëãàìäñàí àñóóäëûí íýã áîëîâ÷ àñóóäëûã øèéäâýðëýõ çîõèñòîé øèéäýë ãàðöûã îëæ ÷àäààã¿é òóë ýíý òàéëàíä òóñãàãäààã¿é. Òóðøèëòûí òºñë¿¿ä õýðýãæèæ áàéãàà áîëîâ÷ ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä õýòýðõèé ¿íýòýé øèéäýë àðãà õýìæýýã òóñãàñàí áàéäàã. ªìíº íü õèéãäñýí îëîí ÿíçûí ñóäàëãààíû çºâëºìæ¿¿ä íü Ìîíãîë îðíû õýò õ¿éòýí óóð àìüñãàëä òºäèéëºí òîõèðîìæã¿é òóë òîãòâîðòîé õýðýãæèõ íºõöºëã¿é áàéäàã.

Ýíýõ¿¿ òàéëàíä ãýð õîðîîëëûã õºãæ¿¿ëýõ ãóðâàí òºðëèéí àðãà çàì, õóâèëáàðûã ¿íý ºðòºã, àøèã òàëààñ íü õàðüöóóëàí õàðóóëàõûã çîðüñîí. ¯¿íä (i) ãýð õîðîîëëûã îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ (ii) Îäîîãèéí ãýð õîðîîëëûí íèéòèéí àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé íºõöëèéã ¿å øàòòàéãààð ñàéæðóóëàõ, (iii) õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûã õºãæ¿¿ëýõ. ¯¿íèé òóëä ãóðâàí ººð ãýð õîðîîëëûã, òóõàéëáàë õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûã òºëººë¿¿ëýí Áàÿíãîë ä¿¿ðãèéí 11-ð õîðîî áóþó Íàðàíãèéí ãýð õîðîîëîë, õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûã òºëººë¿¿ëýí Ñîíãèíî-õàéðõàí ä¿¿ðãèéí Áàÿíõîøóóíààñ 8-ð õîðîîã, õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûã òºëººë¿¿ëýí Áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðãèéí 9-ð õîðîîíû Øàðõàäíû ãýð õîðîîëëûã òóñ òóñ ñîíãîí àâñàí. Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëóóä íü òºâ ñóóðèí ãàçàðòàé çàëãàà áºãººä îðîí ñóóöæóóëàõ ¿éë ÿâöàä èäýâõèòýé õàìðàãäàæ áàéíà. Ýíä ãýð õîðîîëëûí ¿éë÷èëãýý ñòàíäàðò ò¿âøèíä õ¿ðýõèéí çýðýãöýý íÿãòàðøèë èõòýé òóë ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìæ¿¿ëýõ íºõöºë á¿ðýëäñýí áàéäàã. Õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëëóóä ººð áóñàä ãýð õîðîîëîëòîé çàëãàà îðøèõ áºãººä íèéòèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýý ñòàíäàðòûí äàãóó ÿâàãääàã. Îðøèí ñóóã÷èä óäààí õóãàöààíä ñóóðüøèõ òóñàì õàøàà áàéøèíãàà çàñàæ òîõèæóóëàí íèéòèéí ¿éë÷èëãýýíèé íºõö뺺 ñàéæðóóëàõûã áîääîã.

Õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä ãàçðûí àñóóäàë íü øèéäýãäýýã¿é, ñóóðüøèæ àìæààã¿é, ñòàíäàðò ò¿âøíèé íèéòèéí ¿éë÷èëãýýíä õàìðàãäàõ áîëîìæã¿é áàéäàã. Õîðîîäûí íºõöºë áàéäëûí òàëààð äàðàà÷èéí á¿ëýãò èë¿¿ òîäîðõîé ºã¿¿ëíý. Õîðîî íü õîòûí çàñàã çàõèðãààíû õàìãèéí áàãà íýãæ áºãººä òîäîðõîé àæèëòàí àëáàí

Page 22: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü4

õààã÷èä àæèëëàäàã, òóõàéëàí ñóäëàõ, íàéäâàðòàé ìýäýýëýë öóãëóóëàõ áîëîìæòîé òóë ñóäàëãààíû íýãæ áîëãîí ñîíãîæ àâñàí. Íýã õîðîîíä îéðîëöîîãîîð 7,000– 12,000 õ¿í, 1,800– 3,000 àéë ºðõ àìüäàðäàã. Õîòûí ãóðâàí ººð ãàçàð õîðîîíû ò¿âøíèé ìýäýýëýë öóãëóóëñíààð õîòûí äýä á¿òöèéí ¿éë÷èëãýýíèé ºðòºã çàðäàë, àøèã òóñûã õàðüöóóëàí ä¿ãíýõ äàâóó òàëòàé. Õîðîîã ñîíãîõäîî áàéðøëààñ ãàäíà õîðîîíû óäèðäëàãà, ä¿¿ðãèéí çàñàã äàðãà íàðûí äýìæëýã, Äýëõèéí áàíêíû áóñàä òºñºë õºòºëáºð, äîíîð òºñë¿¿ä, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóäûí íèéãýì ýäèéí çàñãèéí ºðõèéí ñóäàëãàà, íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýíèé òàëààðõ ñóäàëãàà ìýäýýëëèéí îëäîö çýðãèéã õàðãàëçàí ¿çñýí áîëíî.

Page 23: Mongol hgjil plan

ãýð ÕîðîîëëûÍ ÇàÑàã ÇàÕèðãààÍû á¯ÒýÖ

Óëààíáààòàð õîò çàñàã çàõèðãààíû õóâüä 9 ä¿¿ðãýýñ á¿ðääýã. Õîòûí òºâèéí á¿ñä çóðãààí ä¿¿ðýã õàðüÿàëàãäàíà. Ä¿¿ðýã íü äîòðîî õóâààãäàõ áºãººä ýä¿ãýý Óëààíáààòàðò 132 õîðîî áàéäàã. Õîðîî äîòðîî õýä õýäýí õýñýãòýé. Íèéñëýëèéí á¿õ ä¿¿ðýãò ãýð õîðîîëîë áàéäàã.

Õîòûí çàñàã çàõèðãààíû íýãæ á¿ð õîòûí çàõèðàã÷ààñ ýõëýí õýñãèéí äàðãà õ¿ðòýë òîäîðõîé ¿¿ðýã õàðèóöëàãà õ¿ëýýñýí áàéäàã (II.1-ð õ¿ñíýãòèéã õàðíà óó). Õîòûí èðãýäèéí òºëººëºã÷äèéí õóðëààñ õîòûí çàõèðàã÷èéã ñîíãîäîã áºãººä õîòûí çàõèðàã÷èéí àëáà õîòûí òºñºâ áîëîí áîäëîãî ÷èãëýëèéã áîëîâñðóóëæ ä¿¿ðã¿¿äèéã çîõèöóóëæ õîòûí õýìæýýíèé ¿éë àæèëëàãààíä (æèøýýëáýë çàì çàñâàð) õÿíàëò òàâèõ ¿¿ðýãòýé.

Èðãýäýýñ ñîíãîãäñîí çàñàã äàðãààð óäèðäóóëñàí ä¿¿ðãèéí çàñàã äàðãûí òàìãûí ãàçàð òºñâèéã çàõèðàí çàðöóóëàõ, òóõàéí ãàçàð íóòàã äàõü ºì÷èéã çîõèöóóëæ çàì òýýâýð, ýð¿¿ë ìýíä, ñóðãóóëü ãýõ ìýò íèéòèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ ¿¿ðýã õàðèóöëàãà õ¿ëýýäýã.

Õ¿ñíýãò II.1. Óëààíáààòàð õîòûí çàñàã çàõèðãààíû ¿íäñýí íýãæ¿¿ä

Õºãæëèéí õàì ñýäýâ: Òºð, íèéãýì ýäèéí çàñàã, îðîí íóòãèéí áàéäàë2

Çàñàã çàõèðãàà Íýãæ

Òîî øèðõýã

Õ¿í àì ¯¿ðýã õàðèóöëàãà

Òºñºâ (ñàÿ òºãðºãººð)

Һ뺺ëºë, õóãàöààò àëáà

Íèéñëýë (Óëààíáààòàð)

õîò 1 1,025,174

òºñºâ õóâààðèëàõ, ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ, çàñâàð ¿éë÷èëãýý

33,502

èðãýäèéí õóðëûí òºëººëºã÷èä (4 æèë), õóðëààñ ñîíãîãäñîí õîòûí çàõèðàã÷ (4 æèë)

ä¿¿ðýã ä¿¿ðýã 9 113,908

äýä á¿òýö õºãæ¿¿ëýõ, òàòâàð õóðààõ, ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ

754

ä¿¿ðýã á¿ðýýñ 2–4 òºëººëºã÷ èõ õóðàëä ñîíãîãäîíî (4 æèë), ä¿¿ðãèéí çàñàã äàðãà (4 æèë)

õîðîî áè÷èë ä¿¿ðýã

132 7,766

ªðõèéí á¿ðòãýë, õ¿í àìûí òîîëëîãî, ñîíãóóëü, èðãýäýä ¿éë÷ëýõ

Öàëèí, îôèñûí çàðäàë

èðãýäèéí õóðëûí òºëººëºã÷èä (4 æèë); èðãýäèéí õóðëààñ ñîíãîãäñîí õîðîîíû çàñàã äàðãà (4 æèë)

õýñýãáè÷èë õîðîî

õîðîî á¿ðò 8– 13 õýñýã

597 – 970 á¿ðòãýë, íèéòýä ¿éë÷ëýõ

Óðàìøóó-ëàë

õýñãèéí äàðãà

ýõ ñóðâàëæ: ßïîíû õàìòûí àæèëëàãààíû íèéãýìëýãèéí (JICA) ìàñòåð òºëºâëºãºº, îðîí íóòãààñ àâñàí ñóðâàëæëàãà

Page 24: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü6

Õîðîî íü îðøèí ñóóã÷èäòàé òóëæ õàðüöäàã çàñàã çàõèðãààíû õàìãèéí áè÷èë íýãæ þì. Èðãýä îðøèí ñóóõààð á¿ðòã¿¿ëýõ, ñîíãóóëèéí ñàíàë ºãºõ, ìàøèíàà á¿ðòã¿¿ëýõèéí òóëä õîðîîíû çàñàã äàðãàä õàíäàíà. Íýã õîðîî îéðîëöîîãîîð 1,800-3,000 àéëòàé. Íýã õýñýãò õýäýí çóóí àéë õàðüÿàëàãäàíà. Õýñýã á¿ð äàðãàòàé áºãººä èðãýíèé á¿ðòãýë ìýäýýëýë, ýð¿¿ë ìýíäèéã äýìæèõ, àæèëã¿é áîëîí ýìçýã á¿ëãèéí èðãýäýä òóñëàìæ äýìæëýã îëãîõ çýðýã àñóóäëûã õàðèóöàæ óðàìøóóëàë õ¿ðòäýã. Óëààíáààòàð õîòûí çàõèðãààíû òºñºâ õÿçãààðëàãäìàë æèëäýý 30-60 òýðáóì òºãðºã ($21-$43 million) áàéäàã. 2003 îíîîñ õîéø íèéñëýëèéí îðëîãî çàðëàãààñ äàâæ ýõýëñýí áîëîâ÷ 2008 îíû õîòûí òºñºâò íèéò îðëîãûí äºíãºæ 84 õóâèéã òóñãàñàí áàéíà.

ãýð ÕîðîîëëûÍ ÍèéãýÌ ýäèéÍ ÇàÑãèéÍ áàéäàë5

Ãýð õîðîîëëûí íèéãýì ýäèéí çàñãèéí áàéäàë îðîí ñóóöíû íºõö뺺ñ àñàð èõ ÿëãààòàé. Ãýð õîðîîëëûí àéëóóä íü îðîí ñóóöíû àéëóóäòàé õàðüöóóëàõàä àì á¿ë èõòýé, õ¿¿õýä çàëóóñ èõòýé, áîëîâñðîë íèìãýí, ÿäóó, íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýíýýñ øóóä õàìààðàëòàé áàéäàã. (Õ¿ñíýãò II.2-ã õàðíà óó).

Õ¿í àì ç¿é

Ãýð õîðîîëëûí àéëóóä äóíäæààð äºðâºí àì á¿ëòýé åðºíõèé人 îðîí ñóóöíû àéëóóäààñ íýãýýð èë¿¿ ãèø¿¿íòýé áàéíà. Ãýð õîðîîëëûí àéëóóä èõýíõäýý õºäºº îðîí íóòãààñ øèëæèí èðýãñýä áºãººä ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä ãýð õîðîîëîëä øèëæèí èðýõ àéëóóäûí òîî íýìýãäñýýð áàéíà. Ñóäàëãààíû ñàíàë àñóóëãàä õàìðàãäñàí ãýð õîðîîëëûí èðãýäèéí 50 %, îðîí ñóóöíû èðãýäèéí 60 õóâü íü òóõàéí ä¿¿ðýãò òºðæ ºññºí õ¿ì¿¿ñ áàéâ. Ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí 93 õóâü íü áóñàä àéìàã îðîí íóòãààñ øèëæèí èðñýí áºãººä õîò ðóó í¿¿í èðýõ ãîë øàëòãààíàà íýãä¿ãýýðò ãýðëýëò (40 õóâü), õî¸ðäóãààðò àæèë ýðõëýëò (19 õóâü) ãóðàâäóãààðò áîëîâñðîë (14 õóâü)-òîé õîëáîí òàéëáàðëàñàí áàéíà.

Õ¿ñíýãò II.2. Ãýð õîðîîëîë áîëîí îðîí ñóóöíû õîðîîëëûí õ¿í àì ç¿éí áàéäàë

Àæèë ýðõëýëò

Ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí àæèë ýðõëýëòèéí òàëàà𠺺ð õîîðîíäîî çºð¿¿òýé ÿíç á¿ðèéí ìýäýýëýë áàéäàã. Ãýõäýý ãýð õîðîîëîëä àæèëã¿éäëèéí ò¿âøèí îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áîëîí áóñàä àéìàã îðîí íóòãèéí áàéäàëòàé õàðüöóóëàõàä õàðüöàíã¿é èõ ãýñýí íýãäìýë ä¿ãíýëò õèéæ áîëîõîîð áàéíà. 2008 îíä HIES – ÿâóóëñàí ñóäàëãààíààñ õàðàõàä ãýð õîðîîëëûí õºäºëìºð ýðõëýõ íàñíû6 èðãýäèéí 51 õóâü, îðîí ñóóöíû õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí 56 õóâü, óëñûí õýìæýýíä íèéò èðãýäèéí 63.6 õóâü íü ñ¿¿ëèéí 12 ñàðûí õóãàöààíä ÿìàð íýã àæèë õºäºëìºð ýðõýëæ áàéâ. 2007 îíû ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí ãàçðààñ ãàðãàñàí ñòàòèñòèê ìýäýýëýëä àæèë ýðõýëòèéí ò¿âøèí ¿íäýñíèé õýìæýýíä 62.4 õóâü õýìýýí òîãòîîñîí áàéäàã ÷ ãàçàð íóòãèéí áàéäëààð àíãèëñàí ìýäýýëýë áàéäàãã¿é.

Ãýð õîðîîëîë áîëîí îðîí ñóóöíû õîðîîëîëä ÿâàãäàæ áóé ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãàà ººð õîîðîíäîî ýðñ ÿëãààòàé áàéíà. Äîîðõ õ¿ñíýãòýýñ õàðàõàä ãýð õîðîîëîëä áèåèéí

Ãýð õîðîîëîë Îðîí ñóóöíû õîðîîëîë

ýðýãòýé 47.1% 45.8%

ýìýãòýé 53.0% 54.2%

ªðõèéí ãèø¿¿äèéí äóíäàæ òîî 4.2 3.4

äóíäàæ íàñ 27.9 30.8

Page 25: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 7

õ¿÷íèé õºäºëìºð øààðäñàí àæèë õºäºëìºð, òóõàéëáàë áàðèëãûí àæèë, ¿éëäâýðëýë (30 õóâü), õóäàëäàà íàéìàà (Ẻíèé áîëîí æèæèãëýíãèéí) ìàøèí çàñâàð (12 õóâü) ò¿ëõ¿¿ õºãæñºí áàéõàä îðîí ñóóöíû õîðîîëîëä îþóíëàã õºäºëìºð äàâàìãàéëàõ õàíäëàãàòàé áàéíà. Òóõàéëáàë áîëîâñðîëûí ¿éë àæèëëàãàà (12 õóâü), õóäàëäàà íàéìàà, ìàøèí çàñâàð (11 õóâü), òºðèéí àëáà, áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàð (10 õóâü) òóñ òóñ ýçýëæ áàéíà. Ãýð õîðîîëëûí èðãýäèéí 15 õóâü íü áàðèëãà äýýð, 15 õóâü íü ¿éëäâýðò àæèëëàäàã áàéõàä îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷äûí 6 õóâü íü áàðèëãûí ñàëáàðò, 8 õóâü íü ¿éëäâýðò òóñ òóñ àæèëëàæ áàéíà. Ýíý á¿õíýýñ ä¿ãíýâýë ãýð õîðîîëëûí èðãýä áóñäààñ èë¿¿ ýäèéí çàñãèéí õÿìðàëä ºðòñºí áàéõ ìàãàäëàëòàé áàéíà.

Õ¿ñíýãò II.1. Óëààíáààòàð õîòûí îðîí ñóóö áîëîí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí ýðõýëæ áóé

ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãàà

Ãýð õîðîîëîë áîëîí îðîí ñóóöíû èðãýäèéí îðëîãûí áàéäàë ÷ ÿëãààòàé (Õ¿ñíýãò II.2-ã ¿çíý ¿¿). Óëààíáààòðûí ãýð õîðîîëëûí àéë ºðõèéí îðëîãî (áýëýí ìºíãº, áàðàà ìàòåðèàë, øàãíàë óðàìøóóëëûã îðîëöóóëñàí) 10 ñàÿ òºãðºãººð áàãà, a median income äóíäàæ îðëîãî 2,496,897 òºãðºã (1,665 àì.äîëëàð) áóþó îðîí ñóóöíû àéë ºðõ¿¿äèéí îðëîãîîñ 43 õóâèàð áàãà ä¿í þì. Ò¿¿í÷ëýí, ãýð õîðîîëîë áîëîîä õîòûí òºâèéí îðëîãûí òàðõàëòààñ õàìãèéí ºíäºð îðëîãîòîé 20 õóâèéã àâ÷ ¿çýõýä îðîí ñóóöíû õîðîîëëûí äóíäàæ îðëîãî ãýð õîðîîëëûíõîîñ äàðóé 17 õóâèàð èë¿¿ áàéíà.

Õ¿ñíýãò II.2. ªðõèéí îðëîãûí òàðõàëòûã 5 á¿ëýãò àíãèëàí õàðóóëñàí áàéäàë,

ýäè

éí

çàñ

ãèé

í ¿

éë

àæè

ëëàã

àà

Çî÷èä áóóäàë, õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýë

Òýýâýð çóó÷ëàë, àãóóëàõ

Ýð¿¿ë ìýíä, íèéãìèéí õàìãààëàë

Òºðèéí àëáà, áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàð

Áàðèëãà

Áîëîâñðîë

Æèæèãëýí áîëîí Ẻíèé õóäàëäàà, àâòîìàøèí çàñâàð

Àæ ¿éëäâýð

Áóñàä

Îðîí ñóóö Ãýð õîðîîëîë Õàìðàãäàæ áàéãàà îðøèí ñóóã÷äûí õóâü õýìæýý

Page 26: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü8

Òýòãýâýð òýòãýìæ

Óëààíáààòàðûí îðøèí ñóóã÷äûí îðëîãî, ñàíõ¿¿ãèéí áàéäàëä òºð çàñãààñ îëãîäîã òýòãýâýð òýòãýìæ áàãàã¿é ¿¿ðýã ã¿éöýòãýäýã. Òóõàéëáàë, ãýð õîðîîëëûí èðãýäèéí 20 õóâü, îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷äûí 14 õóâü íü òºðººñ îëãîäîã òýòãýâýð òýòãýìæèíä ò¿øèãëýí àìüäàð÷ áàéíà. Òîìîîõîí òýòãýìæèíä õ¿¿õýäòýé õîëáîîòîé ÿíç á¿ðèéí òýòãýìæ òýòãýëýã, òýòãýâýð, õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäèéí òýòãýìæ áàãòäàã áîëîâ÷ ýäèéí çàñãèéí õÿìðàëòàé õîëáîãäóóëàí ýäãýýðèéã ýðñ áàãàñãàõ àñóóäàë ÿðèãäàæ áàéíà.

Ãýð õîðîîëëûí àéëóóäûí 73.5 õóâü íü õ¿¿õýäòýé õîëáîîòîé ÿíç á¿ðèéí òýòãýìæèíä õàìðàãääàã áºãººä õàìãèéí íèéòëýã íü “Õ¿¿õäèéí ìºí㺠õºòºëáºð”-èéí õ¿ðýýíä îëãîãäîæ áóé õ¿¿õäèéí ìºí㺠þì. Áàðàã õ¿¿õýäòýé àéë ºðõ áîëãîí õàìðàãääàã ýíý õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä îëîí òºðëèéí òýòãýìæ îëãîãääîã. ¯¿íä: à) 18-ñ äîîø íàñíû õ¿¿õýä á¿ðò ñàðä 3,000 òºãðºã (2.14 àì.äîëëàð) á) 187-ààñ äîîø íàñíû õ¿¿õýä á¿ðò óëèðàë òóòàì 25,000 òºãðºã (17.86 àì.äîëëàð), â) øèíýýð òºðñºí õ¿¿õýä á¿ðò 100,000 òºãðºã (71.43 àì.äîëëàð) ã) Àìüæèðãààíû ò¿âøíººñ äîîãóóð àìüäðàëòàé (Óëààíáààòàðò 30,000 òºãðºã áóþó 21 àì.äîëëàð)8 ºðõèéí

æèðýìñýí ýõýä æèðýìñýí ¿åèéíõ íü 5 ñàð, òºðñíººñ õîéøõè 7 ñàðûí íü òóðø ñàðä 20,000 (14.29 àì.äîëëàð) òºãðºãèéí òýòãýìæ òóñ òóñ îëãîãääîã. ¯íäñýíäýý ÿäóó ºðõ¿¿ä õ¿¿õäýý 7 ñàð õ¿ðýõýýñ ºìíº íèéòäýý 419,333 òºãðºãèéí òýòãýìæ (280 àì.äîëëàð), öààøëàí æèëä 136,000 òºãðºãèéí (91 àì.äîëëàð) òýòãýìæ õ¿ëýýí àâäàã áàéíà. Òºðººñ îëãîäîã òýòãýìæèéí òîìîîõîí õýëáýð áîë ºíäºð íàñíû òýòãýâýð áºãººä ãýð õîðîîëëûí èðãýäèéí 30% íü îéðîëöîîãîîð 1.3 ñàÿ (930 àì.äîëëàð) òºãðºãèéí òýòãýâýð àâäàã. Íèéò èðãýäèéí 5 õ¿ðýõã¿é %-ä îëãîãääîã õýä õýäýí òýòãýìæ áàéäàã.

¯¿íä õºãæëèéí áýðøýýëòýé èðãýäèéí òýòãýìæ (ãýð õîðîîëëûí èðãýäèéí 7 õóâü íü 236,051 òºãðºã áóþó 170 àì.äîëëàð) áîëîí ñóäàëãààíä “áóñàä” õýìýýí òîäîðõîéëîãäñîí òýòãýâýð òýòãýìæ¿¿ä îðîõ áºãººä ãýð õîðîîëëûí èðãýäèéí 13 õóâü íü õàìðàãäàæ 246,717 òºãðºã áóþó 176 àì.äîëëàðûí òýòãýìæ õ¿ëýýí àâäàã. 2007 îí õ¿ðòýë õ¿¿õäèéí ìºí㺠õºòºëáºð íü òîäîðõîé çîðèëòîò á¿ëã¿¿äèéã õàìàð÷ áàéñàí ÷ òºäèéëºí ¿ð ä¿íòýé áàéæ ÷àäààã¿é. Õ¿¿õäèéí ìºí㺠õºòºëáºðò õ¿¿õýäòýé àéë ºðõ á¿ðèéã õàìðóóëæ íèéãìèéí õàëàìæèéí õºòºëáºð¿¿äèéã äýëãýð¿¿ëñíýýð íèéãìèéí õàëàìæèéí ñàëáàð íü Ìîíãîë óëñûí òºñâèéí òîìîîõîí õýñãèéã ýçëýõ áîëîâ. Õ¿¿õäèéí ìºí㺠õºòºëáºðèéí óëèðàë òóòìûí ìºíãèéã Ìîíãîëûí Õºãæëèéí Ñàíãààñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëäýã áºãººä ñàíãèéí õºðºí㺠óóë óóðõàéí ¿éë àæèëëàãààòàé õîëáîîòîé òàòâàðààð ñàíõ¿¿æäýã. Ãýòýë ýäèéí çàñãèéí õÿìðàëûí óëìààñ çàõ çýýëä àøèãò ìàëòìàëûí ò¿¿õèé ýäèéí ¿íý õàíø óíàæ Ìîíãîë óëñûí òºñâèéã õÿìðààæ õîìñäîë ¿¿ñãýýä áàéíà.

Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçàð Îëîí óëñûí âàëþòûí ñàí, Àçèéí õºãæëèéí áàíê, Äýëõèéí áàíê, ßïîí áîëîí áóñàä äîíîð îðíîîñ òºñâèéí äýìæëýã àâàõ õýëýëöýýíèé õ¿ðýýíä Àçèéí õºãæëèéí áàíê áîëîí Äýëõèéí áàíêíû òåõíèêèéí òóñëàìæòàéãààð íèéãìèéí õàëàìæèéí õºòºëáºð¿¿äèéã øèíý÷ëýõ àæëûã ýõë¿¿ëýõýýð øèéäâýðëýýä áàéíà. ×èíãýõäýý íèéãìèéí õàëàìæèéí õºòºëáºðèéã öîìõîòãîí áàãöàëæ ÿäóóðëûí øóãàìûí äàãóó õàìãèéí ÿäóó õýìýýí òîäîðõîéëîãäñîí ýìçýã á¿ëãèéí õ¿ì¿¿ñò ÷èãë¿¿ëýõ íü Çàñãèéí ãàçðûíõ íü ãîë çîðèëò áîëæ áàéãàà þì.

Ãýð õîðîîëîë Îðîí ñóóö

Öàëèí Òýòãýìæ

(,00

0 òº

ãðº

ã)

Page 27: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 9

ãÓðâàÍ ãýð ÕîðîîëëûÍ ªÍªªãèéÍ áàéäàë, ÕªãÆëèéÍ ×èã ÕàÍäëàãà

Õîòûí òºâèéí áóþó Áàÿíãîë ä¿¿ðãèéí 11-ð õîðîî, Íàðàíãèéí ãýð õîðîîëîë (Ãàçðûí çóðàã # IBRD36906)Íàðàí áîë íèéñëýëèéí õàìãèéí ýðòíèé ãýð õîðîîëëûí íýã áºãººä õîòûí õîéä õýñýãò îðøäîã. Ìîíãîëûí ¿íäýñíèé òåëåâèç, ðàäèî ñòàíö ýíä áàéðëàäàã òóë õ¿ì¿¿ñ Íàðàíãèéí ãýð õîðîîëëûã “òåëåâèç” ãýæ íýðëýõ íü áèé. Àíõ íýëýýí òîìä òîîöîãääîã áàéñàí ýíý ãýð õîðîîëîë õîòûí õ¿í àì íýìýãäýæ îðîí ñóóöíóóä òýëýãäýæ áàðèãäàõûí õýðýýð áàãàññààð áàéíà.

Õîòûí çàõèðãààíààñ õîðîîíû ºìíºä õýñýãò îðîí ñóóöíû öîãöîëáîð áàðèõààð òºëºâëºñºí (Õàâñðàëò B-ã õàðíà óó).

Óëààíáààòàð õîò íü ýðãýí òîéðîí óóëñààð õ¿ðýýëýãäýõ áºãººä Íàðàíãèéí ãýð õîðîîëîë íýãýí óóëûí ºìíºä áýëä îðøèíî. Àéëóóä óóëûí îðîéä õ¿ðòýë òàðõàí áàéðëàäàã. Ãýð õîðîîëëûí ç¿¿í òàëûí öàðäìàë çàì õîéä õýñãèéí ãýð õîðîîëîë õ¿ðòýë ¿ðãýëæëýõ áºãººä Áàÿíãîë, ×èíãýëòýé ä¿¿ðã¿¿äèéã çààãëàäàã.

Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûã îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ èðýýä¿é áèé. Õîòûí çàõèðãààíû òºëºâëºãººíä (Õàâñðàëò Â-ä òóñãàãäñàí) Íàðàíãèéí ãýð õîðîîëëûí ºìíºä õàãàñò 7-12 äàâõàð îðîí ñóóöíû öîãöîëáîð áàðèõààð òóñãàãäñàí áàéíà. Óã òºëºâëºãººíèé äàãóó 2015 îí ãýõýä õºãæëèéí á¿ñýä (9, 10, 11-ð õîðîî) 15,684 àéë áóþó 65,800 õ¿í àìüäàð÷ áàéíà ãýñýí òîîöîî áàéäàã. ¯¿íèé äàãóó 13,160 õ¿¿õäýä çîðèóëñàí ñóðãóóëü, 6,580 õ¿¿õäýä öýöýðëýã, ºäºðò 2,300 õ¿íä ¿éë÷ëýõ õ¿÷èí ÷àäàë á¿õèé ýìíýëýã áàðèõ, íîãîîí á¿ñ áîëîí íèéòèéí àõóéí ¿éë÷èëãýýã áèé áîëãîõ øààðäëàãàòàé. Óñàí õàíãàìæèéã òºâëºð¿¿ëæ ºäºðò 11,780ì3 óñààð õàíãàõûí çýðýãöýý ºäºðò 11,780ì3 ìóó óñ çàéëóóëàõ õ¿÷èí ÷àäàë á¿õèé 2,900 ìåòð óðò õîîëîéã áàðüæ àøèãëàëòàíä îðóóëíà. Ò¿¿í÷ëýí öàãò 63.7ãêàë äóëààí äàìæóóëàõ õ¿÷èí ÷àäàë á¿õèé 12,500 ìåòð óðò äóëààí äàìæóóëàõ õîîëîé áàðüæ òºâèéí øóãàìä õîëáîõ, ä¿¿ðýãò 32.6MWt õ¿÷èí ÷àäàë á¿õèé öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷ äàìæóóëàõ 7 äýä ñòàíö áàéãóóëàõ, èíæåíåð òåõíèêèéí àæèë, çàì áîëîí õýðýãæèëòèéí á¿õ ¿å øàòàíä îéðîëöîîãîîð 26 òýðáóì òºãðºã (17.3 ñàÿ àì.äîëëàð) çàðöóóëàõààð òºëºâëºãººíä òóñãàãäààä áàéíà.

Çóðàã II.4. õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë

Page 28: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü10

Ñîíãèíî õàéðõàí ä¿¿ðãèéí 8-ð õîðîî- õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëîë-(Áàÿíõîøóó) (Ãàçðûí çóðàã # IBRD36904)Áàÿíõîøóóíû ãýð õîðîîëîë íü õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëîîñ õîéø ºãñºõ çàìûí äàãóó íýãýí òîìîîõîí óóëûí ýíãýðò áàéðëàäàã. Òºâ çàì íü õîðîîíû ýöñèéí öýã õ¿ðòýë ¿ðãýëæëýõ òóë óíàà óíàø õàðüöàíãóé ñàéòàé. Áàÿíõîøóóíû ãàçðûí ãàäàðãà õàðüöàíãóé òýãø, òºâ人 æèæèã íóóðòàé áºãººä óã íóóðûí äýðãýä õýä õýäýí òîîñãîíû ¿éëäâýð àæèëëàäàã. Íóóð íü çàðèìäàà îéð õàâèéí õîã õàÿãäëûã øèíãýýõ ¿¿ðýã ã¿éöýòãýäýã. Õîò îð÷ìûí ãýð õîðîîëëóóä íü åðºíõèé人 Áàÿíõîøóóíû æèøãýýð íýëýýä ñóíàæ õºãæñºí áºãººä òàë òàë òèéøýý õýäýí êèëîìåòð ¿ðãýëæèëæ áóñàä ãýð õîðîîëîëòîé õèë çàëãàíà.

Àéëóóä ãîëäóó òºâ çàì äàãóóëàí õàøàà õîðîîãîî áàðüñàí áàéõ òóë ãóäàìæíóóä ýìõ öýãö ìóóòàé, çàðèìäàà á¿õýë á¿òýí êì ãàçàð çîãñîëòã¿é ¿ðãýëæèëíý. Íóòãèéí îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä õàðüöàíãóé ñóóðüøìàë, í¿¿æ ñóóõ ñîíèðõîë áàãàòàé áàéäàã. Çàðèì ÷èíýýëýã èðãýä áàéøèíãàà òºâèéí óñíû øóãàìòàé õîëáîõ, õàëóóí óñíû áîéëóóð òàâèõ çýðãýýð òàâ òóõàà ñàéæðóóëàõ, çàðèì íü õàæóó õºðø àéëóóäòàéãàà íèéëæ õàøàà áàéøèíãàà íýãòãýí öººí äàâõàð îðîí ñóóö áàðèõ ñàíàëòàé áàéäàã.

Áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðãèéí 9-ð õîðîî, õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë- Øàðõàä (ãàçðûí çóðàã # IBRD36905)Øàðõàä íü Óëààíáààòàð õîòûí ç¿¿í õîéä õÿçãààðò áàéðëàõ õàðüöàíãóé øèíý ãýð õîðîîëîë áºãººä íÿãòøèë áàãàòàé áîëîâ÷ ºäðººñ ºäºðò ºðãºæèí òýëñýýð áàéíà. 9-ð õîðîîíû àéëóóä Óëààíáààòàðûí èõ õîòãîð áóþó óóëûí õîðìîéãîîñ àëãóóð ºãñºí ýíãýð äàãóó òàðõñàí áàéäàã. Õîòûí òºâººñ ãàäàãøëàõ òóñàì ìàëòàé àéëóóä îëøðîõ áîëîâ÷ ãàçàð òàðèàëàí ýðõýëäýã àéëóóä íýí õîâîð. Øàðõàäíû ÷èãëýëèéí øóãàìûí àâòîáóñ íýëýýí õýä áàéäàã ÷ öàðäìàë çàì á¿õèé õàìãèéí ýõíèé áóóäàë õ¿ðýýä çîãñäîã.

Øàðõàäíû ýíý õîðîîíä Ìîíãîëûí õàìãèéí òîì ñýòãýë ìýäðýëèéí ýìíýëýã áàéðëàäàã. Ýíý õîðîîíû îëîí èðãýä çýðãýëäýý 17-ð õîðîîíû íóòàã äýâñãýðò áàéðëàõ õîòûí õàìãèéí òîì ìàøèíû çàõ äýýð àæèë õèéæ îðëîãî îëäîã. Çàõûí õîðîîëëûí èðãýä íü õîò îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûí èðãýäòýé õàðüöóóëáàë õîòîä èðýýä óäààã¿é òóë òºâõíºæ àìæààã¿é, áîëîìæ îëäâîë ººð ãàçàð ðóó í¿¿æ àìüæèðãààãàà ñàéæðóóëàõ ñîíèðõîëòîé áàéäàã.

Çóðàã II.5.

Çóðàã II.6. Çàõûí ãýð õîðîîëîë (Øàðõàä)

Page 29: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 11

Page 30: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü12

Page 31: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 13

Page 32: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü14

Page 33: Mongol hgjil plan

Ýíýõ¿¿ á¿ëýã íü ñóäàëãààíû áàãààñ ãàçàð ºì÷ëºë, îðîí áàéðíû õýâ øèíæ, ºðõ¿¿äèéí îðîí áàéðíû ñîíãîëò, ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäàìæèéí àñóóäëààð ãóðâàí ãýð õîðîîëîë áîëîí òîäîðõîé îðîí ñóóöíû õîðîîëîëä ÿâóóëñàí ñóäàëãààíä òóëãóóðëàíà9. Ñóäàëãàà íü îðîí áàéðíû ñàíõ¿¿æèëòòàé õîëáîîòîé àñóóäëóóäûã

òîäðóóëàõ çîðèëãîòîé.

ÕÓÓëü ýðÕ Ç¯é áîäëîãûÍ àÑÓÓäëÓÓä

Ìîíãîë Óëñ çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò øèëæèæ ýõýëñýí ¿åýñ õîéø ãàçàð õóâü÷ëàë àëãóóð ÿâàãäñààð áàéíà. Ýíý õóãàöààíä ãàçðûí õîëáîãäîëòîé õóóëèóä áîëîí áóñàä õóóëü òîãòîîìæóóäàä îëîí óäàà íýìýëò ººð÷ëºëò õèéãäñýí. ªíººãèéí Ìîíãîë äàõü ãàçàð ºì÷ëºë 2002 îíä áàòëàãäñàí Ìîíãîë Óëñûí èðãýäýä ãàçàð îëãîõ òóõàé õóóëèíä òóëãóóðëàäàã. Õóóëèíä çààñíû äàãóó Ìîíãîë óëñûí ãàçàð àøèãëàëòûí ñèñòåì íü ãóðâàí òºðëèéí ãàçðûí ýðõýýñ á¿ðäýíý. ̄ ¿íä: 1) “Ãàçàð ºì÷ëºõ ýðõ”-èéã ãàãöõ¿¿ Ìîíãîë óëñûí èðãýíä îëãîãäîíî 2) “Ãàçàð ýçýìøèõ ýðõ”- Ìîíãîë óëñûí èðãýä áîëîí õàìòàðñàí ¿éëäâýð¿¿ä ãàçðûã 60 õ¿ðòýëõ æèëèéí õóãàöààíä ãàçàð ýçýìøèõ ýðõòýé 3). “Ãàçàð àøèãëàõ ýðõ”- òàâ õ¿ðòýëõ æèëèéí õóãàöààãààð îëãîãääîã, öààøèä ñóíãàõ áîëîìæòîé ýíý ýðõ ãàäààäûí èðãýíä ÷ îëãîæ áîëíî.

1997 îíä Çàñãèéí ãàçðààñ áàòàëñàí Ãàçðûí òºëáºðèéí òóõàé” Ìîíãîë Óëñûí õóóëèíä ãàçðûí òºëáºðèéí ñèñòåìèéã øèíýýð íýâòð¿¿ëñýí. Óã õóóëèíä ãàçàð ºì÷èëæ, ýçýìøèæ àøèãëàæ áóé èðãýä, àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãóóä ãàçðûí òºëáºð òºëºõººð òóñãàãäñàí. Ãàçðûí òºëáºð íü ãàçðûí ñóóðü/òóëãóóð ¿íýä òóëãóóðëàäàã. Ãàçðûí òºëáºðèéã ãàçðûí áàéðøèë, ãàçàð àøèãëàëò áîëîí íèéãýì ýäèéí çàñàã, ãåîëîãè, áàéãàëü îð÷íû íºõöºë áàéäàë çýðýã òîäîðõîé ïàðàìåòð¿¿äýä òóëãóóðëàí Çàñãèéí ãàçðààñ òîãòîîäîã10. Õîò òîñãîí, òºâ ñóóðèí ãàçðûí òºëáºð ãàçðûí ñóóðü ¿íèéí 0.1- 1 õóâüòàé òýíöäýã. Óëààíáààòàð õîò íü ãàçðûí áàéðøèë, îðëîãûí ò¿âøèí çýðãýýñ õàìààð÷ òàâàí á¿ñýä õóâààãääàã áºãººä ãàçðûí òºëáºð íü àëü á¿ñä õàìààð÷ áàéãààãààñ øàëòãààëàí ÿíç á¿ð áàéäàã. ªíººäºð Çàñãèéí ãàçðààñ ºðõèéí õýðýãöýýíä çîðèóëàí ãàçàð õóâü÷ëàõ àæëûã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà.

Ìîíãîë Óëñûí èðãýíä ãàçàð ºì÷ë¿¿ëýõ òóõàé õóóëèíä àéë ºðõ á¿ð òîäîðõîé õýìæýýíèé ãàçàð ºì÷ëºõ òóõàéëáàë Óëààíáààòàðò 700 ì2; àéìàãò 3,500 ì2; ñóìàíä 5,000 2 õ¿ðòýëõ ãàçàð ºì÷ëºõ ýðõòýé áàéõààð òóñ òóñ òîãòîîñîí áàéíà. ªðõèéí õýðýãöýýíèé ãàçðûí òºëáºð ìàø áàãà, 700ì2 õ¿ðòýë õýìæýýíèé ãàçðûí òºëáºðèéí 90 îð÷èì õóâü íü òºëáºðººñ ÷ºëººëºãäñºí áàéäàã11. Òºëáºðººñ ÷ºëººëºã人ã¿é òîõèîëäîëä ãàçðûí òºëáºðèéã æèëýýð ýñâýë óëèðëààð õèéäýã. Ä¿¿ðãèéí çàñàã çàõèðãàà ãàçðûí òºëáºðèéí õóðààìæèéí àñóóäëûã õàðèóöäàã. Ãàçðûí ìåíåæìåíòèéí àñóóäëûã Áàðèëãà, õîò áàéãóóëàëòûí ÿàìíû äýðãýäýõ Ãàçðûí ãåîäåç, çóðàã ç¿éí ãàçðààñ (ÃÃÇÇÃ) ýðõëýí ÿâóóëäàã áºãººä ãàçðûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ, ãàçðûí ãåîäåçè çóðàã ç¿éí ìýäýýëýë, ìýäýýëëèéí áààçûã øèíý÷ëýõ, êàäàñòðûí ñóäàëãàà õèéõ, ìýäýýëëèéí íýãäñýí áààç áàéãóóëàõ çàìààð êàäàñòðûí ñèñòåìèéã ñàéæðóóëàõ ÷èã ¿¿ðãèéã õ¿ëýýäýã. (ÃÃÇÇÃ)–ààñ ãàäíà Óëààíáààòðûí 9 ä¿¿ðãèéí äýðãýä ãàçðûí á¿ðòãýëèéí õàðèóöàõûí çýðýãöýý ãàçàðòàé õîëáîîòîé àëèâàà ìàðãààíûã çîõèöóóëàõ, õóóëü áóñ ãàçàð ýçýìøëèéí àñóóäëûã çîõèöóóëàõ ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé ãàçðûí àëáàä áàéäàã.

ãàçàð áà îðîí áàéðíû íºõöºë3

Page 34: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü16

Ãàçðûí ìåíåæìåíòèéã ñàéæðóóëàõ îëîí àðãà õýìæýýã àâ÷ áàéãàà áîëîâ÷ èõýíõäýý ãàäààäûí äîíîð óëñ îðíóóäààñ ñàíõ¿¿æèõ áºãººä çàñàã çàõèðãààíû ÷àäàâõè ñóë, ìýäýýëëèéí ñàí õàíãàëòã¿é áàéäàã ó÷èð êàäàñòðûí ñèñòåì ÿìàãò äîãîëääîã. Ýíý íü êàäàñòðûí ñóäàëãàà, çóðàãëàë äóòóó äóëèìàã, ãàçàð ºì÷ëºã÷, àøèãëàã÷ ýçýìøèã÷äèéí ìýäýýëëèéí á¿ðòãýë õàíãàëòã¿é õèéãääýãòýé õîëáîîòîé. ͺ㺺òýéã¿¿ð îäîîãèéí êàäàñòðûí õóóëèíä ºì÷ õºðºíãèéí á¿ðòãýëèéã õýðõýí ÿâóóëàõ æóðàì íàðèéí òóñãàãäààã¿é áºãººä êàäàñòðûí ñóäàëãààíû ¿åýð îðøèí ñóóã÷äûí äóíä íèéòëýã ãàðäàã ãàçðûí ìàðãààíòàé õîëáîîòîé àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýõ õóóëü ýðõç¿éí çîõèöóóëàëò áàéäàãã¿é. Ãàçðûí á¿ðòãýëèéã õàðèóöäàã ä¿¿ðãýýñ ýõëýí çàñàã çàõèðãààíû õ¿÷èí ÷àäàë á¿õ ò¿âøèíä äóòìàã áºãººä çàñàã çàõèðãààíû íýãæ¿¿äèéí ¿¿ðýã õàðèóöëàãà òºäèéëºí òîäîðõîé áóñ áàéäàã.

Óëñ îðíû ºíöºã áóëàí á¿ðýýñ ìýäýýëýë öóãëóóëæ êàäàñòðûí ìýäýýëëèéí öîãö ñàíòàé õîëáîí Ãàçðûí ìýäýýëëèéí ¿íäýñíèé ñèñòåì áàéãóóëàõ òºëºâëºãºº áàéäàã ÷ õýðýãæèëò õîéøëîãäñîîð12 áàéíà. Ìîíãîë óëñûí Çàñãèéí ãàçðààñ “40000 àéëûí îðîí ñóóö” õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà áºãººä ñàÿâòàð îðîí ñóóö áîëîí õîëáîãäîõ äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé ò¿¿õèé ýä áàðàà ìàòåðèàëûí íèéë¿¿ëýëòèéã äýìæèõýä ÷èãëýãäñýí 100000 àéëûí îðîí ñóóöíû áîäëîãî áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëæ ýõýëñýí. Òèéí àâ÷, ñàíõ¿¿ãèéí àñóóäàë á¿õ ò¿âøèíä õ¿íäðýëòýé áàéãàà òóë ýäãýýð õºòºëáºðèéí ¿ð ä¿í òîãòâîðòîé áàéäàë ýðãýëçýýòýé. Ò¿¿íýýñ ãàäíà, íèéò àéë ºðõèéí 70 õóâèéã ýçýëäýã äóíäàæ áîëîí áàãà îðëîãîòîé àéëóóäûã ºðòºã áàãàòàé îðîí ñóóöààð õàíãàõ èíñòèòóòûí òîãòîëöîî ºíººäºð äóòàãäàæ áàéíà.

ªðÕ ãýð á¯ëèéÍ ÅðªÍÕèé øèÍÆ áàéäàë

Ñóäàëãààíä îðîëöñîí ºðõ¿¿äèéí äóíäàæ íàñ 44.4 – 48.4, ºðõèéí äóíäàæ õýìæýý 3.4- 4.9 –í õîîðîíä õýëáýëçýæ áàéíà.

Õ¿ñíýãò III.1: Ñóäàëãààíä îðîëöñîí àéëóóäûí äóíäàæ íàñ (æèëýýð) ºðõèéí õýìæýý (ºðõèéí ãèø¿¿äèéí òîî)

Àæèë ýðõëýëòèéí òóõàéä ãýð õîðîîëëûí àéëóóäûí òýí õàãàñ íü àæèëã¿é ãýæ õàðèóëñàí íü HIES-ààñ ÿâóóëñàí ò¿¿âýð ñóäàëãààíû ºðõ¿¿äèéí 59 õóâü íü ñ¿¿ëèéí 12 ñàðûí òóðø ÿìàð íýã àæèë ýðõëýýã¿é ãýñýí ä¿ãíýëòòýé òààð÷ áàéíà.

Àæèëã¿éäëèéí ò¿âøèí õîòûí îéð îð÷ìûí áîëîí õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîëä õàìãèéí ºíäºð õóâüòàé áóþó òóñ òóñ 62.6, 54.3 õóâü áàéõàä îðîí ñóóöíû õîðîîëîëä 21.1 õóâü áàéíà.

ªðõèéí äóíäàæ íàñ

ªðõèéí äóíäàæ õýìæýý

Õàðèóëàã÷ (%)

ªðõèéí òýðã¿¿í

ªðõèéí ýçýãòýé

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë (Íàðàí)

47.1 4.9 65.1 34.9

õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëîë (áàÿíõîøóó)

48.8 4.3 97.7 2.3

õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë (Øàðõàä)

44.4 4.5 68.0 32.0

Îðîí ñóóöíû õîðîîëîë 46.0 3.4 76.1 23.9

Page 35: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 17

Õ¿ñíýãò III.2: àæèë ýðõëýëòèéí áàéäàë (õóâü äàâòàìæ)

̺í óã ñóäàëãààíààñ õàðàõàä ãýð õîðîîëîë áîëîí îðîí ñóóöíû õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí îðëîãî, ýä õºðºíãèéí áàéäàë çºð¿¿òýé áàéíà. Òóõàéëáàë, õîò îð÷ìûí áîëîí õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûí îðëîãûã îðîí ñóóöíû õîðîîëîëòîé õàðüöóóëàõàä äàðóé 50 õóâèàð áàãà áàéâ. Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí íèéò ºðõèéí 70 õóâü íü ñàðä 223 àì.äîëëàðûí îðëîãî îëäîã íü áóñàä õîðîîëëóóäòàé õàðüöóóëàõàä ìàø ºíäºð ä¿í þì. Ìºí ºì÷ õºðºíãèéí òóõàéä, ÿëàíãóÿà îðîí ñóóö áîëîí çàõûí ãýð õîðîîëëûí íºõöºë áàéäàë ýðñ çºð¿¿òýé íü õàðàãäàæ áàéíà. Òóõàéëáàë ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä íü îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷äûí íèéò õºðºíãèéí 30 õóâüòàé òýíöýõ õýìæýýíèé ýä õºðºí㺠ýçýìøäýã áàéíà.

Õ¿ñíýãò III.3: ªðõèéí ºì÷ õºðºíãº, ñàðûí ñàðûí îðëîãî, õàäãàëàìæ (àì.äîëëàðààð)

ãýð ÕîðîîëëûÍ ãàÇàð, îðîÍ áàéðÍû ͪÕÖªë áàéäàë

Ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí àéëóóä èõýíõè ãýð õîðîîëëóóäòàé àäèë ãýð, áàéøèíä ãîëäóó àìüäðàí ñóóäàã. Îðîí áàéðíû ýðýýâýð õóðààâàð áàéäàë ãýð õîðîîëîëä íèéòëýã. Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí èõýíõè îðøèí ñóóã÷èä (59 õóâü) ãýðò àìüäàðäàã íü ä¿¿ðãèéí óóëàðõàã õýñãýýð àéëóóä íýìýãäýí ñóóðüøñààð áàéãààòàé õîëáîîòîé. Õîòûí

Öàëèíòàé àæèë õèéäýã

Ò¿ð çóóðûí áóþó óëèðëûí øèíæ ÷àíàðòàé àæèë

Õóâèàðàà àæ àõóé - (áèçíåñ ýðõýëäýã ã.ì.)

àæèëã¿é

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë (Íàðàí)

27 (28.0) 0 (0.0) 39 (21.1) 44 (50.9)

õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëîë (áàÿíõîøóó)

14 (10.5) 6 (5.3) 22 (21.6) 68 (62.6)

õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë (Øàðõàä)

26 (24.3) 3 (1.5) 21 (19.9) 60 (54.3)

Îðîí ñóóöíû õîðîîëîë

43 (39.4) 10 (9.2) 33 (30.3) 23 (21.1)

Íèéò õºðºíãº

Íèéò ºð òºëáºð

Ñàðûí îðëîãî

Ñàðûí õóðèìò–ëàë

Õºðâºõ ÷àäâàðã¿é õºðºí㺠(ºì÷)

Õºðâºõ ÷àäâàðòàé õºðºí㺠(áýëýí ìºíãº, õóâüöàà, ìàøèí)

Total

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë

21,920 4,381 26,196 234 223 70

õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëîë

13,521 935 14,454 42 154 14

õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë

8,958 312 9,266 46 164 5

Îðîí ñóóö 26,444 1,362 27,806 2,049 319 21

Page 36: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü18

îéð îð÷èìä áàéðëàõ Áàÿíõîøóó íü õýçýýíýýñ ñóóðüøìàë õîðîîëîë òóë àéëóóä ãîëäóó áàéøèíä àìüäàðäàã. Õîòûí çàõûí øèíýõýí ãýð õîðîîëîëä àéëóóä íýìýãäýæ èðñýýð áàéãàà áºãººä íèéò ºðõèéí òýí õàãàñ íü ãýðò àìüäàðäàã áàéíà.

Õ¿ñíýãò III.4: Ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí îðîí áàéðíû íºõöºë áàéäàë (ñóäàëãààíä îðîëöñîí ºðõ¿¿äèéí %)

ýõ ñóðâàëæ: ä¿¿ðãèéí çàñàã äàðãûí òàìãûí ãàçðûí ñòàòèñòèê ìýäýý

Õîòûí ãóðâàí ãýð õîðîîëîëä àéëóóäûí õàøàà åðºíõèé人 ºðõèéí õýðýãöýýíä îëãîõîîð õóóëèíä çààãäñàí 700 ì2 ãàçðààñ áàãà õýìæýýòýé áàéäàã. Ãýðò àìüäàðäàã àéëóóäûí õàøàà äóíäæààð 470ì2-589ì2, áàéøèíòàé àéëóóä 501 ì2 - 593 ì2 õàøààíä äóíäæààð 2.3 - 3.5 ºðººòýé áàéäàã. Óëààíáààòðûí òºâòýé îéðòîõ òóñàì õàøàà áàéøèíãèéí õýìæýý òîìîðäîã.

Õ¿ñíýãò III.5: Ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí ãàçàð áàéøèíãèéí õýìæýý

Ãýð õîðîîëëûí èõýíõ àéëóóä áàéøèí ãàçðàà õóâüäàà ºì÷èëæ àâñàí áàéäàã. Õàðèí çàõûí ãýð õîðîîëîëä õàøàà áàéøèí ãýð îðîí ò¿ðýýñýëæ àìüäàðäàã õ¿ì¿¿ñ îëîí áàéãàà íü îðëîãî õîìñ ãàçðûí á¿ðòãýëèéí õóðààìæàà òºëºõ ÷àäâàðã¿é (õºäºº îðîí íóòãààñ øèëæèí èðýãñäýä 10,000 àì.äîëëàð /7.14 òºãðºã; õîò äîòðîî øèëæèõýä 5,000/3.57 àì.äîëëàð), ñýòãýë çéí õóâüä óäàõã¿é í¿¿íý ãýñýí õàíäëàãàòàé íü õîëáîîòîé. ̄ ¿íýýñ ãàäíà ãýðò ñóóäàã àéëóóä ãàçðûí òºëáºðò æèëä 16,800 (12 àì.äîëëàð) òºãðºã, áàéøèíä àìüäàðäàã àéëóóä 29,400 òºãðºã (21 àì.äîëëàð), áàéðíû àéëóóä 211,400 òºãðºã (151 àì.äîëëàð) áàéðíû òºëáºðò òºëäºã.

Ãýð (%) áàéøèí (%) îðîí ñóóö (%) Íèéò ºðõ

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë

1,800

59 1,100 36 150 5 3,050

õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëîë

460 29 1,151 71 1,611

õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë Øàðõàä

1,418 58 1,015 42 2,433

Ãýð áàéøèí îðîí ñóóö

ãàçðûí õýìæýý (ì2)

# õàíûí òîî

ãàçðûí õýìæýý (ì2)

áàéøèí–ãèéí ãàçðûí õýìæýý(ì2)

# ºðºº–íèé òîî

îðîí ñóóöíû õýìæýý (ì2)

# ºðºº-íèé òîî

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë (Íàðàí)

535.7 4.8 593.5 76.5 3.5 59.0 1.9

õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëîë (áàÿíõîøóó)

589.3 4.9 546.8 55.4 2.9 - -

õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë (Øàðõàä)

469.2 4.8 501.3 54.0 2.3 - -

Îðîí ñóóöíû õîðîîëîë

- - - - - 36.7 2.1

Page 37: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 19

Õ¿ñíýãò III.6: Îðîí áàéð ãàçàð ýçýìøèõ áàéäàë (% äàâòàìæ)

òýìäýãëýë: õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí îðîí ñóóöàíä àìüäàðäàã îðøèí ñóóã÷äûí 70% íü ãàçðàà óëñûí ºì÷èéíõ ãýæ

õàðèóëñàí íü ãàçðàà õóâüä àâ÷ ÷àäààã¿é, íýã áîë ýçýìøäýã ýñâýë àøèãëàäàã ãýñýí óòãàòàé.

¯íèéí õàðüöóóëàëò õèéæ ¿çýõýä îðîí ñóóöíû ¿íý áàéøèíãààñ 2.5-3 äàõèí ºíäºð ¿íýòýé áàéíà. Ãýð õîðîîëëûí áàéøèí ì2 íü 324,800- 449,400 òºãðºã (232-ààñ 321 àì.äîëëàð) áàéõàä õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí áîëîí îðîí ñóóöíû õîðîîëëûí áàéðíû ¿íý 1,064,000 (760 àì.äîëëàð)- 1,226,400 òºãðºã (876 àì.äîëëàð) áàéâ. Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí áàéðóóä 2005 îíä àøèãëàëòàíä îðñîí áºãººä îðîí ñóóöíû õîðîîëëóóä 1990 îíû ñ¿¿ë÷, 2000 îíû ýõýýð, õàìãèéí ñ¿¿ë÷èéíõ íü 2009 îíä áàðèãäñàí. Áàéøèíãèéí ¿íý ÿíç á¿ð, õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí áàéøèí õàìãèéí ºíäºð ¿íý õ¿ðäýã. Ò¿¿âýð ñóäàëãààíû õýìæýý áàãà ó÷ðààñ äóíäàæ ¿íèéã ÿâ öàâ òîãòîîõîä õ¿íäðýëòýé ÷ õîòûí òºâ ð¿¿ äºõºõ òóñàì áàéøèíãèéí ¿íý õàíø íýìýãäýõ áàéäàë àæèãëàãäñàí. Åðºíõèé人 îðîí áàéðíû ¿íý õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîëä õàìãèéí èõ çàõûí ãýð õîðîîëîëä õàìãèéí áàãà áàéíà. Ãýð õîðîîëëûí èðãýä îðîí áàéðíûõàà óðñãàë çàðäàëä æèëä ì2 -ä 700 –2,800 òºãðºã ($0.5 – $2.0) õàðèí áàéðíû àéëóóä 10,080- 13,020 òºãðºã (7.2-îîñ 9.3 àì.äîëëàð)2 çàðöóóëäàã áàéíà. Ãýðèéí ¿íý 29,400- 8.5 ñàÿ (21-ýýñ 6,071 àì.äîëëàð)-í õîîðîíä õýëáýëçýõ áºãººä äóíäàæ ¿íý 607,600 òºãðºã (434 àì.äîëëàð) áàéäàã.

Õ¿ñíýãò III.7: Îðîí áàéðíû ¿íý, æèëèéí óðñãàë çàðäàë (ì2 -ä íîîãäîõ òºã)

òýìäýãëýë: Óðñãàë çàðäàëä ¿éë÷èëãýýíèé çàðäàë îðîîã¿é çºâõºí áàéøèíä àìüäðàõòàé õîëáîîòîé çàðäëóóä

òóñãàãäñàí.

Èðãýä îðîí áàéðàà ãîëäóó õóðààæ öóãëóóëñàí ººðñäèéí õºðºí㺺ð õóäàëäàí àâäàã áºãººä áàíê áîëîí áóñàä àëáàí áóñ ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ñóðâàëæààñ çýýë àâàõ ÿâäàë áàãà áàéíà. Òóõàéëáàë áàéøèíãèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí 2-9 õóâèéã çýýë ýçýëæ áàéíà. Ñóäàëãààíààñ õàðàõàä õîòûí îéð îð÷ìûí áîëîí çàõûí ãýð õîðîîëëóóäûí ºðõèéí 5 õ¿ðýõã¿é øàõàì õóâü íü îðîí áàéðíû çýýëýíä õàìðàãäñàí áàéõàä õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí áàéðíû àéëóóäûí 10.3 õóâü, îðîí ñóóöíû õîðîîëëûí àéëóóäûí 16.7 õóâü íü îðîí áàéðíû çýýëýíä õàìðàãäñàí áàéíà. Îðîí ñóóöíû óðò õóãàöààíû çýýë îëãîäîã ìîðãèæèéí çàõ çýýë Ìîíãîëä äºíãºæ õºãæèæ ýõýëæ áàéãàà áºãººä ºíººäºð ÷èíýýëýã àéëóóä ýíý ¿éë÷èëãýýíä õàìðàãäàõ áîëîëöîîòîé áîëñîí áàéíà.

îðîí áàéð ãàçàð

ºì÷èëäºã Ò¿ðýýñëýäýã áóñàä Õóâèéí Òºðèéí *áóñàä-owned

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë

108(97.3) 1(2.7) 0(0.0) 109(99.1) 0(0.0) 1(0.9)

õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëîë

108(98.8) 2(1.2) 0(0.0) 84(87.9) 23(6.7) 2(5.4)

õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë

100(81.5) 10(18.5) 0(0.0) 96(75.7) 1(0.5) 12(21.4)

Îðîí ñóóö 100(91.8) 7(6.4) 2(1.8) 65(59.6) 36(33.0) 8(7.4)

áàéðøèëîðîí áàéðíû òºðºë

îäîîãèéí ¿íý

Æèëèéí äóíäàæ ¿íèéí ºñºëò

Æèëèéí óðñãàë çàðäàë

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë (Íàðàí)

Ãýð 700áàéøèí 434,980 29.0% 7,140áàéð 1,076,600 15.5% 13,020

õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëîë (áàÿíõîøóó)

Ãýð 140

áàéøèí 324,940 24.2% 1,680

õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë (Øàðõàä)

Ãýð 140

áàéøèí 449,960 15.7% 2,800

Îðîí ñóóöíû õîðîîëîë 1,226,960 10,080

Page 38: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü20

Õ¿ñíýãò III.8: Îðîí áàéðûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ýõ ñóðâàëæ (ñàÿ òºãðºãººð)

ªºðñäèéí àìüäàð÷ áóé îðîí áàéðíû íºõöºë áàéäëûí òàëààð õ¿ì¿¿ñ ÿíç á¿ðèéí áîäîëòîé áàéíà. Õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûí èõýíõ àéëóóä îðîí áàéðàíäàà ìàø èõ áóþó õàðüöàíãóé ñýòãýë õàíãàëóóí áàéñàí áîë õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûí àéëóóäûí òýí õàãàñ íü ñýòãýë õàíãàëóóí, õàíãàëóóí áóñ áàéãààãàà èëýðõèéëñýí áàéíà. Ó÷èð íü õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëëóóä íýëýýí äýýð ¿åä ¿¿ñ÷ õºãæñºí òóë àéëóóä íü õàðüöàíãóé òºâõíºæ àìæñàí áàéõàä õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûí àéëóóä ñóóðüøààä óäààã¿é òóë îðîí áàéðíûõàà òàâ òóõûã õàíãàæ ÷àäààã¿é áàéíà. Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë áîëîí îðîí ñóóöíû õîðîîëëûí àéëóóä îðîí áàéðíûõàà òàëààð ñýòãýë õàíãàëóóí áàéäàëòàé áàéíà. Õîòûí òºâèéí áîëîí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûí çàðèì àéëóóä îðîí áàéðàíäàà ñýòãýë õàíàìæã¿é áàéãààãàà þóíû ºìíº óñàí õàíãàìæ, ìóó óñ çàéëóóëàõ áîëîí àðèóí öýâðèéí ¿éë÷èëãýý ìóóòàé õîëáîí òàéëáàðëàñàí áàéíà. Õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûíõîí äýýðõ àñóóäëóóäààñ ãàäíà îðîí áàéðíû áàãòààìæ áàãà, ãàë òîãîîíû íºõöºë áîëîí õàëààëòûã õ¿íäðýëòýé õýìýýí ¿çñýí áàéíà.

Õ¿ñíýãò III.9: Îðîí áàéðíû íºõöºë áàéäëûí òàëààðõ àéëóóäûí ñýòãýë õàíàìæèéí ò¿âøèí (% ñóäàëãààíä îðîëöîã÷äûí õóâü)

Øàðõàäíààñ áóñàä ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä îðîí áàéðíûõàà òàëààð ñýòãýë õàíàìæòàé áàéâ. Çàõûí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí 90 ãàðóé õóâü íü ººðñäèéí àìüäàð÷ áóé îð÷íû íºõöºë áàéäàëä ñýòãýë õàíàìæã¿é ÿâäàã ãýæ õàðèóëñàí áàéõàä õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí èõýíõ íü ìàø èõ áîëîí õàðüöàíãóé ñýòãýë õàíàìæòàé ãýæ õàðèóëñàí íü òóõàéí õîðîîëëûí îðøèí òîãòíîñîí õóãàöàà, ºðãºæèí òýëæ áóé ýñýõýýñ õàìààðñàí áàéíà. Õîò îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûí õ¿í àìûí 70 õóâü íü áàéøèíä õàðüöàíãóé òîõèæñîí àõóé íºõöºëä àìüäàðäàã. Çàõûí ãýð õîðîîëëûí èðãýä ñóðãóóëü öýöýðëýã, ýìíýëýã, çàì õàðèëöàà, öýöýðëýã, õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíò çýðýã íèéòèéí ¿éë÷èëãýýíèé òàëààð ñýòãýë õàíàìæã¿é ÿâäàã. Õîòûí òºâ áîëîí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëîëä ñóðãóóëü ýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýý õàðüöàíãóé áîëîìæèéí áîëîâ÷ çàìûí íºõöºë ìóó, íèéòèéí ýçýìøëèéí ãàçàð õÿçãààðëàãäìàë, õîãèéí ¿éë÷èëãýý òààðóó, àãààð áîõèð, ãýìò õýðýã çýðýã íü îðøèí ñóóã÷äûí áóõèìäëûã èõýýð õ¿ðãýäýã áàéíà. Îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷äûí òóõàéä ãýâýë àãààðûí áîõèðäîë, õÿçãààðëàãäìàë îð÷èí îðîí çàé, çàìûí áºãëºðëèéí òàëààð ñýòãýë õàíàìæã¿é áàéãààãàà èëýðõèéëñýí áàéíà.

ªºðèéí õºðºí㺺ð

(%)áàíê áîëîí áóñàä ýõ ñóðâàëæààñ

(%) Íèéò

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë

áàéøèí 7.197 91.2 0.692 8.8 7.888

Îðîí ñóóö 31.510 89.6 3.653 10.4 35.162

õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëîë

áàéøèí 10.521 97.7 0.242 2.2 10.765

õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë

Îðîí ñóóö 5.487 95.3 0.267 4.7 5.754

Îðîí ñóóöíû õîðîîëîë 31.245 80.7 7.463 19.3 38.709

Ìàø èõ ñýòãýë õàíãàëóóí

Õàðüöàíã¿é ñýòãýë õàíãàëóóí

Ñýòãýë õàíàìæ òààðóóõàí

Ìàø èõ ñýòãýë õàíàìæã¿é

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë

9.8 63.2 20.2 6.8

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë

46.8 46.7 5.3 1.2

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë (Øàðõàä)

4.4 37.3 8.3 50.0

Îðîí ñóóö 32.1 53.2 9.2 5.5

Page 39: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 21

Õ¿ñíýãò III.10: àìüäàðäàã îð÷íû òàëààðõ àéëóóäûí ñýòãýë õàíàìæèéí ò¿âøèí (%ñóäàëãààíä îðîëöîã÷äûí õóâü)

îðîí áàéð ãýð õîðîîëëûí îð÷èí íºõöëèéã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä

ªíººãèéí ãýð õîðîîëëûí îð÷èí íºõöëèéã îð÷èí ¿åèéí øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí ñàéæðóóëàõ ¿¿äíýýñ îðîí ñóóöíû öîãöîëáîð áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ çàñãèéí ãàçðûí áîäëîãûí äàãóó õîòûí òºâèéí ýðãýí òîéðîí îéð îð÷èìä îðîí ñóóöíû öîãöîëáîð áàðèõ, îðîí ñóóö áàéøèí õî¸ðûã õîñëóóëàí õºãæ¿¿ëýõ òºëºâëºãºº ÿðèãäàæ áàéíà. Ñóäàëãààíû àñóóìæèíä ººðñäèéí àìüäàð÷ áóé îðîí áàéð áîëîí õîðîîíû îð÷èí íºõöëèéã õýðõýí ñàéæðóóëàõ òàëààðõ îðøèí ñóóã÷äûí ñàíàë áîäëûã ñîíñîæ çàñãèéí ãàçðûí áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí ä¿ãíýëò õèéõ àñóóëòóóä òóñãàãäñàí. Ñóäàëãààíä îðîëöñîí çàõûí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí 95 õóâü òóõàéí îð÷íûã îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ õ¿ñýëòýé, èíãýñíýýð îäîîãèéí äóòóó äóëèìàã îðîí áàéð áîëîîä àõóéí îð÷íû íºõöºë áàéäëûã çýðýã ñàéæðóóëàõ õàìãèéí çîõèñòîé øèéäýë õýìýýí ¿çýæ áàéâ. Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí 60 õóâü íü àìüäàðäàã îð÷íîî îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ ñîíèðõîëòîé áàéñàí ÷ îðîí ñóóö áàéøèí õî¸ðûã õîñëóóëàõ íü ç¿éòýé ãýæ ¿çýõ õ¿ì¿¿ñ ÷ ìýð ñýð ãàð÷ áàéâ. Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí 13 õóâü íü îð÷íîî õºãæ¿¿ëýõèéã õ¿ñ÷ áàéãàà ÷ ººðñäèéí õóâèéí áàéøèí áîëîí õîëáîãäîõ äýä á¿òöèéã ñàéæðóóëàõûã èë¿¿ä ¿çýæ áàéâ. Õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä íºãºº õî¸ð õîðîîíû îðøèí ñóóã÷äààñ ººð ñàíàëòàé áàéãààãàà èëýðõèéëæ áàéâ. Òýä õîðîîíû çàðèì õýñýãò îðîí ñóóö, áàéøèí õî¸ðûã õîñëóóëàí õºãæ¿¿ëæ çàðèì õýñýãò íü îäîî áàéãàà áàéøèí áîëîîä äýä á¿òöèéã ñàéæðóóëàõ çàìààð ãýð õîðîîëëûí ºíººãèéí òºðõ áàéäëûã õýâýýð õàäãàëàõ íü õàìãèéí çîõèñòîé øèéäýë õýìýýí ¿çñýí. ¯¿íèé öààä øàëòãààí íü ãýâýë ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí õîò îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûí èðãýä ººðñäèéí àìüäàð÷ áóé îðîí áàéð áîëîí àõóéí îð÷èí íºõöºëä ñýòãýë õàíàìæ ºíäºð áàéäàãòàé õîëáîîòîé.

Õ¿ñíýãò III.11: õîðîîã õºãæ¿¿ëýõ òàëààðõ èðãýäèéí ñàíàë (% äàâòàìæ)

Ìàø èõ ñýòãýë õàíãàëóóí

Õàðüöàíã¿é ñýòãýë õàíãàëóóí

Ñýòãýë õàíàìæ òààðóóõàí

Ìàø èõ ñýòãýë õàíàìæã¿é

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë

6.5 26.9 23.8 42.8

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë

36.3 38.6 22.8 2.3

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë (Øàðõàä)

0.0 1.9 7.8 90.3

Îðîí ñóóö 17.6 27.8 15.7 38.9

Õîòûí òºâèéã ãýð õîðîîëîë

Õîò îð÷ìûí ãýð õîðîîëîë

Çàõûí ãýð õîðîîëîë

õîðîîíû á¿õ õýñãèéã îðîí ñóóö áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ 61.6 16.4 95.1

õîðîîíû á¿õ õýñýãò îðîí ñóóö áàéøèí õî¸ðûã õîñëóóëàí õºãæ¿¿ëýõ

21.4 17.5 1.0

õîðîîíû çàðèì õýñýãò îðîí ñóóö áàðèõ 2.0 17.5 1.5

õîðîîíû çàðèì õýñýãò îðîí ñóóö áàéøèí õî¸ðûã õîñëóóëàí õºãæ¿¿ëýõ

1.3 24.0 0

õîðîîã ººð÷ëºõã¿éãýýð îäîî áàéãàà îðîí áàéðíû íºõöºë áîëîí äýä á¿òöèéã ñàéæðóóëàõ

13.0 24.0 2.4

õîðîîã îäîî áàéãàà õýâýýð íü ¿ëäýýõ 0.7 0.6 0

Page 40: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü22

Ñóäàëãààíààñ õàðàõàä ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä åðºíõèé人 îëîí äàâõàð áèø öººí äàâõàð îðîí ñóóöûã, îðîí áàéð, àìüäðàõ îð÷íû òóõàéä áàéøèí ýñâýë ãýð áèø îðîí ñóóöûã èë¿¿ä ¿çýæ áàéâ. ßëàíãóÿà õîòûí òºâ áîëîí õîò îð÷ìûí ãýð õîðîîëëûí èõýíõè îðøèí ñóóã÷èä àðàâ áîëîí ò¿¿íýýñ äýýø äàâõàð öîãöîëáîð õîðîîëëûã ãýõýýñýý èë¿¿ õÿìä ¿íýòýé òàâààñ èë¿¿ã¿é äàâõàð ãàíö, õî¸ð á¿ëýã îðîí ñóóöàíä àìüäðàõ õ¿ñýëòýé áàéâ. Á¿ëãèéí ÿðèëöëàãà õèéõ ¿åýð îðøèí ñóóã÷äûí äèéëýíõ íü àìüñàã á¿ëýýð àìüäàð÷ áîëîõ öººí äàâõàð îðîí ñóóöûã ñîíèðõîæ áàéâ. Ñóäàëãààíä îðîëöñîí çàõûí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí 95 õóâü íü ººðñäèéí õîðîîã îðîí ñóóö áîëãîõ õ¿ñýëòýé ÷ ¿íýíäýý øèíý áàéøèí áàðüæ àìüäðàõûã èë¿¿ä ¿çñýí íü îðîí ñóóöàíä àìüäðàõûí òóëä îðëîãî, áýë áýí÷èíãèéí àñóóäàë äàâõàð ÿðèãäàíà ãýñýí óòãàòàé.

Õ¿ñíýãò III.12: Îðîí áàéðíû òàëààðõ èðãýäèéí ñàíàà áîäîë (% äàâòàìæ)

òýìäýãëýë: Îëîí äàâõàðò 10 áîëîí ò¿¿íýýñ äýýø äàâõàð öîãöîëáîð õîðîîëîë õàìààðíà. Öººí äàâõàðò òàâ áîëîí ò¿¿íýýñ öººí äàâõàð íýã õî¸ðîîñ èë¿¿ã¿é îðîí ñóóö õàìààðíà.

Ãýð õîðîîëëûã õªã毯ëýõ àðãà õóâèëáàðóóä

Çàñãèéí ãàçàðò ºãºõ çºâëºìæ Ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íä ò¿øèãëýí ãýð õîðîîëëûí îðîí áàéðíû íºõöºë áàéäëûã ñàéæðóóëàõ ÷èãëýëýýð äàðààõ ¿íýëýëò ä¿ãíýëòèéã ºã÷ áîëîõîîð áàéíà.

¯¿íä: Ãýð õîðîîëëûí èõýíõè îðøèí ñóóã÷èä, ÿëàíãóÿà óðò óäààí õóãàöààãààð ãýð õîðîîëîëä •àæ òºðñººð èðñýí ºðõ¿¿ä ãýðò àìüäðàõàà áîëüæ, áàéøèí áàðüæ ñóóðüøñàí ó÷ðàñ îðîí ñóóöíûõàà íºõöºë áàéäàëä õàðüöàíãóé ñýòãýë õàíãàëóóí áàéäàã. Õàðèí áèé áîëîîä óäààã¿é õîòûí çàõûí øèíý ãýð õîðîîëëûí ºðõ¿¿ä îðîí áàéðíûõàà íºõöºëä ñýòãýë õàíàìæã¿é áàéäàã íü ñóäàëãààãààð òîãòîîãäñîí. Ãýð õîðîîëëûí èõýíõè îðøèí ñóóã÷èä çàì õàðèëöàà òààðóó, õîã õàÿãäàë èõòýé, •àãààð áîõèð, íèéòèéí ýçýìøëèéí ãàçàð îðîí çàé äóòìàã, äýä á¿òýö áîëîí íèéãìèéí ¿éë÷èëãýý òààðóóõàí õ¿ðýýëýí áóé îð÷èí íºõöºë人 ñýòãýë õàíàìæã¿é áàéäàã àæýý.Ñóäàëãààíààñ ¿çýõýä ãýð õîðîîëëûí ºðõ¿¿ä, íýí ÿëàíãóÿà õîòûí òºâ áîëîí õîòûí •çàõûí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä îðîí ñóóöàíä àìüäðàõ ñîíèðõîëòîé áàéäàã áîë õîòûí îéðîëöîî îðøäîã ãýð õîðîîëëóóäûí èõýíõè ºðõ¿¿ä õàøàà áàéøèíãàà òîðäîæ, îð÷èí íºõö뺺 ñàéæðóóëàí àìüäðàõ õ¿ñýëòýé áàéäàã þì áàéíà. Ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä îëîí äàâõàð áàéðíààñ èë¿¿ öººí äàâõàð îðîí ñóóöàíä •àìüäðàõ ñîíèðõîëòîé áàéäàã àæýý. Ìîíãîëä ¿ë õºäëºõ õºðºíãèéí çàõ çýýë äºíãºæ õºãæèæ ýõýëæ áàéíà. Îðîí áàéðíû •¿íý ºðòºã, áàéðøèë, õýâ øèíæ, îð÷íîîñîî øàëòãààëàí ÿíç á¿ð áàéäàã. ªðõ¿¿ä èõýíõäýý õóðèìòëóóëñàí ìºí㺺𺺠áàéð áàéøèí õóäàëäàí àâäàã. Áàéíãûí •îðëîãîòîé ºðõ¿¿ä îðîí ñóóö õóäàëäàí àâàõûã õ¿ñäýã áîëîâ÷ áàíêíû çýýëèéí îëäîö ìóó, õ¿¿ ºíäºð, îðîí ñóóöíû ìîðãèæèéí çàõ çýýë õºã溺ã¿é çýðãýýñ øàëòãààëàí çýýë àâàõàä õ¿íäðýëòýé áàéäàã áàéíà. Ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí èõýíõè îðøèí ñóóã÷èä Çàñãèéí ãàçðààñ •ñàíàë áîëãîñîí îðîí ñóóöíû õîðîîëîëä áàéð õóäàëäàí àâàõ ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäàâõè äóòìàã áàéäàã. Òèéì ó÷ðààñ îðëîãî áàãàòàé èðãýäýä áàãà ºðòºãòýé îðîí ñóóö õóäàëäàí àâàõ, íèéòèéí áàéð ò¿ðýýñëýí àìüäðàõ áîëîìæèéã äàâõàð ñóäëàõ íü ç¿éòýé.

Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë

Õîòûí îéð îð÷ìûí Ãýð õîðîîëîë

Õîòûí çàõûí Ãýð õîðîîëîë

Îëîí äàâõàð îðîí ñóóö 14.9 6.9 37.1

Öººí äàâõàð îðîí ñóóö 69.3 79.3 0

Øèíýýð áàéøèí áàðèõ 15.8 13.8 47.4

áóñàä (ãýð, äîòóóð áàéð ãýõ ìýò) 0 0 15.5

Page 41: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 23

Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí ºðõ¿¿ä (Íàðàí): Çàñãèéí ãàçðààñ ýíý õîðîîíû çàðèì õýñýãò îðîí ñóóöíû öîãöîëáîð õîðîîëîë áàðèõààð òºëºâëºæ áàéíà. Ñóäàëãààíû ºðõèéí ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäàâõèéí òàëààðõ ä¿ãíýëòýýñ õàðàõàä Íàðàíãèéí îðøèí ñóóã÷äûí îðëîãî, õºðºíãº, õàäãàëàìæèéí õýìæýý îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷äààñ òºäèéëºí ÿëãàðäàãã¿é áàéíà13. Äóíäàæ îðëîãîòîé èðãýäýä çîðèóëàãäñàí îðîí ñóóöíû ýäãýýð õîðîîëëûã àøèãëàëòàíä îðóóëáàë ýä¿ãýý õàøàà áàéøèíä àìüäàð÷ áàéãàà áîëîâ÷ íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí íºõöºë áàéäëûí õóâüä õîòûí òºâèéí ºðõ¿¿äýýñ äóòàõààðã¿é òºâõíºñºí ãýð õîðîîëëûí îëîí ºðõ ººðñ人 õ¿ññýí òîõèîëäîëä îðîí ñóóöàíä àìüäðàõ áîëîìæòîé. ¯¿íèé òóëä îðîí áàéðíû ¿íèéí ä¿íãèéí 10-20 õóâüòàé òýíöýõ çýýëèéã áàíêíààñ àâàõ øààðäëàãàòàé, Òèéí àâ÷, îðîí ñóóöíû óðò õóãàöààíû çýýëèéí ¿éë÷èëãýý, ìîðãèæèéí çàõ çýýë õºã溺ã¿é òóë áàéäàë õ¿íäðýëòýé õýâýýð áàéíà.

Ãýð õîðîîëëûí ãýðò àìüäàðäàã õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä íºõöºë áàéäàë àðàé ººð. Îðîí ñóóö áîëîí áàéøèíä àìüäàðäàã ºðõ¿¿äèéí ºì÷ õºðºíãº, îðëîãûí õýìæýýíèé 70, 40 õóâüòàé òýíöýõ ýä õºðºíãº, îðëîãî á¿õèé äýýðõè àéëóóäàä îðîí ñóóö õóäàëäàí àâàõ áîëîëöîî àìàð á¿ðýëäýõã¿é òºëºâòýé áàéãàà. Îðîí ñóóö çàõèàëàã÷èä ãàçðûã îðîí ñóóöààð ñîëèõ ãýðýý áàéãóóëäàã òóë îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áàðèõ ãàçàðò àìüäàð÷ áóé ºðõ¿¿äèéí õóâüä ñàíõ¿¿ãèéí àñóóäàë õàðüöàíãóé àìàð øèéäâýðëýãäýõ áîëîëöîîòîé.

Õ¿ñíýãò III.13: õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí îðëîãî, ºì÷ õºðºíãº, îðîí áàéðíû ¿íý

òýìäýãëýë: Îðîí áàéðíû ¿íèéã õîòûí òºâ áîëîí îðîí ñóóöíû õîðîîëëûí áàéðíû äóíäàæ ¿íýýð æèøèã áîëãîí

àâñàí.

Íàðàíä øèíýýð áàðèãäñàí îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä îðîí áàéð, íèéòèéí àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé óðñãàë çàðäàë ºìíºõººñ ýðñ íýìýãäýõ ìàãàäëàëòàé áàéãàà. Ýä¿ãýý ºðõ¿¿ä áàéøèíãèéí óðñãàë çàðäàëä æèëä ì2 òóòàìä 1,400- 7,000 òºãðºã (1 to 5 àì.äîëëàð) òºëäºã, ãýðèéí õóâüä óðñãàë çàðäàë ãýõ þì ãàðäàãã¿é áîë îðîí ñóóöàíä ýíý çàðäàë ì2 òóòàìä 9,800- 12,600 òºãðºã (7 – 9 àì.äîëëàð) áîëæ íýìýãäýíý.

Õîòûí îéðîëöîî áîëîí çàõûí ãýð õîðîîëëûí ºðõ¿¿äèé òóõàéä: Õîòûí îéðîëöîî îðøäîã áîëîí çàõûí ãýð õîðîîëëóóäàä íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí íºõöºë áàéäàë õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë áîëîí îðîí ñóóöíû õîðîîëëûí íºõöºë áàéäàëòàé õàðüöóóëàõàä íýëýýä õ¿íäðýëòýé. Æèëèéí 2.52 ñàÿ òºãðºã (1,800 àì.äîëëàð)-èéí îðëîãîòîé ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä 42- 63 ñàÿ òºãðºã (30,000-45,000 àì.äîëëàð)-èéí ¿íýòýé áàéð õóäàëäàí àâàõ ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäàìæã¿é áºãººä îðîí ñóóöàíä àìüäðàõûã õ¿ñýâ÷ îäîîãèéí àìüäàð÷ áóé îðîí ñóóö, áàéøèí, ãýðòýý àìüäðàñààð áàéõ ìàãàäëàë ºíäºð.

Ñàðûí äóíäàæîðëîãî (Tºã)

Ñàðûí äóíäàæÕàäãàëàìæ (Tºã)

Íèéò õºðºí㺠(ñàÿ Òºã)

ªíººãèéí îðîí áàéðíû ¿íý (ñàÿ Òºã)

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë (Íàðàí)

Ãýð 257,600 92,400 22.69 1.91

áàéøèí 376,600 93,800 53.57 28.97

Îðîí ñóóö 488,600 204,400 80.62 61.23

Îðîí ñóóöíû õîðîîëîë

Îðîí ñóóö 446,600 29,400 38.93 43.11

Page 42: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü24

Õ¿ñíýãò III.14: õîòûí îéðîëöîî áîëîí çàõûí ãýð õîðîîëëûí îðëîãî, ºì÷ õºðºíãº, îðîí ñóóöíû ¿íý

Õîòûí îéð îð÷ìûí Áàÿíõîøóóíû ãýð õîðîîëëûí èõýíõ îðøèí ñóóã÷èä àìüäàð÷ áóé îðîí áàéðàíäàà õàðüöàíãóé ñýòãýë õàíãàëóóí òóë í¿¿æ ñóóõ õ¿ñýëã¿é, àìüäàð÷ áóé îð÷íîî òîõèæóóëàí ñàéæðóóëàõ ñîíèðõîëòîé áàéäàã. Õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä ñàíõ¿¿ãèéí íºõöºë áàéäëàà áîäñîí ÷ îðîí ñóóöàíä àìüäðàõ áîëîìæ áîëîëöîî áàéõã¿é òóë áàéøèí ãýðýý çàñàæ òîðäîõûã èë¿¿ áîäèò àðãà õýìæýý õýìýýí ¿çýæ áàéíà.

Ñàðûí äóíäàæîðëîãî (Tºã)

Ñàðûí äóíäàæÕàäãàëàìæ (Tºã)

Íèéò õºðºí㺠(ñàÿ Òºã)

ªíººãèéí îðîí áàéðíû ¿íý (ñàÿ Òºã)

õîòûí îéðîëöîî îðøèõ ãýð õîðîîëîë

Ãýð 190,400 4,200 8.74 -

áàéøèí 225,400 26,600 24.83 17.59

õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë

Ãýð 232,400 - 6.96 1.00

áàéøèí 225,400 16,800 21.37 18.69

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí îðîí ñóóö

349 488,600 204,400 80.62

Îðîí ñóóöíû õîðîîëîë

446,600 29,400 10.93 43.11

Page 43: Mongol hgjil plan

ãýð ÕîðîîëëûÍ ÓÑàÍ ÕàÍãàÌÆèéÍ ªÍªªãèéÍ ÍªÕÖªë áàéäàë

Óñ ò¿ãýýõ öýã/õóäàã: Ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí ãóðâàí ãýð õîðîîëîëä óñàí õàíãàìæ áîëîí áîõèðûí ¿éë÷èëãýýíèé íºõöºë áàéäàë õàðüöàíãóé òîãòâîðòîé áàéñààð èðñýí. Óëààíáààòàðûí ãýð õîðîîëîëä óñ ò¿ãýýã¿¿ðèéí ñ¿ëæýýíä õîëáîãäñîí áàéøèí ýñâýë ãýð áàéäàãã¿é áºãººä îðøèí ñóóã÷èä îéðîëöîî áàéäàã óñ ò¿ãýýõ öýã¿¿äýýñ óñàà õóäàëäàæ àâäàã. Óëààíáààòàð 550 îð÷èì óñ ò¿ãýýõ öýãòýé. Òýäãýýðýýñ 460 óñ ò¿ãýýõ öýã Óëààíáààòàð õîòûí çàõèðãààíû äýðãýäýõ “Óñ ñóâàã” êîìïàíèä õàðüÿàëàãäàõ áºãººä áóñäûã íü õóâèéí êîìïàíèóä ìåíåæìåíòèéí ãýðýýãýýð àøèãëàäàã14. Íèéò óñ ò¿ãýýõ öýã¿¿äèéí 66 õóâèéã “Óñ ñóâàã” êîìïàíèéí óñ ò¿ãýýã÷ öèñòåðí áóþó óñíû ìàøèíààð óñààð õàíãàäàã áîë 44 õóâã íü Äýëõèéí áàíêíû ñàíõ¿¿æèëò á¿õèé Óëààíáààòàð õîòûí íèéòèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õî¸ð òºñëèéí õ¿ðýýíä áàðèãäñàí óñ ò¿ãýýõ øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîãäñîí. Îðîí íóòàã äàõü çàðèì öýã¿¿ä óñàà ã¿íèé õóäãààñ òàòäàã. Õàâñðàëò Ä-ä õóäãóóäûí áàéðøëûã òóñãàñàí áîëíî15. Óñ ò¿ãýýõ áàéðíû óñíû õ¿ðòýýìæ: Ãýð õîðîîëëûí óñ ò¿ãýýõ íýã öýãýýñ îéðîëöîîãîîð 900-1,200 õ¿í óñ àâäàã áºãººä 1000 èðãýí òóòàìä íýã õóäàã îíîãäîõ õîòûí æèøèãò íèéöäýã. Èõýíõè ºðõ¿¿ä óñ ò¿ãýýõ öýãýýñ 100- 500 ìåòðèéí çàéòàé îðøèí ñóóäàã. Õ¿ñíýãò IV.1-ä ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí ãóðâàí õîðîîíû óñ ò¿ãýýõ áàéðíû ìýäýýëëèéã òîâ÷ëîí ¿ç¿¿ëñýí áîëíî. Õàâñðàëò Ä-ä õóäãèéí áàéðøëûã ãýð õîðîîëëûí õ¿ðýýíä äýëãýðýíã¿é òóñãàñíûã ¿çíý ¿¿.

Õ¿ñíýãò IV.1: Ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí óñ ò¿ãýýõ öýã¿¿äèéí áàéðøèëÓñ ñóâãèéí ãýçðààñ àâñàí ìýäýýëýë (õîðîîíû çàñàã çàõèðãààíû ìýäýý)

Óñàí õàíãàìæ4

Ãýð õîðîîëîë/õîðîî

Óñíû øóãàì õîëáîãäñîí õóäãóóä

Óñíû ìàøèíààñ óñàà òàòäàã õóäàã

Íýã õóäàãò îíîãäîõ õ¿íèé òîî

Õóäàã õ¿ðòýëõè çàé (ì)

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë (Íàðàí)

9 (íèéò 13)

11,225 (942)

500 ì

õîòûí îéðîëöîîõ ãýð õîðîîëîë (áàÿíõîøóó)

9 (7)

0887 (1,139)

100 ì

õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë(Øàð õàä)

5 (9)*

5 (3)

1,113 (927)

500 ì

* Îðîí íóòãèéí õóäãààñ óñàà òàòäàã

Çóðàã IV.I. õóäãààñ óñ àâ÷ áàéãàà íü

Page 44: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü26

Óñàí õàíãàìæèéí ¿éë÷èëãýý: Óñ ò¿ãýýõ öýã¿¿ä ºã뺺íèé 10 öàãààñ ¿äøèéí 8 öàã õ¿ðòýë äóíäàà öàéíû çàâñàðëàãààòàé àæèëëàäàã. Íèéò óñ ò¿ãýýõ öýã¿¿äèéí 83 õóâü íü õóâààðèéí äàãóó ¿éë÷èëäýã áà çàðèìäàà óñ òàñðàõ, àæèëòíóóä öàã áàðèõã¿é áàéõ øàëòãààíààð öàãèéí õóâààðü òàñàëäàõ òîõèîëäîë ãàðäàã. Àñóóëãàíä îðîëöñîí õ¿ì¿¿ñèéí 88 õóâü íü õóäãèéí àæèëëàõ õóâààðüò ñýòãýë õàíãàëóóí áàéäàã áàéíà.16 Õîëîîñ ìàøèíààð óñàà òàòäàã óñ ò¿ãýýõ öýã¿¿äèéí õóâüä õ¿÷èí ÷àäàë ìóó, áàéíãà ýâäðýë ãàðäàã, çàìûí ò¿ãæðýë çýðãýýñ øàëòãààëý ¿éë àæèëëàãàà íü çàðèìäàà äîãîëääîã. ªðõ¿¿ä äîëîî õîíîãò õî¸ð óäàà óñ ò¿ãýýõ öýãýýñ 10-30 ëèòð óñ àâäàã áºãººä äºðâºí ºðõ òóòìûí ãóðàâ íü æèæèã òýðãýýð, íèéò ºðõèéí 2-îîñ áàãà õóâü íü áóþó óñ ò¿ãýýõ áàéðíààñ 600 ìåòðýýñ õîë áàéðëàäàã ºðõ¿¿ä óñàà èõýâ÷ëýí ìàøèíààð òýýâýðëýäýã17. Îðøèí ñóóã÷èä öàã àãààðûí íºõöºë õ¿íä, äýä á¿òýö ìóó, çàìûí õºäºë㺺í, õàä àñãà, õàëüòèðãàà ãóëãàà, øîðîî òîîñ çýðãýýñ øàëòãààëæ óñ àâàõàä áýðõøýýë ãàðäàã ãýæ ¿çäýã.18 Òèéí àâ÷, îðøèí ñóóã÷äûí èõýíõè íü õîã õàÿãäàë, ìóó óñíû ñóâàã øóóäóó, ýð¿¿ë àõóéí áóñàä ¿éë÷èëãýýã áîäâîë óñàí õàíãàìæèéí ¿éë÷èëãýýíä õàðüöàíãóé ñýòãýë õàíãàëóóí áàéäàã.

Óñíû ¿íý ºðòºã: Èðãýäèéí õóâüä óñ íýã èõ ¿íýòýéä òîîöîãäîãã¿é. Èðãýäèéã îðëîãîîð íü á¿ëýãëýí àâ÷ ¿çâýë õàìãèéí áàãà îðëîãîòîé á¿ëãèéí èðãýä æèëä 657,000 (469 àì.äîëëàð)-í îðëîãîòîé áàéãààä áºãººä òýð íü àìüäðàõàä õ¿ðýëöýý ìóóòàé áàéäàã áàéíà. Èõýíõè îðøèí ñóóã÷èä îðëîãûíõîî ãóðàâ õ¿ðòýëõ õóâèéã óñàíä çàðöóóëäàã. Ãýð õîðîîëëûí ºðõ¿¿äèéí óñíû õýðýãëýý õÿçãààðëàãäìàë, ºäºðò íýã õ¿í 5-10 ëèòð óñ õýìíýæ õýðýãëýäýã. Óñ ò¿ãýýõ öýãò íýã ìåòð êóá óñûã 1,000 (0.71 àì.äîëëàð) áóþó íýã ëèòð óñûã 1 òºãðºãººð (0.01 àì.äîëëàðààñ áàãà) õóäàëääàã. Óñíû ¿íý, ºðõ¿¿äèéí îðëîãûí õýìæýý, îðîí áàéðíû íºõö뺺ñ øàëòãààëæ íýã õ¿íä îíîãäîõ óñíû õýðýãëýýíä òºäèéëºí ººð÷ëºëò ãàðäàãã¿é19 Õ¿ñíýãò IV.2-ò ºðõèéí óñíû õýðýãëýýã îðëîãîòîé õàðüöóóëñàí ìýäýýëëèéã òóñãàâ.

Õ¿ñíýãò IV.2: ªðõèéí óñíû çàðäàë áà îðëîãî

Óñàí õàíãàìæ ¿éë÷èëãýýíèé êîìïàíè: Õîòûí çàõèðãààíû õàðüÿà “Óñ ñóâàã” êîìïàíè èõýíõè óñ ò¿ãýýõ öýãèéí çàñâàð ¿éë÷èëãýýã õàðèóöäàã. Çàðèì íýã õóäãèéã õóâèéí êîìïàíèóä ìåíåæìåíòèéí ãýðýýãýýð àæèëëóóëäàã. Óñ ò¿ãýýõ öýãò ìåòð êóá óñ 1000 òºãðºã (0.71 àì.äîëëàð)-ã çàðäàã íü óñàí õàíãàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé áîäèò çàðäàëä îãò õ¿ðýëöäýãã¿é òóë “Óñ ñóâàã” êîìïàíè àëäàãäàëòàé àæèëëàäàã. Íýã êóá ìåòð óñíû áîäèò

Çóðàã IV.2: õ¿¿õä¿¿ä óñ 纺æ áàéãàà íü

îðëîãûí õýìæýýãýýð àíãèëñàí á¿ëã¿¿ä

ªðõèéí îðëîãî (Æèëä/Òºãðºã)

Óñàíä çàðöóóëàõ ìºí㺠(Æèëä/Òºãðºã)

îðëîãûí õóâü (Ñóäàëãààíä îðîëöñîí ºðõ¿¿ä)

õàìãèéí ºíäºð îðëîãîòîé á¿ëýã 5,389,809 16,897 0.3%

Îðëîãîîðîî 4-ðò îðîõ á¿ëýã 2,963,326 16,466 0.6%

äóíäàæ îðëîãîòîé á¿ëýã 2,075,552 14,706 0.7%

Îðëîãîîðîî 2-ðò îðîõ á¿ëýã 1,412,200 16,764 1.2%

õàìãèéí áàãà îðëîãîòîé á¿ëýã 657,144 18,582 2.8%

Íèéò 2,496,897 16,701 0.7%

ýõ ñóðâàëæ: HIES 2008

Page 45: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 27

çàðäàë óñ ò¿ãýýõ áàéðíû òºðºë, áàðèëãà áàéãóóëàìæèéí íºõöºë áàéäëààñ øàëòãààëàí 3,200 –4,300 òºãðºã (2.29--3.07 àì.äîëëàð) –èéí õîîðîíä õýëáýëçäýã. Ãýð õîðîîëëûí óñàí õàíãàìæèéí ¿éë÷èëãýý íü îðîí ñóóöíû òºâëºðñºí ñèñòåìýýñ (êóá ìåòð íü 280 òºãðºã áóþó 0.20 àì.äîëëàð 20) 10 äàõèí èë¿¿ ºðòºãòýé. Óñ ò¿ãýýõ öýãèéí áàãòààìæ, ¸ìêîñòèéí õýìæýýíýýñ øàëòãààëàí æèëä 10–26 ñàÿ òºãðºã (îéðîëöîîãîîð 7,100 --18,600 àì.äîëëàð)-èéí àëäàãäàëòàé àæèëëàäàã. 2008 îíä “Óñ ñóâàã” êîìäàíè æèëä 4.1 òýðáóì òºãðºã (2.9 ñàÿ àì.äîëëàð)-èéí àëäàãäàëòàé àæèëëàñàí21. Òºâèéí óñíû øóãàìòàé õîëáîãäñîí õóäãèéí íèéò çàðäëûí 51 õóâü, 纺âðèéí óñòàé õóäãèéí íèéò çàðäëûí 44 õóâü íü àæèëòíóóäûí öàëèí õºëñºíä çàðöóóëàãääàã22. Ǻºâðèéí óñòàé õóäãèéí íèéò çàðäëûí 30 õóâü íü óñíû ìàøèíû ò¿ëø, çàñâàð ¿éë÷èëãýýíä, òºâèéí óñíû øóãàìòàé õîëáîãäñîí õóäãèéí íèéò çàðäëûí 25 õóâèéã óñíû õîîëîéí çàñâàð ¿éë÷èëãýýíèé çàðäàëä çîðèóëäàã. Ãýð õîðîîëëûí òàëààðõè áóñàä ìýäýýëëèéã äàðàà÷èéí á¿ëýãò äýëãýðýíã¿é ºã¿¿ëíý.

Áîõèðûí óñ: Ãýð õîðîîëëûí ºðõ¿¿ä áîõèðûí øóãàìòàé õîëáîãäîîã¿é òóë ýíý òºðëèéí ¿éë÷èëãýý õàìãèéí õ¿íäðýëòýé áàéäàã. Îðøèí ñóóã÷äûí óñíû õýðýãëýý áàãà, öàã óóðûí íºõöºë õ¿íä ó÷ðààñ ãýð õîðîîëëûã îðîí ñóóö áîëãîí ººð÷ëºõººñ íààø áîõèðûí àñóóäëûã øèéäâýðëýõ òåõíèêèéí çîõèñòîé øèéäýë áàéõã¿é ãýæ ¿çñýí òóë ýíý òàéëàíä ýíý òàëààð èë¿¿ òîäîðõîé ç¿éëèéã òóñãààã¿é áîëíî.

Àðèóí öýâýð ýð¿¿ë àõóé: Ãýð õîðîîëëûí èõýíõ àéëóóä àãààðæóóëàëòã¿é ìîäîí æîðëîí áóþó áèå çàñàõ ãàçàð õýðýãëýäýã. Îð÷èí ¿åèéí æîðëîí õýðýãëýäýã àéëóóäûí òîî õîðîî á¿ðò ÿíç á¿ð áàéíà. Áèå çàñàõ ãàçðûí òàëààðõè ìýäýýëëèéã Õ¿ñíýãò IV.3-ä ¿ç¿¿ëñýí áîëíî23. Ãýð õîðîîëëûí àðèóí öýâýð, àõóéí îð÷íûã ñàéæðóóëàõàä ÷èãëýñýí ÿíç á¿ðèéí òºñë¿¿ä õýðýãæäýã áîëîâ÷ áîäèò ¿ð ä¿í òºäèéëºí õàðàãääàãã¿é. Îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä áèå çàñàõ ãàçðàà ñàéæðóóëàõàä õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ õàíãàëòòàé óðàìøóóëëûí ñèñòåì áàéäàãã¿é. Ýä¿ãýý çàðèì ñàíõ¿¿æ¿¿ëýã÷ äîíîð áàéãóóëëàãóóä ýíý òºðëèéí òºñºë õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëýõýýñ òàòãàëçàõ áîëñîí. Óëààíáààòàðò õýðýãæèæ áóé çàðèì íýã òºñ뺺ñ ñàíàë áîëãîæ áóé àðãà õýìæýý íü öàã óóðûí ýðñ òýðñ, õàòóó íºõöºë áàéäàëä òîõèðîõã¿é ýñâýë õýò ºíäºð ¿íýòýé òóñäàã. Òèéí àâ÷, àõóéí èéì íºõöºë áàéäàë íü áàéãàëü îð÷íûã áîõèðäóóëæ ãçàðûí õºðñ, ã¿íèé óñíû áîõèðäëûí óëìààñ õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíäýä õîõèð÷ áàéãàà òóë äàðóé øèéäâýðëýõ øààðäëàãàòàé àñóóäàë áîëîîä áàéíà. Ãýâ÷ ýíý òàëààð çîõèñòîé øèéäýë îëîõîä õ¿íäýëòýé õýâýýð áàéãàà òóë òàéëàíä òîäîðõîé ñàíàë òóñãàãäààã¿é áîëíî.

Õ¿ñíýãò IV.3: áèå çàñàõ ãàçðûí òºðºë

ÕîÒûÍ ÒªâèéÍ ãýð Õîðîîëîë áàßÍãîë 䯯ðãèéÍ 11 ä¯ãýýð Õîðîî-(ÍàðàÍ)

¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä:Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí îéðîëöîî òîìîîõîí õýìæýýíèé îðîí ñóóöíû öîãöîëáîð õîðîîëîë áàéãóóëàõ òºëºâëºãºº ãàðñàí áàéãàà. Òºëºâëºãºº õýðýãæèæ îðîí ñóóöíóóä àøèãëàëòàíä îðîõ òîõèîëäîëä ºðõ¿¿ä óñàí õàíãàìæèéí øóãàìä õîëáîãäîæ áàéíãûí õàëóóí, õ¿éòýí óñààð õàíãàãäàõ áîëîëöîîòîé.

àãààðæóóëàã÷òàéîð÷èí ¿åèéí æîðëîí

Ãýð õîðîîëîë òèéì ¯ã¿é òèéì ¯ã¿é

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë (Íàðàí) 29.2% 70.8% 64.6% 35.4%

õîòûí îéðîëöîî ãýð õîðîîëîë (áàÿíõîøóó) 42.1% 57.9% 31.6% 68.4%õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë* 46.8% 53.2% 58.4% 41.6%

* áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðãèéí 9-ð õîðîîíû ìýäýýëýë áàéõã¿é òóë 10-ð õîðîîíû ìýäýýëëèéã àøèãëàñàí áîëíî

Page 46: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü28

Îðîí ñóóöíû óñàí õàíãàìæ, áîõèðûí ¿éë÷èëãýýíèé ºðòºãÕîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí îéðîëöîî òºâëºðñºí óñ áîõèðûí äàìæóóëàõ øóãàì îéðõîí áàéäàã òóë îðîí ñóóöíû öîãöîëáîðûí õóâüä õîëáîëòûí ºðòºã çàðäàë áàãà ãàðíà. Óëààíáààòàð õîòûí çàõèðãààíààñ õîòûí ýíý õýñýãò 2,450 àéëûí îðîí ñóóöíû õîðîîëîë, õóäàëäàà, íèéòèéí àæ àõóéí äýä á¿òýö, ¿éë÷èëãýý áèé áîëãîõ óðüä÷èëñàí òºëºâëºãººã áîëîâñðóóëààä óäàæ áàéàà. Øèíýýð áàðèãäàõ îðîí ñóóöíû öîãöîëáîðûã òºâëºðñºí óñ áîõèðûí øóãàìä õîëáîæ øàõóóðãà íàñîñ òàâèõàä îéðîëöîîãîîð 1.855 òýðáóì òºãðºã (1.325 ñàÿ àì.äîëëàð) áóþó íýã ºðõºä äóíäàæààð 770,000 (550 àì.äîëëàð) òºãðºã îíîãäîõ õýìæýýíèé ñàíõ¿¿æèëò øààðäàãäàíà. Îðîí ñóóöíû öîãöîëáîðûí îðøèí ñóóã÷èä ºäºðò íèéò 3,350 ì3 (Îðîí ñóóöíû ºðõèéí íýã ãèø¿¿í ºäºðò 270 ëèòð óñ õýðýãëýäýã æèøèã áàéäàã) óñ õýðýãëýõ òîîöîî áàéäàã áºãººä ¿¿íèé òóëä DN100-DN500 äèàìåòð á¿õèé 3.1 êì óðò öýâýð óñíû õîîëîé, DN250-DN400 äèàìåòðòýé 3.4 êì óðò áîõèðûí õîîëîé òóñ òóñ áàðèõ øààðäëàãàòàé. Äýýðõ òîîöîîíä áàéðíû äîòîîä õîëáîëòûí õîîëîé, òîõèðóóëãà, óñíû òîîëóóð òóñãàãäààã¿é, îðîí ñóóöíû ñóóðü ¿íýä îðóóëàõààð òîîöñîí. Îðîí ñóóöíû óñíû ¿éë÷èëãýýíèé çàñâàð ¿éë÷èëãýý áóþó óðñãàë çàðäàëä Óëààíáààòàðûí îðîí ñóóöíû åðºíõèé æèøãèéí äàãóó ìåòð êóá òóòàì 280 òºãðºã (0.20 àì.äîëëàð) ãàðíà. ªíººäðèéí áàéäëààð îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷èä óñíû òºëáºðò ìåòð êóá òóòàìä 167 (0.12 àì.äîëëàð) òºãðºã òºëäºã íü áîäèò çàðäëààñ õýò äîîãóóð ¿íý òàðèô òóë “Óñ ñóâàã” êîìïàíè ñàíõ¿¿ãèéí õóâüä áàéíãûí áýðõøýýëòýé áàéäàã.

Óñíû õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõàä øààðäëàãàòàé ñàíõ¿¿ ýäèéí çàñãèéí òîîöîîëîë Õýðýãëýã÷äýä òóñàõ ýäèéí çàñãèéí àøèã òóñ: Îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷èä èõ õýìæýýíèé óñ õýðýãëýæ èðñýí. Óñíû ¿íý 167 òºãðºã (0.12 àì.äîëëàð) áóþó áîäèò çàðäëààñ õýò äîîãóóð ¿íýëýãäýæ áàéãààãààñ ãàäíà á¿õ ºðõ¿¿ä óñíû òîîëóóð òàâèóëæ àìæààã¿é áàéãàà íü óñûã èéíõ¿¿ ¿ðýëãýí áàéäëààð õýðýãëýõýä õ¿ðãýäýã ãýæ ¿çäýã. Ãýð õîðîîëîëä ºäºðò íýã õ¿í äóíäæààð 5- 10 óñ õýðýãëýäýã. Øèíýýð áàðèãäàõ îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷èä íèéòëýã æèøãèéí äàãóó 270 ëèòð óñ õýðýãëýíý ãýæ ¿çâýë ãýð õîðîîëëûí èðãýä îðîí ñóóöàíä øèëæèí ñóóõàä àøèãòàé áîëíî.

Ýäèéí çàñãèéí òîîöîî: Óñàí õàíãàìæèéí ¿íý òàðèôûã áîäèòîé òîãòîîõ àñóóäëûã íýí äàðóé áîäëîãûí ò¿âøèíä øèéäâýðëýõ øààðäëàãàòàé. Óñàí õàíãàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé òàòààñ ºíººãèéí ò¿âøèíä ¿ðãýëæèëáýë áýðõøýýëä íýðâýãäñýí ¿éë÷èëãýýíèé êîìïàíèóä ñàíõ¿¿ãèéí ã¿í äàðàìòàíä îðæ, àëäàãäàë íü ãàìøãèéí õýìæýýíä õ¿ðýõ ýðñäýëòýé. 2008 îíä Óñ ñóâãèéí ãàçàð äàí ãàíö îðîí ñóóöíû õîðîîëîëä 41 òýðáóì òºãðºãèéí (29.3 ñàÿ

Page 47: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 29

àì.äîëëàð) àëäàãäàëòàé ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëñýí áàéíà.

Ñàíõ¿¿ãèéí àñóóäàë: “Óñ ñóâàã” êîìïàíè Äýëõèéí áàíêíû USIP1, USIP2 õºòºëáºðÈñïàíèéí çàñãèéí ãàçàð çýðýã ãàäààäûí ò¿íø¿¿äýýñ õºíãºëºëòòýé çýýë òóñëàìæèéí õ¿ðýýíä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ èðñýí. Îðîí ñóóöíû óñíû ¿íý òàðèôûã øèíý÷ëýí òîãòîîõ àñóóäàë õîéøëîãäñîîð áàéãàà òóë ºð çýýëèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýõýä óëàì õ¿íäðýëòýé áàéíà. ªíººäºð “Óñ ñóâàã” íèéòäýý 42 òýð áóì òºãðºãèéí(30 ñàÿ àì.äîëëàð) ºðòýé áºãººä ñàÿâòàð Óëààíáààòàð õîòûí çàõèðãààíààñ “Óñ ñóâàã”-èéí íýðèéí ºìíººñ çýýëèéí ýðãýí òºëºëò, õ¿¿ã òºëæ ýõýëñýí. Óñíû ¿íý òàðèôò ººð÷ëºëò îðîõã¿é áàéõ òîõèîëäîëä îðøèí ñóóã÷äûí óñíû õýðýãëýý ¿ðýëãýí õýâýýð áàéõ áºãººä Çàñãèéí ãàçðààñ öààøèä ÷ òàòààñ àâñàí õýâýýð áàéõ íü õîòûí çàõèðãààíû òºñºâò äàðàìò ó÷ðóóëñààð áàéõ áîëíî.

Áóñàä õ¿÷èí ç¿éëñ:Ǻâõºí îðîí ñóóöíû øèíý õîðîîëîëä õàìààðóóëàõã¿éãýýð óñíû ýõ ñóðâàëæèéã íýìýãä¿¿ëýõ øààðäëàãà ãàðâàë íýìýëò áàéãóóëàìæ, óñ äàìæóóëàõ òºõººðºìæèéí àñóóäàë ÿðèãäàõ ó÷èðòàé. ¯¿íèé òóëä óñíû àëü íýã ýõ ñóðâàëæèéã àøèãëàõ øààðäëàãà ãàðàõ áºãººä óðüä÷èëàí òîîöîõîä õ¿íäðýëòýé ÷ áàéãàëü îð÷èíä íºëººëºõ áàéäëûí ¿íýëãýý, ºðòãèéí òîîöîîã çààâàë õèéâýë çîõèíî. Îðîí ñóóöíû öîãöîëáîð õîðîîëîë áàðèãäàæ, óñíû õýðýãëýý íýìýãäýõ ¿åä “Óñ ñóâàã”-èéí óñ öýâýðëýõ áàéãóóëàìæèéí õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëýõ àñóóäëûã äàâõàð øèéäâýðëýõ øààðäëàãàòàé. Óëààíáààòàðò ºäºðò 180,000 êóá ìåòð óñ öýâýðëýõ õ¿÷èí ÷àäàë á¿õèé òîì õýìæýýíèé ãàíöõàí WWTP áèå äààñàí áàãà îâðûí öýâýðëýõ áàéãóóëàìæ õî¸ðõîí áàéäãèéí íýã íü Óëààíáààòàð õîòûí îíãîöíû áóóäëûí îéðîëöîî îðøäîã.

ÕîÒûÍ îéðîëÖîîÕ ãýð Õîðîîëîë ÑîÍãèÍîÕàéðÕàÍ ä¯¯ðãèéÍ 8 äÓãààð Õîðîî-(áàßÍÕîøÓÓ)

¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä: Çàðèì ÷èíýýëýã ºðõ¿¿ä õóâèàðàà áàéøèíãàà òºâëºðñºí óñíû ñ¿ëæýýíä õîëáîõ, ìºí ò¿¿í÷ëýí áóñàä ºðõ¿¿äòýé ãàçðàà íýãòãýí õýä õýäýí ºðõ àìüäàð÷ áîëîõ öººí äàâõàð îðîí ñóóö ìàÿãèéí áàéøèí áàðüæ àìüäðàõ õ¿ñýëòýé áàéäàã. ¯¿íòýé õîëáîãäîõ õàìãèéí òîì òåõíèêèéí àñóóäàë áîë ºâëèéí òýñãýì õ¿éòýíä òýäãýýð õîîëîéã á¿ðýí õºë人õã¿é áàéõ äóëààëãûí àñóóäàë áºãººä óã àñóóäëûã öààøèä ñóäëàõ øààðäëàãàòàé. ªíººäðèéã õ¿ðòýë Óëààíáààòàðò õóâèàðàà õîëáîëò õèéñýí íýã ÷ ºðõ áàéõã¿é. Áîõèðûí óñíû ñàëáàðóóä áàéãóóëæ, òºâèéí õàìãèéí îéð ñ¿ëæýýòýé õîëáîõ, ñ¿ëæýý áàéõã¿é òîõèîëäîëä áàãà îâðûí óñ öýâýðø¿¿ëýõ áàéãóóëàìæ áàéãóóëàõ øààðäëàãà ãàð÷ áàéíà.

¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäëàãäàõ ºðòãèéí òîîöîîëîë:Èíæåíåð÷ëýëèéí íýëýýä õýäýí òîîöîîíîîñ ¿çâýë ãýð õîðîîëëûí íýã áàéøèíã òºâèéí øóãàìòàé õîëáîõîä îéðîëöîîãîîð íýã ºðõò îéðîëöîîãîîð 5.6 -- 16.1 ñàÿ òºãðºã (4,000-11,500 àì.äîëëàð) îíîãäîõ áºãººä ýíý íü ãîîæóóð ñóóëòóóð çýðãèéã îðóóëààã¿é ä¿í áîëíî. Òºâëºðñºí óñíû ñ¿ëæýýòýé õîë õèéãýýä îéð áàéõ, áîõèðûí øóãàìä õîëáîãäîõ íºõöºë, ãàçðûí ãàäàðãà çýðýã îëîí õ¿÷èí ç¿éëýýñ õàìààð÷ õîëáîëòûí çàðäàë ÿíç á¿ð ãàðíà.

Íèéò ºðòãèéã çàäëàí õàðóóëáàë: Óñ ò¿ãýýõ/áîõèð çàéëóóëàõ ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàð áàðüæ òºâèéí ñ¿ëæýýòýé õîëáîõîä íýã ºðõò îéðîëöîîãîîð 5.6 - 7 ñàÿ òºãðºã (íýã ºðõò 4000-5000 àì.äîëëàð) îíîãäîíî (õóâèéí ºì÷èéí äîòîðõ áàðèëãûí ¿íý îðîîã¿é). Àéëûí áàéøèíãèéí äîòîîä õîëáîëòîíä íýã ºðõò äóíäæààð 2.8-4.2 ñàÿ òºãðºã (2,000-3,000 àì.äîëëàð) øààðäàãäàíà. ªºðººð õýëáýë õóâèàðàà õîëáîëò õèéõýä äóíäæààð 8.4 - 11.2 ñàÿ òºãðºã (6,000-8,000 àì.äîëëàð) øààðäëàãàòàé. Æèæèã îâðûí áîõèð öýâýðëýõ òºõººðºìæ áàéãóóëàõ òîõèîëäîëä íýã ºðõò 4.2 - 4.9 ñàÿ òºãðºã (3,000-3,500 àì.äîëëàð) îíîãäîõ õýìæýýíèé õºðºí㺠îðóóëàëò øààðäëàãàòàé. Òèéì ó÷ðààñ, íèéòäýý íýã ºðõò 12.6 - 16.1 ñàÿ òºãðºãèéí (9,000--11,500 àì.äîëëàð) çàðäàë îíîãäîõ òîîöîî ãàð÷ áàéíà. Äýëãýðýíã¿é ìýäýýëëèéã Õ¿ñíýãò IV.4 –ýýñ ¿çíý ¿¿.

Page 48: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü30

Çóðàã IV.4: áàéøèíãèéí õîëáîëòûí çàðäëûí æèøýý24

Áàéøèíãèéí óñàí õàíãàìæèéí ¿íý îäîîãèéí áàéäëààð òîäîðõîéã¿é áàéãàà áºãººä ºíººäðèéí îðîí ñóóöíû õýðýëýýíèé óñíû òàðèô (ìåòð êóá óñ 167 òºãðºã áóþó 0.12 àì.äîëëàð) áîëîí ãýð õîðîîëëûí õóäãèéí óñíû ¿íèéí (1 ìåòð êóá óñ 1,000 òºãðºã áóþó 0.71 àì.äîëëàð) õîîðîíä òîãòîîãäîõ ìàãàäëàëòàé. Íýã õ¿íä îíîãäîõ óñíû õýðýãëýý ºäºðò 70-80 ëèòð áîëæ íýìýãäëýý ãýõýä äºðâºí àì á¿ëòýé ºðõèéí óñíû òºëáºð ñàðä 19,000 –115,000 òºãðºã ($13--$82) ãàðíà. Ãýòýë õàìãèéí ºíäºð îðëîãîòîé á¿ëãèéí æèëèéí îðëîãî 5.4 ñàÿ òºãðºã (3,900 àì.äîëëàð) áàéäàã. Ãýð õîðîîëëûí áàéøèíã òºâèéí óñíû øóãàìòàé õîëáîõ àñóóäàë íü èðãýäèéí ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäàâõè, õ¿ñýë ýðìýëçýëòýé øóóä õîëáîîòîé. Ò¿¿í÷ëýí, íèéòèéí ýçýìøëèéí ãàçàðò óñ ò¿ãýýõ ñ¿ëæýý áàéãóóëæ ºðõ¿¿äèéí

õàøààíä õîëáîõ çàðäëûã ààæèìäàà ºðõ¿¿äýä óñíû òºëáºðèéí òàðèôààð îíîãäóóëæ áîëîõ àâ÷, ºðòºã õóâààëöàõ áîëîìæèéí ººð áóñàä õóâèëáàðûã õàðãàëçàí ¿çýõ õýðýãòýé.

¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõûí à÷ õîëáîãäîë:Õýðýãëýã÷ýä òóñàõ ýäèéí çàñãèéí àøèã òóñ: Îäîîãîîð ýíý õîðîîíû îðøèí ñóóã÷èä ºäºðò íýã õ¿íä 5-10 ëèòð îíîãäîõ óñ õýðýãëýæ áàéíà. Óñàí õàíãàìæèéã ñèñòåìèéã ñàéæðóóëñíààð óñíû õýðýãëýý 60-70 ëèòð áóþó 10 äàõèí íýìýãäýõ íü õýðýãëýã÷äýä äàâóó òàëûã áèéã áîëãîíî.

¯éë÷èëãýýíèé êîìïàíè: Óñíû ¿íèéí òàðèôààñ øàëòãààëàí õîëáîëòûí çàðäëûã íºõºõ áîëîëöîîòîé áîëîâ÷ òàðèô îäîîãèéí îðîí ñóóöíû æèøãýýð òîãòîîãäâîë ¿éë÷èëãýýíèé êîìïàíè àëäàãäàëòàé àæèëëàõ áîëíî.

Ýäèéí çàñãèéí òîîöîî: Õàìãèéí îéðõîí óñíû ñ¿ëæýýíýýñ àéëûí õàøàà õ¿ðòýëõ õîîëîé áàðèõ çàðäëûã õýí õàðèóöàõààñ øàëòãààëàí (áàéãóóëàìæ áàðèãäàõ ¿åä çàõèàëàã÷ çàðäëûã øóóä òºëºõ, ýñâýë õîæèì òàðèôààð çîõèöóóëàõ) õîòûí çàõèðãààíä ñàíõ¿¿æèëòèéí àñóóäàë ¿¿ñýõ ýñýõ àñóóäàë òîäîðõîé áîëíî.

Áóñàä ç¿éë:Öààøèä Óëààíáààòàð õîòûí õýìæýýíä áîõèðûí áîõèðûí óñíû øóãàì ñ¿ëæýý áàéãóóëàõ, áîõèðûí óñ öýâýðëýõ áàéãóóëàìæèéí õ¿÷èí ÷àäëûã ñàéæðóóëàõ øààðäëàãà çàéëøã¿é òóëãàðíà.

ÕîÒûÍ ÇàÕûÍ ãýð Õîðîîëîë, áàßÍǯðÕ ä¯¯ðãèéÍ 9 ä¯ãýýð Õîðîî

¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä:Ǻºâðèéí óñòàé óñ ò¿ãýýõ áàéðíû òîîã íýìýãä¿¿ëýõ íü áîãèíî õóãàöààíä à÷ õîëáîãäòîé áîëîâ÷ ºðòºã çàðäàë áîëîí àøãèéí òîîöîî õèéæ ¿çâýë ààæèìäàà óñ ò¿ãýýõ öýãèéã òºâèéí ñ¿ëæýýòýé õîëáîñîí õîîëîé áàðèõ íü èë¿¿ ¿ð ºãººæòýé àðãà õýìæýý áîëíî.

áàé

øè

íãè

éí

çàð

äàë

ñàÿ

òºãð

ºã

Äàìáàäàðæàà Äàðü-Ýõ Íàðàí Íèñýõ

Ãýð õîðîîëîë

Page 49: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 31

¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäàãäàõ ºðòºã çàðäàë:Øèíýýð óñ ò¿ãýýõ öýã áàðèõàä õàðüöàíãóé áàãà ºðòºã áóþó 12.6 ñàÿ òºãðºã (9,000 àì.äîëëàð) øààðäàãäàíà. Ãýõäýý òºâèéí óñíû øóãàìòàé õîëáîãäñîí áîëîí 纺âðèéí óñòàé óñ ò¿ãýýõ áàéðíû àëü àëü íü àæèëòíû öàëèí õºëñ, ìàøèíû áîëîîä øóãàì ñ¿ëæýýíèé çàñâàð ¿éë÷èëãýý çýðýã óðñãàë çàðäàëä èõ õýìæýýíèé õºðºí㺠çàðöóóëäàã. Õ¿ñíýãò IV.4-ä óñ äàìæóóëàõ õîîëîé áîëîí óñ ò¿ãýýõ áàéð áàðèõàä øààðäàãäàõ ºðòãèéí òîîöîîëëûã õàðüöóóëàí ¿ç¿¿ëýâ.

Õ¿ñíýãò IV.4. æèøýý: Óñíû õîîëîé/ñ¿ëæýý áàéãóóëàõ áîëîí óñ ò¿ãýýõ öýã áàðèõàä øààðäëàãàòàé êàïèòàë õºðºí㺠îðóóëàëòûí çàðäàë22

Ǻºâðèéí óñòàé óñ ò¿ãýýõ öýã àæèëëóóëàõàä êóá ìåòð òóòàìä 3,280 –4,260 òºãðºãèéí ºðòºã çàðäàë ãàðäàã áîë îðîí ñóóöàíä ýíý çàðäàë 280 òºãðºã áîëäîã. Óñ ò¿ãýýõ öýãèéã òºâèéí óñíû øóãàìòàé õîëáîõ òîõèîëäîëä óðñãàë çàðäàë, áàðèëãûí ÿìàð øèéäýë, ºðòºã òîîöîõ ÿìàð àðãà õýðýãëýõ çýðãèéã õàðãàëçàí ¿çâýë (òºâèéí øóãàì ñ¿ëæýýíèé ¿éë àæèëëàãààíû çàðäëûã õàðãàëçàõ, ýñâýë êàïèòàë õºðºí㺠îðóóëàëòûã õóâààðèëàõ ýñýõ) 纺âðèéí óñòàé óñ ò¿ãýýõ áàéðíààñ àðàé õÿìä áóþó àäèë áàéõ ìàãàäëàëòàé áàéíà.

Óñ ñóâãèéí ãàçðààñ ÿâóóëñàí “2008 îíû ã¿éöýòãýëèéí èíäèêàòîð” õýìýýõ ¿íýëãýýíèé äàãóó òºâèéí øóãàìä õîëáîãäñîí 1 ìåòð êóá óñíû ¿íý 3,280 òºãðºã (USIP2-òîé õîëáîîòîé êàïèòàë çàðäëûã îðóóëààã¿é), 纺âðèéí óñòàé óñ ò¿ãýýõ áàéðíû óñíû ¿íý 4,260 òºãðºã ãýæ òîîöîîëñîí áîë Äýëõèéí áàíêíû àæëûí õýñãýýñ òºâèéí øóãàìä õîëáîãäñîí 1 ìåòð êóá óñíû ¿íèéã 4,250 òºãðºã (USIP2-òîé õîëáîîòîé çàðäëûã á¿ðýí òóñãàñàí), 纺âðèéí óñòàé óñ ò¿ãýýõ áàéðíû óñíû ¿íý 4,260 òºãðºã áàéíà õýìýýí òîîöîîëñîí áàéíà.

Õ¿ñíýãò IV.5: Óñ ò¿ãýýõ áàéðíû çàðäàë (ì3ò îíîãäîõ òºãðºã)

Ǻºâðèéí óñòàé õóäãèéã óñíû øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîâ÷ ºðòºã çàðäàë õýìíýõ ¿¿äíýýñ óñíû õýðýãëýýã ýðñ íýìýãä¿¿ëýõ øààðäëàãà òóëãàðíà. Ãýõäýý àéë ºðõ¿¿äèéã 纺âðèéí óñààð õàíãàõ íü îðîí ñóóöíû óñàí õàíãàìæèéí ¿é÷èëãýýã äàâñàí ºðòºãòýé áºãººä 1 ìåòð êóá óñûã 1000 òºãðºãººð ($0.71) ¿íýëýâ÷ ¿éë÷èëãýýíèé êîìïàíè èõýýõýí õýìæýýíèé àëäàãäàëòàé àæèëëàõ ýðñäýëòýé.

Ãýð õîðîîëîë Êàïèòàë õºðºí㺠îðóóëàëòûí çàðäàë (ñàÿ Òºãðºã)

# Óñ ò¿ãýýõ öýã¿¿äèé òîî

áàÿíõîøóóíû õîéä õýñýã 6,638 36

áàÿíõîøóóíû ºìíºä õýñýã 1,954 29

×èíãýëòýé 1,712 24

äàðü-ýõ 959 16

äàìáàäàðæàà 2,259 26

Íèéò çàðäàë 13,524 131

Ǻºâðèéí óñòàé óñ ò¿ãýýõ öýã

Ñ¿ëæýýíä õîëáîãäñîí óñ ò¿ãýýõ öýãèéí çàðäàë

“Óñ ñóâàã” êîìïàíèéí òîîöîî 4,260 3,280

äýëõèéí áàíêíû àæëûí õýñãèéí òîîöîî 4,250 4,260

Page 50: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü32

¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõûí àøèã òóñ:Õýðýãëýã÷èä òóñàõ ýäèéí çàñãèéí àøèã òóñ: Óñ 纺âðèéí ìàøèíû òîîã íýìýãä¿¿ëýõ ýñâýë óñíû áîëîí áîõèðûí øóãàì õîîëîé çàìààð õºðºí㺠îðóóëàëò õèéæ óñàí õàíãàìæèéã ñàéæðóóëñàí ÷ îðøèí ñóóã÷äûí óñíû õýðýãëýý òºäèéëºí íýìýãäýõã¿é áàéõ ìàãàäëàëòàé ó÷ðààñ õýðýãëýã÷äýä øóóä àøèã òóñ ìýäðýãäýõã¿é áàéõ òàëòàé.

Ýäèéí çàñãèéí òîîöîî: 1 ìåòð êóá óñ 1,000 òºãðºãººð ($0.71) ¿íýëýãäýæ áàéãàà ºíººãèéí òàðèô õýâýýð áàéõ íºõöºëä “Óñ ñóâàã” êîìïàíè àëäàãäàëòàé àæèëëàñàí õýâýýð áàéõ áîëíî. Óñ ò¿ãýýõ öýã¿¿äèé òîî íýìýãäýõ òóòàì ñàíõ¿¿ãèéí àëäàãäàë íýìýãäýíý. Óëààíáààòàðò 550 îð÷èì óñ ò¿ãýýõ öýã áàéäàã áºãººä íýã óñ ò¿ãýýõ öýã æèëä îéðîëöîîãîîð 19 ñàÿ òºãðºãèéí àëäàãäàëòàé àæèëëàäàã.

Ñàíõ¿¿ãèéí òîîöîî: Óñíû ¿íý òàðèô îäîîãèéí æèøãýýð õýâýýð ¿ëäâýë Óñ ñóâàã óñ äàìæóóëàõ õîîëîé áîëîí øèíýýð óñ ò¿ãýýõ öýã áàðèõàä ãàðñàí çàðäàë, ºð çýýëýý ýðãýí òºëºõ ÷àäâàðã¿é áàéõ òóë ýíý ¿¿ðýã õàðèóöëàãà õîòûí çàõèðãààíä øèëæèõ ìàãàäëàëòàé.

Page 51: Mongol hgjil plan

ÕîÒûÍ Òªâ, îéð îð×èÌ áîëîÍ ÇàÕûÍ ãýð ÕîðîîëëûÍ ÇàÌûÍ ÍªÕÖªë áàéäàë

Ñóäàëãààíû ÿâöàä ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí çàì òýýâðèéí íºõöºë áàéäàë õîîðîíäîî íýëýýä òºñòýé áàéãàà íü õàðàãäàâ. Ýõýíäýý ãýð õîðîîëëûí ºðõ¿¿ä ð¿¿ ÷èãýëñýí øîðîîí çàì æèì ¿¿ñ÷ àéëóóä ñóóðüøèí ãóäàìæ òàëáàé òýëýõèéí öàãò ÿìàð íýã òºëºâëºëòã¿éãýýð “øîðîîí çàì” àÿíäàà ¿¿ñ÷ õºãæñºí íü õîòûí òºâèéí çàìä áàðàã õîëáîãäîîã¿é áàéäàã. Õîðîîíû äîòîðõè øîðîîí çàìóóä ÿìàð íýã õýìæýý õÿçãààð, ñòàíäàðò, õýëáýð áàéõã¿é áºãººä ÿâãàí õ¿íèé çàì, ¿åðèéí óñ çàéëóóëàõ õîîëîé, ìàøèí òàâèõ òàëáàé çýðýã äàãàëäàõ äýä á¿òýö áàéäàãã¿é. Çàðèì ãàçàðò ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýã áàéõ áîëîâ÷ èõýíõè íü àæèëäàãã¿é, àëäàã îíîã àæèëëàäàã. Øîðîîí çàì îéðîëöîîãîîð 2.5- 16 ìåòð ¿ðãýëæëýõ áºãººä æèæèã ìàøèí ÿâàõ áîëîìæòîé ÷ òîì îâðûí ìàøèí ÿâàõàä äàâ÷óó ãóäàìæ, îãöîì ýðãýëò¿¿ä ñààä áîëäîã. Çàðèì ãàçàð æàëãà øóóäóóíààñ áîëæ çàì ìóõàðääàã. Áîðîîã¿é ¿åä ãýð õîðîîëëûí ãóäàìæààð øîðîî òîîñ áîñ÷, áîðîîòîé ¿åä ¿åðèéí óñ çàéëóóëàõ õîîëîé áàéõã¿é ó÷ðààñ øàâàð øàâõàé, óñàí øàëáààã òîãòîæ îðøèí ñóóã÷äûí ãóòàë õóâöàñ áîõèðäîõ çýðýã õ¿íäðýë ãàðäàã.

ªâëèéí öàãò öàñ ìºñºí äàâõàðãà ¿¿ñ÷ õàëüòèðãàà ãóëãààíä ìàøèí ÿâàõ àðãàã¿é áîëäîã. Õîðîîëëûí çàìä ã¿åõýí æàëãà ýíä òýíäã¿é òààðàëäàíà. Àéëóóä æàëãà òîéðóóëàí õàøààãàà áàðüñàí áàéõ áºãººä ¿ðãýëæèëñýí øèð¿¿í áîðîî îðîõ ¿åä æàëãûí óñ çàì òàëáàéãààð õàëüæ õîã øîðîî äàéí ýð¿¿ë àõóéí íºõöëèéã õ¿íäð¿¿ëäýã. Ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí çàìûí

Õîòûí çàì, íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñýë5

Çóðàã V.1. Ãýð õîðîîëëûí äóíäàõ øîðîîí çàì (áàÿíõîøóó Bayankhoshuu)

Page 52: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü34

ñ¿ëæýýíèé 10 îð÷èì õóâü íü öåìåíòýí õó÷ëàãà á¿õèé òºâ çàìòàé õîëáîîòîé çàñìàë çàì áàéõ áºãººä èõýíõè òîõèîëäîëä ýâäýð÷ ìóóäñàí, PSR roughnesses25 1-2 ò¿âøèíä áàéäàã òóë ÿàðàëòàé çàñàæ ñàéæðóóëàõ øààðäëàãà òóëãàðäàã. Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí (Íàðàíãèéí) äóíäóóð ÿâäàã 1.5 êì çàñìàë çàì, Õàñáààòàðûí ãóäàìæíû áîãèíî çàñìàë çàì õàðüöàíãóé áîëîìæèéí øèíý çàìòàé. Õîðîîíû çàì ¿éë÷èëãýýã ä¿¿ðã¿¿ä õàðèóöäàã íýðòýé áîëîâ÷ çàìûí íºõöºë áàéäëûã ñàéæðóóëàõ ýâäðýë ãýìòëýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ àæèë åð õèéãäýæ áàéãààã¿é. Õ¿ñíýãò V.1-ò ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí çàìûí íºõöºë áàéäëûã ¿ç¿¿ëýâ.

Õ¿ñíýãò V.1. Ãýð õîðîîëëûí çàìûí õýâ øèíæ

òýìäýãëýë: äýýðõ ìýäýýëýë ìåòðýýð èëýðõèéëýãäýíý.

Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîîëëûã õàñ÷ òîîöâîë çàñìàë çàìûí õýìæýý 3 õóâü áîëæ áàãàñíà.

ÍèéÒèéÍ ÒýýâðèéÍ ÕýðýãÑëèéÍ ªÍªªãèéÍ ÍªÕÖªë áàéäàë

Óëààíáààòàð õîòûí õýìæýýíä. Óëààíáààòàð õîòûí íèéòèéí òýýâðèéí ñèñòåì òîì îâðûí àâòîáóñ, òðîëëåéáóñ, ìèêðî-àâòîáóñ, òàêñèíààñ á¿ðäýíý. Íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñëýýð æèëä 155 ñàÿ áóþó ºäºðò îéðîëöîîãîîð 435,000 õ¿í çîð÷äîã ãýñýí ìýäýý áàðèìò áèé.26 Îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä àæèë ñóðãóóëü, àëáàí õýðãýý ã¿éöýëä¿¿ëýõýä íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñýë ÷óõàë ¿¿ðýã ã¿éöýòãýäýã. Óëààíáààòàðò íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñëèéí ýðýëò õýðýãöýý ÿíç á¿ð, èðãýä èõýíõäýý àâòîáóñààð ÿâäàã áºãººä (34 õóâü), ÿâãàí (30 õóâü), ìàøèíààð (25 õóâü), òàêñèãààð (9 õóâü) áóñàä òýýâðèéí õýðýãñëýýð (2 õóâü) ãýõ ìýò. Àâòîáóñ õàìãèéí íèéòëýã òýýâðèéí õýðýãñýë (39 õóâü) áºãººä íèéò îþóòíóóäûí 85 õóâü íü àâòîáóñààð ÿâàõ áóþó ÿâãàí ÿâäàã. Õ¿ì¿¿ñ àæèëäàà îéðîëöîîãîîð 4.5êì çàì ÿâæ äóíäæààð 32 ìèíóò çàðöóóëäàã. Òîì àâòîáóñ èõýíõäýý 40-50, ìèêðî àâòîáóñ 12- 15 õ¿íèé ñóóäàëòàé áàéäàã. Õîòûí çàõèðãààíû òîãòîîñîí ¿íèéí òàðèôûí äàãóó òîì àâòîáóñ 300 òºãðºã (0.21 àì.äîëëàð), ìèêðî-àâòîáóñ 200 òºãðºã (0.14 àì.äîëëàð)- 400 òºãðºã (0.29 àì.äîëëàð) (õîë îéðîîñ õàìààðàí), òàêñè êì íü 400 òºãðºã (0.29 àì.äîëëàð) áàéäàã. Àâòîáóñíû íèéò çîð÷èã÷äûí äºíãºæ 25 õóâü íü õºëñºº òºëäºã, ¿ëäñýí õýñýã íü Çàñãèéí ãàçðûí òàòààñààð ¿íýã¿é çîð÷äîã. Ìèêðî àâòîáóñààð ÿâäàã õ¿ì¿¿ñ 100 õóâü õºëñºº òºëäºã.

Õîòûí òºâ, îéð îð÷èí, çàõûí õîðîî: Õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûí õîðîîíû íààä ¿ç¿¿ðò áàéðëàõ Øàð õàäíû àâòîáóñíû áóóäëûã27 ýñ òîîöâîë ãóðâàí ãýð õîðîîëîëä çºâõºí ìèêðî-àâòîáóñ, òàêñèíû ¿éë÷èëãýý áàéäàã. Çàì ìóó, öàã àãààð, æîëîî÷ íàð çàì ìýäýõã¿é çýðãýýñ øàëòãààëæ çàðèì òîõèëäîëä ¿éë÷ëýõýýñ òàòãàëçàõ ÿâäàë ãàðäàã. Ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí ãóðâàí õîðîîíä íèéò îðøèí ñóóã÷äûí 20 îð÷èì õóâü íü ìàøèíòàé28 áºãººä èõýíõè ºðõ¿¿ä ìàøèíã¿é òóë ÿâãàí ÿâàõ áóþó íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñýë àøèãëàäàã. Õ¿ì¿¿ñ äóãóé, ìîòîöèêë õýðýãëýõ ÿâäàë õîâîð. Ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí 58 õóâü íü àâòîáóñààð, 29 õóâü íü ÿâãàí, 13 õóâü íü õóâèéí ìàøèíàà àæèëäàà ÿâäàã. Áóñàä ä¿¿ðãèéí îðøèí ñóóã÷èäòàé õàðüöóóëáàë (34 õóâü) ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä íèéòèéí óíààãààð çîð÷èõ ÿâäàë õî¸ð äàõèí èõ, õóâèéí ìàøèíààð çîð÷èõ ÿâäàë áàðàã 50 õóâü áàãà áàéäàã (13 õóâü áàã 25 õóâü). Áóñàä ä¿¿ðãèéíõíèé àäèë àæèëäàà ÿâàõäàà 25 ìèíóò çàðöóóëäàã ÷ õî¸ð äàõèí èë¿¿ çàì òóóëäàã (8 êì). Õîðîîíû îðøèí ñóóã÷äûí èõýíõè íü íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñýë àøèãëàäàã ó÷ðààñ õîðîîíû ò¿âøèíä àâòîáóñ íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ

Çàìûí õýâ øèíæ

Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë

Õîòûí îéðîëöîîõ ãýð õîðîîëîë

Õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë

Íèéò

Øîðîîí 18,461 23,241 30,611 72,313Çàñìàë 6,805 1,004 807 8,616Íèéò 25,266 24,245 31,418 80,929% Çàñìàë çàì 26.9 4.1 2.6 10.6

Page 53: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 35

àñóóäàë õàìãèéí ÷óõàë þì. Îðøèí ñóóã÷äûí 90 õóâü íü ñóðãóóëüäàà àâòîáóñààð ÿâäàã. Èíãýõäýý áàðàã íýã êì áîãèíî çàìä 16 ìèíóò èë¿¿ çàðöóóëäàã. Îþóòíóóä ãîëäóó ÿâãàí ÿâäàã òóë ÿâãàí õ¿íèé çàì áàðèõ, ãóäàìæèíä ãýðýëò¿¿ëýã õèéõ çýðýã àðãà õýìæýýã íýí òýðã¿¿íä àâ÷ õýðýãæ¿¿ëáýë çîõèíî. Ãýð õîðîîëëûí îð÷èíä ¿éë÷èëäýã 21 ìèêðî-àâòîáóñíû æîëîî÷òîé àëáàí áóñ áàéäëààð ÿðèëöàõàä á¿ãä õîðîîíû çàìûã ºðãºòãºæ ñàéæðóóëñàí (çàñìàë áîëãîõ) òîõèîëäîëä õîðîîíû äîòîð ¿éë÷èëãýý íýâòðýõ á¿ðýí áîëîìæòîé ãýæ ¿çñýí. Õ¿ñíýãò V.2- V.3-ä Óëààíáààòàð õîòûí á¿ð ä¿¿ðýã áîëîí ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí ãóðâàí õîðîîíû çàì õàðèëöàà, îðîí çàéí òàëààðõ ìýäýýëëèéã òóñãàâ.

Õ¿ñíýãò V.2. Óëààíáààòàð äàõü òýýâðèéí õýðýãñëèéí áàéäàë

Õ¿ñíýãò V.3. Óëààíáààòàð áîëîí ãýð õîðîîëëûí çàìààð çîð÷èõ õóãàöàà, îðîí çàé

Ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí ãýð õîðîîëëóóäûí ãîë çàìûí óóëçâàðò àæèãëàëò29 õèéõýä õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë (Íàðàí) áîëîí õîò îéðîëöîî îðøäîã ãýð õîðîîëîëä îëîí ñóóäëûí àâòîìàøèí òîîëîãäñîí áàéíà (Õ¿ñíýãò V.4-ã ¿çíý ¿¿). Õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîëä (Øàðõàä) èõýíõäýý àâòîáóñ ÿâæ áàéñàí íü Øàð õàäíû ãýð õîðîîëëûí ºìíºä çàõàä áàéðëàäàã àâòîáóñíû áóóäàëòàé õîëáîîòîé áàéæ áîëîõ þì.

Õ¿ñíýãò V.4. Çîðèëòîò ãýð õîðîîëîë äàõü àâòîìàøèíû áàéäàë

ÇàÌ ÒýýâðèéÍ ¯éë×èëãýýã ÑàéÆðÓÓëàÕ ÕÓâèëáàð / àðãà ÇàÌÓÓä Ñààä áýðÕøýýë

Õóâèëáàðóóä. Ãóðâàí õîðîîíû îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä çàìûí ÷àíàð áóþó íºõöºë áàéäàë áîëîí ÿâãàí çîð÷èã÷äûí àþóëã¿é áàéäàë õàìãèéí ÷óõàë àñóóäàë áàéäàã. Õîðîîíû çàì òýýâðèéã õýðõýí ñàéæðóóëàõ òàëààð ñàíàë àñóóëãà ÿâóóëàõàä ñóäàëãààíä îðîëöîã÷äûí 95 õóâü íü ä¿¿ðãèéí çàì, ÿâãàí çîð÷èã÷äûí íºõöºë áàéäëûã ñàéæðóóëàõ àðãà õýìæýýã äýìæèæ áàéãààãàà èëýðõèéëæýý30. Çàìûí íºõö뺺ñ øàëòãààëàí òýýâðèéí êîìïàíèóä ãýð õîðîîëîëä ¿éë÷èëãýý ÿâóóëàõààñ öààðãàëäàã òóë îðøèí ñóóã÷èä ãîëäóó ÿâãàí ÿâäàã áºãººä çàðèìäàà ãýð ð¿¿ãýý õàãàñ öàã àëõàæ õ¿ðäýã. Ãýð õîðîîëëûí èðãýä íàðèéí ãóäàìæààð ìàøèíòýé çýðýãöýí õàðàíõóé á¿ðèéä ãýðýëò¿¿ëýã áàéõã¿é, ãýìò õýðýã, òàíõàéðàëä ºðòºõ ýðñäýëòýé íºõöºëä àëõäàã31. Çàìûí íºõöëèéã ñàéæðóóëñíààð ÿàðàëòàé ò¿ðãýí òóñëàìæ, ãàë êîìàíä áîëîí áóñàä òºðëèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð õ¿ðòýýìæ íýìýãäýõ äàâóó òàëòàé. Íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñýë áîëîõ àâòîáóñíû ¿éë÷èëãýýã íýìýãä¿¿ëæ äàâòàìæèéã ñàéæðóóëàõ

Òýýâðèéí õýðýãñëèéí ýðýëò õýðýãöýý Óëààíáààòàð Çîðèëòîò õîðîîä

àâòîáóñààð çîð÷èõ 34% 58%

ßâãàí àëõàõ 30% 29%

õóâèéí ìàøèí 25% 13%

Çîð÷èõ õóãàöàà, îðîí çàé Óëààíáààòàð Çîðèëòîò ãýð õîðîîëîë

àæèë õ¿ðòýë (äóíäàæ) 32 ìèíóò/ 4.5 êì 25 ìèíóò/ 8.0 kì

ñóðãóóëü õ¿ðòýë (äóíäàæ) 27 ìèíóò / 3.3 kì 43 ìèíóò / 2.5 êì

ä¿¿ðýã Ñóóäëûí ìàøèí % àâòîáóñ %à÷ààíû ìàøèí

%

õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë 48,391 93 933 2 2,523 5

õîò îð÷ìûí ãýð õîðîîëîë 7,335 87 130 2 976 11

õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë 407 26 828 52 351 22

Íèéò: 56,133 1,891 3,850

Page 54: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü36

àñóóäëûã äàðóé øèéäâýðëýõ øààðäëàãàòàé áàéíà. Õîðîîíû òýýâðèéí íºõöºë áàéäëûã ñàéæðóóëàõ àðãà õýìæýýíèé òàëààð ñàíàë àñóóëãà ÿâóóëàõàä ñóäàëãààíä îðîëöñîí îðøèí ñóóã÷äûí 95 õóâü íü àâòîáóñ, òàêñèíû çîãñîîëûã ñàéæðóóëàõ õ¿ñýëòýý èëýðõèéëñýí32. Ìèêðî-àâòîáóñûí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûí òàëààð ñàíàë àñóóëãàíä îðîëöîã÷äûí 45 õóâü íü ìóó áóþó ìàø ìóó ãýñýí ä¿ãíýëò ºãñºí áàéíà33.

Ñààä áýðõøýýë. Ãýð õîðîîëîëä òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýíä çàìûí íºõöºë áàéäàë õàìãèéí èõ íºëººëäºã. Çàìûí íºõöºë, ÷àíàðûã ñàéæðóóëñíààð ãýð õîðîîëîëä íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýý íýìýãäýæ ýðýëò, õýðýãöýý áèé áîëîõ áîëîìæòîé. Çàñìàë çàì òàâèãäñàíààð ãàçàð àøèãëàëò, íèéãýì ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãàà, öààøèëáàë îðîí íóòãèéí õºãæèëä àõèö äýâøèë ãàðàõ áîëîëöîî á¿ðäýõ òóë îðîí íóòãèéí ãàçàð àøèãëàëòûí òºëºâëºãººíä çàìûí àñóóäëûã ÿâãàí õ¿ì¿¿ñò çîðèóëñàí æèì, ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëãèéí õàìò òóñãàõ øààðäëàãàòàé. Õýäèéãýýð ºðòºã çàðäàë ºíäºð áîëîâ÷ óñ, öàõèëãààí, áîõèð çýðýã íèéòèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé àñóóäëûã äàâõàð øèéäýõ íü îíîâ÷òîé àëõàì. Ãýõäýý ºðòºã çàðäëûí ¿¿äíýýñ çàñìàë çàì äàãóó îðîí ñóóö áàðèãäàõ òîõèîëäîëä ë óñàí õàíãàìæ àðèóí öýâðèéí ¿éë÷èëãýýíèé àñóóäëûã øèéäâýðëýõ áîëîìæòîé áàéíà. Íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã õîðîîíû ò¿âøèíä íýìýãä¿¿ëýí ºðãºæ¿¿ëýõ òîõèîëäîëä àâòîáóñíû çîãñîîë áóóäëûí àñóóäëûã äàâõàð áîäîëöîõ øààðäëàãàòàé.

Õîðîîíä çàñìàë çàì áàðèõàä ãàçàð ýçýìøëèéí àñóóäàë õ¿íäðýë ó÷ðóóëæ áîëçîøã¿é. Ó÷èð íü ãýâýë ºðõ¿¿ä ÿìàð íýã òºëºâëºëòã¿éãýýð çàðèìäàà øîðîîí çàì õºíäºëñºí õàøàà òàòñàí áàéäàã. Òèéì çàìûã ºðãºòãºæ ÿíçëàõ òîõèîëäîëä çàðèì àéë ºðõ, ¿éë÷èëãýýíèé ãàçðûã í¿¿ëãýí øèëæ¿¿ëýõ àñóóäàë ãàð÷ áîëçîøã¿é. Ò¿¿íýýñ ãàäíà, çàñìàë çàìûã àð÷ëàõ óðñãàë çàðäàë ºíäºð ãàçàð áîëîâ÷ çàìûã ñàéæðóóëñíààð áèé áîëîõ ìàøèí òåõíèêèéí óðñãàë çàðäàë áàãàñàõ, àÿëëûí õóãàöàà áîãèíîñîõ, õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áàéäàë õàíãàãäàõ çýðýã äàâóó òàëûã áîäîëöîõ íü ç¿éòýé. Îëîí óëñûí òýðã¿¿íèé òóðøëàãààñ õàðàõàä óëñ îðíóóä äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèéõýý 1 îð÷èì õóâèéã çàì àð÷èëãààíä çîðèóëäàã. 2008 îíä Ìîíãîë Óëñûí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í 3 òýðáóìä õ¿ðñýí áºãººä 30 îð÷èì òýðáóì äîëëàðûã èéì çîðèóëàëòààð àøèãëàæ áîëîõ áàéñàí àâ÷, 2008 îíä 4.2 òýðáóì áóþó (3 ñàÿ àì.äîëëàð) áóþó äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé äºíãºæ 0.1 îð÷èì õóâèéã óëñûí õýìæýýíèé çàìûí ñ¿ëæýýíèé àð÷èëãàà õàìãààëàëòûí àðãà õýìæýýíä çàðöóóëñàí áàéíà. Çàì çàñâàðûã ñàéæðóóëàõ àëèâàà àðãà õýìæýýíä öààøäûí àð÷èëãààíû àñóóäëûã äàâõàð ñóäàëæ øèéäâýðëýæ áàéõ øààðäëàãàòàé. Çàìûí á¿õ òºñºëä ãåîòåõíèêèéí ñóäàëãàà, óñ ç¿é, ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, áàéãàëü îð÷èí, íèéãìèéí ä¿í øèíæèëãýý áàãòààñàí òåõíèêèéí ¿íýëãýý õèéæ òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ íü ç¿éòýé.

Çàìûí çàñâàð àð÷èëãààíû çàðäàë Çàì çàñâàðûí åðäèéí çàðäàë34: Õºäºë㺺í áàãàòàé çàì, ìàøèíû çîãñîîëä ºðòºã õýìíýõ ¿¿äíýýñ õàëóóí çóóðìàã á¿õèé öåìåíòýýð áèø äàâõàð õó÷ëàãàòàé àñôàëüò àøèãëàõ àðãà íèéòëýã áàéäàã35. Óëààíáààòàðò ýíý àðãààð çàì áàðèõàä êì òóòàì 28 ñàÿ òºãðºã (20,000 àì.äîëëàð) –èéí ºðòºã ãàðäàã áºãººä õîòûí çàõèðãààíààñ ãýð õîðîîëëûí çàìóóäûã àñôàëüòààð äàâõàð õó÷èõ òàëààð öîãö óäèðäàìæ áîëîâñðóóëàí ãàðãàñàí36. Çàìûí ãàäàðãóóãààñ ¿åðèéí óñ öàñ çàéëóóëàõ U õýëáýðèéí öåìåíòýí ÷óëóóí ñóâàã ãàðãàõàä îéðîëöîîãîîð êì òóòàì 70 ñàÿ òºãðºã (50,000 àì.äîëëàð) çàðöóóëàãäàõ òîîöîî áàéäàã37 ßâãàí õ¿íèé öåìåíòýí çàì (1 ìåòð ºðãºí) áàðèõàä ìåòð êóá íü 21,000 òºãðºã ($15), íýã ãóäàìæèíä ãýðýëò¿¿ëýã òàâèõàä äóíäæààð 420,000 òºãðºã (300 àì.äîëëàð)38 çàðöóóëàãäàíà. Ò¿¿í÷ëýí, êàáåëèéí óòàñ, õÿíàëòûí ñàìáàð òàâèõàä îéðîëöîîãîîð 14 ñàÿ òºãðºã (10,000 àì.äîëëàð) øààðäàãäàíà.39

Çàìûí àð÷èëãàà òîðäîëòûí çàðäàë (óðñãàë çàðäàë). Ãàäààäûí óëñ îðíóóäàä æèë á¿ð äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé 1 õóâèéã çàìûí àð÷èëãàà òîðäëîãîîíä çàðöóóëäàã íèéòëýã æèøèã áàéäàã. Ìîíãîë Óëñàä êì òóòàì 840,000 òºãðºã (600 àì.äîëëàð) çàðöóóëæ èðñýí40. Óëààíáààòàðûí íýã õîðîî ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýã àæèëëóóëàõàä ñàðä äóíäæààð 2.1 ñàÿ òºãðºã (1,500 àì.äîëëàð) çàðöóóëäàã.

Page 55: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 37

Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë (Íàðàí): Áàÿíãîë ä¿¿ðãèéí 11 ä¿ãýýð õîðîî Çàìûí íºõöºë áàéäàë Íàðàíãèéí ýíý õîðîî 162 ãà-ã õàìðàõ áºãººä óóëàðõàã òàëä áàéðëàíà. Íèéò 12,245 îðøèí ñóóã÷òàé. 25.3 êì óðò çàìòàé, ¿¿íýýñ 6.8 êì íü çàñìàë, ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí áóñàä õî¸ð õîðîîòîé õàðüöóóëàõàä õàìãèéí óðò çàñìàë çàìòàé (íèéò çàìûí 27, 4 áîëîí 2 õóâèéí çàìûã òóñ òóñ ýçýëíý) çàìûí íºõöºë áàéäàë õàðüöàíãóé ñàéí áàéäàã.

Èõýíõè çàñìàë çàì íü õîðîîíû ç¿¿í ºìíºä õýñýãò áàéäàã. Õîðîîíä àâòîìàøèíû ã¿¿ð ãóðàâ, íàéìàí òîõîé ã¿¿ð íýã áàéäàã. Õîòûí òºâä áàéðëàäàã, õ¿í àì òºâëºðñºí òóë íèéòèéí óíàà òýýâýð õºãæñºí. Ýíý õîðîî íü õîòûí õàìãèéí õóó÷èí ãýð õîðîîëëûí íýã áîëîõ òóë àéëóóäûí õàøàà áàéøèíãóóä ýìõ çàìáàðààã¿é áàéðëàñàí áàéäàã àãààä çàñìàë çàì äóóñìàãö äàâ÷óó ìóøãèðñàí ãóäàìæ òàëáàéä ìàøèí çàì ÿâàõàä õ¿íäðýëòýé áîëäîã. Óãààñàà óóëàðõàã ó÷ðààñ óðóó íàëóó èõòýé, ÷óëóóðõàã, ¿åð áîëîõîä óóëíààñ ÷óëóó óðóóäàí èðæ çàìûí ãîëä áºãëºðºë ¿¿ñãýõ òîõèîëäîë áàéíãà ãàðäàã. ªâëèéí ñàðóóäàä öàñ, ìºñ, õàëüòèðãàà ãóëãàà èõñýæ ìàøèí ÿâàõàä õ¿íäðýëòýé áîëäîã. 1982- 1985 îíû õîîðîíä áàðèãäñàí 1200 ìåòð óðò ¿åðèéí óñíû äàëàíãèéí ÷àíàð ºíººäºð ìóóäàæ áàéíãà õîã õàÿãäëààð ä¿¿ðñýí áàéäàã. Õýäèéãýýð äàëàíãèéí îéðîëöîî àìüäðàõûã õîðèãëîäîã áîëîâ÷ îëîí àéë îðøèí ñóóäàã. Õîðîîíû ºìíºä õýñýãò îðîí ñóóöíû öîãö õîðîîëîë áàðèõ òºëºâëºãºº áàéãàà áºãººä îðøèí ñóóã÷äàä çîðèóëàí õàíãàëòòàé õýìæýýíèé ìàøèíû ïàðê áàðèõ øààðäëàãàòàé. Õîðîîíû íèéò èðãýäèéí 5- 10 õóâü íü õóâüäàà ìàøèíòàé áºãººä ò¿ðãýâ÷èëñýí òîîëëîãûí ¿åýð õàìãèéí îëîí ñóóäëûí ìàøèí ýíý õîðîîíä òîîëîãäñîí. Ãýð õîðîîëëûí õàìãèéí õºäºë㺺íòýé õýñýã áîëîõ Öàãààí Îâîîíû óóëçâàðò ºäºðò 52,000 ìàøèí íààø öààø çîð÷èæ áàéñàí. Òýäãýýðèéí 93 õóâü íü ñóóäëûí òýðýã, àâòîáóñ, ìèêðî àâòîáóñ 2 õóâü áàéâ. ¯¿íèéã ä¿ãíýõýä, Öàãààí Îâîîíû óóëçâàð õàâèàð ãàäíû ìàø îëîí ìàøèí äàéð÷ ºíãºðäºã áàéíà.

Íèéòèéí òýýâýð Õîðîîíû ç¿¿í áîëîí ºìíºä õýñýãò òºâ çàìûí äàãóó îëîí òºðëèéí íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñýë ÿâäàã áîëîâ÷ õîðîîíû äîòîð ìèêðî-àâòîáóñ ÷ òîãòìîë ÿâäàãã¿é. Òàêñèíû ¿éë÷èëãýý õÿçãààðëàãäìàë, õîðîîíû ç¿¿í- áàðóóí çàìûí äàãóó ãîëäóó òàêñè ¿éë÷èëäýã, îðøèí ñóóã÷èä áóóäàë õ¿ðòýë 100- 500 ìåòð ãàçàð ÿâãàí àëõàõ áîëäîã. Óóëàðõàã íóòãààð ºâºë Öåëüñýýð - 30 ãðàäóñ õ¿ðòýë õ¿éòýð÷, õàâàðûí óëèðàëä áîðîî èõ îðîõîîð øàâàð øàëáààã áèé áîëæ, ÿâãàí ÿâàõàä àñàð õ¿íäðýëòýé áîëäîã.

Çóðàã V.2: Ãýð õîðîîëëûí çàñìàë çàì

Page 56: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü38

Òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë íü Óëààíáààòàðûí òºâ õýñýãò îéðõîí ó÷ðààñ áóñàä õî¸ð ãýð õîðîîëëûã áîäâîë çàñìàë çàì èõòýé, íèéòèéí óíàà òýýâðèéí ¿éë÷èëãýý ñàéòàé. Ãýõäýý çàìûí íºõöºë áàéäàë áîëîí íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ íü ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé. Ýíý òàëààð îðøèí ñóóã÷äûí ç¿ãýýñ õºðºí㺠îðóóëàëòûí õýä õýäýí õóâèëáàðûã äýâø¿¿ëñýí. ¯¿íä:

Õóâèëáàð 1. Õîéä æèã¿¿ðèéí ºìíºä õýñãèéí “Ìèêðèéí çàì”-ààñ Ä¿¿ðãèéí òºâèéã äàéðóóëàí “Òåëåâèçèéí àâòîáóñíû áóóäëûí óóëçâàð” õ¿ðòýë 1.2 êì çàìûã ñàéæðóóëæ çàñìàë áîëãîæ ¿åèéí óñ çàéëóóëàõ õîîëîé, ÿâãàí õ¿íèé çàì, ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëãèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýõ. Ìèêðèéí çàìààñ öààø 200 ìåòð ¿ðãýëæèëñýí çàñìàë çàì á¿õèé ýíý çàì àð÷èëãàà òîðäëîãîî ñàéòàé áºãººä òºâ çàì áºãëºðºõ ¿åä æîëîî÷ íàð ýíý çàìààð ÿâäàã.

Õóâèëáàð 2. Õîðîîã ç¿¿íýýñ (“Òåëåâèçûí àâòîáóñíû áóóäàë”) áàðóóí òèéø (“ìèêðî àâòîáóñíû 7-ð áóóäàë”) õºíäëºí îãòëîõ òºâ çàìûí äàãóó àâòîáóñíû ¿éë÷èëãýýíèé êîìïàíèóä õóâààðüò ¿éë÷èëãýý ÿâóóëàõûã õîðèãëîñîí àðãà õýìæýýã öóöëàõ. Ìèêðî àâòîáóñíóóä òýýâðèéí õºäºë㺺í, àâòîáóñíû áóóäàëä ñààä áîëîõîîðã¿é çàìûí õàæóóä òóñãàé ãàçðóóä áàéãóóëæ ÿâãàí õ¿íèé æèì áàðèõ. Ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëãèéã ºìíº íü õèéñýí.

Õóâèëáàð 3. Õîðîîíû áàðóóí-ºìíºä çàõààñ 2 êì çàéòàé ìèêðî àâòîáóñíû áóóäëààñ õ¿¿õäèéí öýöýðëýã õ¿ðòýë ÿâãàí õ¿íèé çàñìàë çàì áàðèõ. Ýíý õýñýã íü íàëóó, õ¿í àìûí íÿãòàðøèë èõòýé, ìàøèí ÿâàõ áîëîìæã¿é ó÷ðààñ õ¿ì¿¿ñ ÿâãàí ÿâäàã. Õóâèëáàð ãýæ ¿çýõã¿é ÷ òóñ õîðîîíä áàðèõààð òºëºâëºñºí îðîí ñóóöíû öîãöîëáîð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äàä õ¿ðýëöýõ¿éö õýìæýýíèé ìàøèíû çîãñîîë áàðèõ íü èðãýäèéí ýðýëò õýðýãöýýã õàíãàõ ç¿éòýé àëõàì áîëíî.

Çóðàã V.3: Ãýð õîðîîëëûí íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýý

Íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäàãäàõ çàðäàë Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäàãäàõ õóâèëáàð òóñ á¿ðèéí ºðòºã çàðäëûí òîîöîîã äîîðõè Õ¿ñíýãò V.5-ä òóñãàí õàðóóëíà.

Page 57: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 39

Õ¿ñíýãò V.5. õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäàãäàõ ºðòºã çàðäëûí òîîöîî

Òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäàãäàõ ñàíõ¿¿, ýäèéí çàñãèéí òîîöîîëîë

Îðøèí ñóóã÷äûí ýäèéí çàñãèéí áàéäàëä òóñàõ àøèã òóñ. Çàì ñàéæèðñíààð îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä àâòîìàøèí àøèãëàëòûí óðñãàë çàðäàë áàãàñàõ, íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñýë, òóõàéëáàë àâòîáóñíû ¿éë÷èëãýýíèé äàâòàìæ õ¿ðòýýìæ íýìýãäýõ, ìèêðî àâòîáóñíû áóóäàë õ¿ðòýë ÿâãàí ÿâàõ áàéäàë áàãàñàõ çýðýã äàâóó áàéäàë ¿¿ñíý. Õ¿¿õäèéí öýöýðëýã õ¿ðòýë ÿâãàí õ¿íèé æèì áèé áîëãîñíîîð îðøèí ñóóã÷äûí àþóëã¿é áàéäàë õàíãàãäàíà. Åðºíõèé人 èðãýäèéí õóâüä äýëã¿¿ð, ñóðãóóëü, ýìíýëýã, àæèë õè÷ýýëäýý ÿâàõàä àìàð õÿëáàð áîëîõîîñ ãàäíà òîîñ øîðîî áàãàñ÷ àãààðûí ÷àíàðò ñàéíààð íºëººëíº

Ýäèéí çàñãèéí òîîöîî. Íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëýõýä, íýí ÿëàíãóÿà øèíý õºðºíãèéã àð÷èëæ õàìãààëàõàä èõýýõýí õýìæýýíèé õºðºí㺠ìºí㺠øààðäàãäàíà. Ñàéæðóóëñàí çàìûã àð÷èëæ òîðäîõîä îéðîëöîîãîîð æèëä êì òóòàìä 840,000 ($600) òºãðºã (ñàíàë áîëãîæ áóé çàìûí íºõöëèéã ñàéæðóóëàõ òºñºëä æèëä 1 ñàÿ òºãðºã/$720) øààðäëàãàòàé. Ñàéæðóóëñàí çàìûí äàãóó 50 ìåòð òóòàìä ãýðýëò¿¿ëýã òàâèõ òîõèîëäîëä àð÷èëãàà ýð÷èì õ¿÷íèé çàðäàëä æèëä 1.1 ñàÿ òºãðºã (800 àì.äîëëàð) áóþó íýã îðøèí ñóóã÷èä 90 òºãðºã (0.06 àì.äîëëàð)41 îíîãäîõ õýìæýýíèé ºðòºã çàðäàë ãàðíà.

Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëîë (Íàðàí)Íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä

Óðòûí õýìæýý

ªðòºã /Íýãæ (ñàÿ òºãðºã)

á¿ðäýë õýñãèéí ¿íý (ñàÿ òºãðºã)

Íýã õ¿íä íîîãäîõ çàðäàë(Ìÿíãàí òºãðºã)

1. Ìèêðèéí çàìààñ òåëåâèçèéí ýöñèéí áóóäàë õ¿ðòýëõ 1.2 kì çàìûã ñàéæðóóëæ çàñìàë çàì áîëãîõ

1.1 Çàì áàðèõ (äàâõàð õó÷èëãà òàâèõ- êì òóòàìä)

1.0 28 28 2.3

1.2 Çàìûí óñ çàéëóóëàõ õîîëîé (êì òóòàìä) 1.2 70 84 6.9

1.3 ßâãàí õ¿íèé æèì (êì òóòàìä) 1.2 21 25.2 2.1

1.4 Ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýã (50 ìåòð òóòàì 1) 20 0.42 22.4 1.8

1.5 Ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëãèéí êàáåëèéí øóãàì (êì òóòàìä)

1.2 14 30.8 2.5

Êàïèòàë õºðºí㺠îðóóëàëòûí çàðäàë: 190.4 15.5

2. Ìèêðî àâòîáóñíû ¿éë÷èëãýýíä òàâüñàí õîðèãèéã öóöëàõ (Ç¿¿í-áàðóóí Çàì)

0.0

2.1 àâòîáóñíû çîãñîîë áàðèõ (êì òóòàì, ÷èãëýë òóñ á¿ðò 2)

4 28 112 9.1

2.2 ßâãàí õ¿íèé æèì áàðèõ (êì òóòàì) 1.0 21 21 1.7

Êàïèòàë õºðºí㺠îðóóëàëòûí çàðäàë: 133 10.9

3. Ìèêðî àâòîáóñíû ýöñèéí çîãñîîëîîñ õ¿¿õäèéí öýöýðëýã õ¿ðòýë ÿâãàí õ¿íèé æèì áàðèõ

0.0

3.1 ßâãàí õ¿íèé æèì (êì-ò íîîãäîõ) 2.0 21 42 3.4

Êàïèòàë õºðºí㺠îðóóëàëòûí çàðäàë:: 42 3.4

Íèéò çàðäëûí òîîöîî : 365.4 29.8

Page 58: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü40

Õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëîë (Áàÿíõîøóó): Ñîíãèíîõàéðõàí ä¿¿ðãèéí 8 äóãààð õîðîî Çàìûí íºõöºë Õîòûí îéð îð÷ìûí ýíý õîðîî 99 ãà òàëáàéã õàìðàõ áºãººä 7,979 îðøèí ñóóã÷òàé, òýãø ãîëäóó ãàçðûí ãàäàðãàòàé. Ýíý õîðîîíä 24.2 êì çàì áàéäàã ÷ 4-õºí õóâü íü (1 êì çàì) çàñìàë õó÷èëòòàé. Òóñ õîðîî íü õîéä, áàðóóí áîëîí ç¿¿í çàõààðàà çàñìàë çàìààð õ¿ðýýëýãäñýí áîëîâ÷ õîðîîíû äîòîð çàñìàë çàì åð áàéõã¿é. Òóñ õîðîîíû çàìûí ñ¿ëæýýíèé íýã îíöëîã ãýâýë õîðîîíû áàðóóí õýñýãò óðäààñ õîéø ÷èãëýñýí (the “Gully Road”) ãàíöõàí çàì áàéäàã ÿâäàë, ãýõäýý ýíý çàì íü õîéä õýñýãò áàéäàã òºâ çàìààñ 750 ìåòðèéí íààíà äóóñäàã ó÷ðààñ õîéä õýñýãò õ¿ðýëöäýãã¿é. Áóñàä çàì á¿ãä ç¿¿íýýñ áàðóóí òèéø ÷èãëýí çºðäºã ó÷ðààñ ìàøèí çàìààð ÿâàõàä õ¿íäðýëòýé. Øèã¿¿ ñóóðüøñàí àéëûí õàøààíóóäààñ áîëæ õîéä ç¿ãýýñ ºìíºä ç¿ãò ÷èãýëñýí ìàøèíû õºäºë㺺í õÿçãààðëàãääàã. Ãýõäýý êì òóòàìä ÿâãàí õ¿íèé íàðèéõàí æèì/çàâñàð õýäèéíý ãàðñàí áàéäàã ó÷ðààñ õ¿ì¿¿ñ õàøààí äóíäóóð ÿâãàí ÿâàõ áîëîìæòîé áàéäàã. Ýíäýõèéí îðøèí ñóóã÷äûí 7 õóâü íü õóâèéí ìàøèí õýðýãëýäýã. Ç¿¿íñàëàà-Áàÿíõîøóóíû ãóäàìæíû õîîðîíä áàéäàã óóëçâàðò àâòîìàøèíû õºäºë㺺íä àæèãëàëò õèéõýä ºäºðò îéðîëöîîãîîð 8,500 ìàøèí òîîëîãäñîí áºãººä òýäãýýðèéí 86 õóâü íü ñóóäëûí àâòîìàøèí, 1 õóâü íü àâòîáóñ, ìèêðî-àâòîáóñ áàéâ. Õîðîîíû ºìíºä õýñýãò õýäýí òîîñãîíû ¿éëäâýð àæèëëàäàã áºãººä îðøèí ñóóã÷èä àëáàí ¸ñíû çàì áàéõã¿é áàéõàä õàøààí äóíäóóð òîîñãî 纺âºðëºäºã õ¿íä îâðûí à÷ààíû òýðýãí¿¿äèéí òàëààð èõýä ãîìäîëëîäîã. À÷ààíû òýðýãí¿¿ä ºäºð á¿ð õîëõèæ òîîñ øîðîî áîñãîã ÿâãàí õ¿ì¿¿ñèéí óóð áóõèìäëûã õ¿ðãýäýã.

Íèéòèéí òýýâýðÕîðîîíû äîòîð ìèêðî àâòîáóñ ÿâäàãã¿é òóë èõýíõäýý õ¿ì¿¿ñ ÿâãàí àëõàæ îëäâîë òàêñè áàðüäàã.

Íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä ªìíºä õîéä õýñãèéã õîëáîñîí çàìòàé áîëîõ íü îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä õàìãèéí ÷óõàë àñóóäàë þì. Gully Road-ã ñàéæðóóëàõ íü òóñòàé áîëîâ÷ õîðîîíû áàðóóí õýñýãò áàéðëàäàã òóë ç¿¿í òàëä ºìíºä õîéä õýñãèéã õîëáîñîí çºðãèéã òîäîðõîéëîõ øààðäëàãàòàé. Road-í äàãóó ÿâãàí õ¿íèé çàì, ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýã áàéõã¿é áºãººä áîðîîíû óëèðàëä õîíõîð ãàçðóóäàä áîðîîíû óñ òóíàæ òîãòäîã.

Õóâèëáàð 1. Áàÿíõîøóóíû #25-ààñ Íóóðûí ãóäàìæ õ¿ðòýë ¿ðãýëæèëñýí Gully Road-ã (1.4 êì) çàñàæ ñàéæðóóëàí çàñìàë çàì òàâüæ óñ çàéëóóëàõ õîîëîé, ÿâãàí õ¿íèé çàì, ãýðýëò¿¿ëãèéí àñóóäëûã äàâõàð øèéäýõ. Ǻðãèéã áàãà çýðýã ººð÷ëºõ, õîðîîíû õîéä õýñãèéã ºðãºòãºõ øààðäëàãà ãàð÷ áîëçîøã¿é. ¯¿íèé òóëä çàðèì íýã àéëûí ºì÷èéã õóäàëäàí àâàõàä ºðòºã íýìýãäýõ ìàãàäëàëòàé. Gully Road-íü îéðîëöîîãîîð 3.7 êì óðò ¿ðãýëæèëäýã áºãººä 2.3 êì íü õî¸ð ººð õîðîîíû íóòàã äýâñãýðèéã (ç¿¿í-õîéä, áàðóóí-ºìíºä) äàéðàí ºíãºðäºã ãýäãèéã äóðäàõ íü ç¿éòýé. Çàìûí íºõöëèéã ñàéæðóóëàõ ÿìàð íýã àðãà õýìæýýã òºëºâëºõ人 óã õî¸ð õîðîîòîé õàðèëöàí çºâøèëöºõ øààðäëàãàòàé.

Íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäàãäàõ ºðòºã çàðäàë Gully Road-ã ñàéæðóóëàõàä øààðäëàãàòàé ºðòºã çàðäëûí òîîöîîëëûã Õ¿ñíýãò V.6 –ä òóñãàí õàðóóëàâ.

Õ¿ñíýãò V.6. õîòûí îéð îð÷íû ãýð õîðîîëëûí íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäàãäàõ ºðòºã çàðäëûí òîîöîî

Õîòûí îéð îð÷ìûí ãýð õîðîîëîë (áàÿíõîøóó)Íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä

Óðòûí õýìæýý

ªðòºã /Íýãæ (ñàÿ òºãðºã)

á¿ðäýë õýñãèéí ¿íý (ñàÿ òºãðºã)

Íýã õ¿íä íîîãäîõ çàðäàë(Ìÿíãàí òºãðºã)

1. Gully çàìûã ñàéæðóóëæ ºðãºòãºõ

1.1 Çàì òàâèõ (äàâõàð õó÷èëò òàâèõ êì òóòàìä)

2.1 28 58.8 7.4

Page 59: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 41

òýìäýãëýë: Çàìûã õîéä ç¿ãò 750 ìåòð ºðãºòãºõã¿é áàéõ íºõöºëä 226 ñàÿ òºãðºã /$161,400 –í çàðäàë ãàðíà.

Òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ ñàíõ¿¿, ýäèéí çàñãèéí òîîöîî Îðøèí ñóóã÷äàä òóñàõ ýäèéí çàñãèéí àøèã òóñ. Gully Road-íü õîðîîíû íýã ë õýñýãò áàéðëàäàã áîëîâ÷ õîéä-ºìíºä õýñãèéã õîëáîñîí èë¿¿ íàéäâàðòàé çàì áîëãîí õºãæ¿¿ëáýë èðãýäèéí öàãèéã õýìíýæ ìèêðî àâòîáóñíû ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ çýðýã èõýýõýí àøèã òóñûã îðøèí ñóóã÷äàä îëãîíî. ßâãàí õ¿íèé çàì, ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýã òàâüáàë îðøèí ñóóã÷äàä àþóëã¿é öýâýð îð÷èíä àëõàõ, äýëã¿¿ð õîðøîî, ñóðãóóëü öýöýðëýã, ýìíýëýã, àæèë ¿éë÷èëãýýíä îéðòîõ íºõöºë á¿ðýëäýõèéí çýðýãöýý øîðîî òîîñ áàãàñ÷ àãààðûí ÷àíàð ñàéæðàõàä íºëººëíº.

Ñàíõ¿¿æèëòèéí àñóóäàë. Gully Road-ã ñàéæðóóëñíû äàðàà àð÷èëæ òîðäîõ ºòðºã çàðäàëä ºðãºòãºëèéã îðóóëáàë æèëä 1.75 ñàÿ òºãðºã (1,250 àì.äîëëàð), ºðãºòãºëèéã õàñâàë 1.2 ñàÿ òºãðºã (840 àì.äîëëàð)-èéí ñàíõ¿¿æèëò øààðäëàãàòàé. Ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëãèéí ñèñòåìèéã àð÷èëæ ýð÷èì õ¿÷ýýð õàíãàõàä æèëä íààä çàõ íü 1.96 ñàÿ òºãðºã/1,400 àì.äîëëàð (ºðãºòãºëèéã õàñâàë 1.26 ñàÿ òºãðºã/925 àì.äîëëàð) áóþó íýã õ¿íä 300-465 òºãðºã ($0.22-0.33)-í ºðòºã çàðäàë øààðäàãäàõ òîîöîîëîë ãàðñàí.

Õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë (Øàðõàä): Áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðãèéí 9 ä¿ãýýð õîðîîÇàì 9 ä¿ãýýð õîðîî íü ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí õîðîîäîîñ õàìãèéí èõ 48 ãà òàëáàéã õàìàðäàã. 11,130 îðøèí ñóóã÷òàé, õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí àäèë óóëàðõàã ãàçàð íóòàãò áàéðëàäàã. Áàðóóí òàëààðàà Óëèàñòàéí ãîë, õîéä òàëààðàà Ýýæ õàéðõàí óóëòàé õèë çàëãàíà. Åðºíõèé人 31.4 êì çàìòàé, ¿¿íýýñ 30.6 êì íü øîðîîí çàì ýçýëíý (97.5 õóâü). Øàðõàäíû àâòîáóñíû áóóäëààñ õîðîîíû çàõ õ¿ðòýë 807 ìåòð çàñìàë çàìòàé áºãººä çàìûí íºõöºë ìàø ìóó. Îðøèí ñóóã÷äûí 20 õóâü íü õóâèéí ìàøèí õýðýãëýäýã. ¯íäýñíèé ñýòãýë ýìãýã ñóäëàëûí òºâ áàéðëàäàã òºâ çàìûí óóëçâàð õýñýãò çàìûí õºäºë㺺íèé òîâ÷ àæèãëàëò õèéæ ¿çýõýä ºäºðò 1,600 îð÷èì àâòîìàøèí òîîëîãäñîí áºãººä íèéò òýýâðèéí õýðýãñëèéí 50 ãàðóé õóâèéã àâòîáóñ, ñóóäëûí òýðýã (25 õóâü) à÷ààíû ìàøèí (25 õóâü)-ã ýçýëæ áàéñàí íü 90 õóâü ñóóäëûí òýðýã äàâàìãàéëæ áàéñàí íºãºº õî¸ð õîðîîäîîñ ýðñ ÿëãààòàé õýðýã áàéâ. ¯¿íèéã Øàðõàäíû àâòîáóñíû áóóäàëòàé õîëáîí òàéëáàðëàæ áîëîõ òàëòàé.

Îëîí íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñýë Øàðõàäûí àâòîáóñíû áóóäàë íü õîðîîíû ºìíºä-òºâ õýñãèéí ¿ç¿¿ðò 650 ì 2 òàëáàé ãàçàð ýçëýí îðøäîã áºãººä òîì áàãà îâðûí àâòîáóñ áîëîí òàêñèíóóä çîãñäîã. Óã çîãñîîë íü áàéðøèë ñàéòàé ÷ çîõèîí áàéãóóëàëò ìóóòàé, àâòîìàøèíû òºâëºðºë Ẻãíºðºë ¿¿ñãýäýã, ìºí ñóðãóóëèéí äýðãýä áàéäàã òóë õ¿¿õäèéí õºäºë㺺í àþóëã¿é áàéäàëä ñºðºã íºëººòýé. Øàðõàäíû áóóäëààñ öààø ÷èãëýëèéí àâòîáóñ ÿâäàãã¿é, áóóäàë áàéäààãã¿é. Ãýõäýý õîðîîíû çàðèì õýñýãò òàêñè ÿâäàã, çàìûí íºõöºë äýíä¿¿ ìóó ó÷ðààñ ÿâàõã¿é öààðãàëàõ ÿâäàë çàðèìäàà ãàðäàã. Íèéòèéí òýýâðèéí óíàà õýðýãëýõèéã õ¿ññýí îðøèí ñóóã÷èä ãýðýýñýý Øàðõàäíû áóóäàë õ¿ðòýë ÿâãàí àëõàæ õààÿà çàìààð ÿâàõ òàêñèíä äàéãääàã. Õîòûí òºâººñ õýòýðõèé çàéòàé ó÷ðààñ îðøèí ñóóã÷èä òºâèéí ä¿¿ðãèéí îðøèí ñóóã÷äààñ õî¸ð äàõèí èõ çàì àÿëæ òýð õýìæýýãýýð àâòîáóñ óíààíû çàðäàë ãàðãàäàã.

1.2 Çàìûí óñ çàéëóóëàõ ñèñòåì (êì òóòàìä)

2.1 70 147 18.4

1.3 ßâãàí õ¿íèé æèì (êì òóòàìä) 2.1 21 44.1 5.5

1.4 Ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýã (50 ìåòð òóòàì 1)

42 0.42 31.64 4.0

1.5 Ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëãèéí êàáåëèéí øóãàì òàâèõ (êì òóòàìä)

2.1 14 43.4 5.4

Øààðäàãäàõ êàïèòàë õºðºí㺠îðóóëàëòûí çàðäàë:

324.94 40.7

Íèéò çàðäàë: 324.94 40.7

Page 60: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü42

Òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä Ýíäõèéí îðøèí ñóóã÷èä íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõûã õ¿ñ÷ áàéãàà ÷ çàìûí íºõöºë áàéäëûã ñàéæðóóëàõûã èë¿¿ ÷óõàë÷èëäàã. Àëü çàìûã õýðõýí ñàéæðóóëàõ òàëààð ÿíç á¿ðèéí ñàíàà îíîî ãàðäàã áîëîâ÷ àëü àëèíûã íü õýðýãæ¿¿ëýõýä õ¿íäðýë áýðõøýýëòýé áàéíà. Õîðîîíû òºâ õýñýãò ãóäàìæ òàëáàé íàðèéí äàâ÷óó ó÷ðààñ çàìûã õè÷íýýí ñàéæðóóëñàí ÷ çàìûí àøèãëàëò õºäºë㺺íä ñºð㺺ð íºëººëºõ òàëòàé. Òèéìýýñ çàìûã ñàéæðóóëàõ äàðààõ ãàíöõàí õóâèëáàðûã ñàíàë áîëãîâ.

Õóâèëáàð 1. Øàðõàäíû àâòîáóñíû áóóäëààñ õîéíî áàéðëàõ Ýýæ õàéðõàí óóë õ¿ðòýë 1.5 êì çàìûã çàñàæ ñàéæðóóëàí óñ çàéëóóëàõ õîîëîé, ÿâãàí õ¿íèé çàì, ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëãèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýõ. Èíãýñíýýð òóñ õîðîîíû áàðóóí õýñýãò òºâëºðñºí àéëóóä áîëîí õîéä õýñãèéí îðøèí ñóóã÷äûí óíàà òýýâðèéí íºõöºë ñàéæèðíà. Çàìûí íºõöºë ñàéæèðâàë çºðãèéí äàãóó àìüäàðäàã îðøèí ñóóã÷äàä ìèêðî-àâòîáóñíóóä ¿éë÷ëýõ áîëîìæòîé. Íýëýýí îëîí õ¿í Øàðõàäíû àâòîáóñíû áóóäëûã õàíãàëòòàé ãàçàð á¿õèé Ýýæ õàéðõàí óóëûí îðîé ð¿¿ øèëæèí áàéðëóóëàõ õ¿ñýëòýý èëýðõèéëæ áàéñàí. Ãýõäýý ¿¿íèé òóëä áàéãàëü îð÷èí áîëîí íèéãýìä àâ÷ðàõ àøèã òóñûã ¿íýëýõ ñóäàëãàà ÿâóóëæ õîòûí çàõèðãààíû îëîí àãåíòëàãóóäûí õîîðîíä õýëýëöýýð çîõèöóóëàëò õèéõ øààðäëàãà òóëãàðíà.

Òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäàãäàõ ºðòºã çàðäàë Õ¿ñíýãò V.7-ä Øàðõàäíû àâòîáóñíû áóóäëààñ Ýýæ õàéðõàí óóë õ¿ðòýë 1.5 êì çàìûã ñàéæðóóëàõàä øààðäàãäàõ çàðäëûí òîîöîîã òóñãàâ.

Õ¿ñíýãò V.7. õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëëûí íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäàãäàõ ºðòºã çàðäëûí òîîöîî

Òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäàãäàõ ýäèéí çàñàã ñàíõ¿¿ãèéí òîîöîî

Õýðýãëýã÷äýä òóñàõ ýäèéí çàñãèéí à÷ õîëáîãäîë. Øèíý çàìûí äàãóó íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëñíààð îéð õàâèéí îðøèí ñóóã÷èä Øàðõàäíû àâòîáóñíû áóóäëààñ öààø îëîí öàãààð àëõàõàà áàéæ öàãàà õýìíýõ áîëîìæòîé áîëíî. ̺í äýëã¿¿ð õîðøîî, ñóðãóóëü öýöýðëýã, ýìíýëýã, àæèë ¿éë÷èëãýýíä îéðòîõ íºõöºë á¿ðýëäýõèéí çýðýãöýý øîðîî òîîñ áàãàñ÷ àãààðûí ÷àíàð ñàéæðàõàä íºëººëíº.

Ýäèéí çàñãèéí òîîöîîëîë. Çàìûí àð÷èëãàà òîðäîëòîíä õàìãèéí èõ õºðºí㺠øààðäàãäàíà. Çàì çàñâàðûí óðñãàë çàðäàëä æèëä 1.26 ñàÿ òºãðºã ($900), ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëãèéí ñèñòåìèéã óðñãàë çàðäàë ýð÷èì õ¿÷íèé òºëáºðò æèëä 1.4 ñàÿ òºãðºã ($1,000) áóþó íýã õ¿íä 239 òºãðºã ($0.17) íîîãäîõ õýìæýýíèé ºðòºã çàðäàë øààðäàãäàíà.

Õîòûí çàõûí ãýð õîðîîëîë (øàð õàä)Íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä

Óðòûí õýìæýý

ªðòºã /Íýãæ (ñàÿ òºãðºã)

á¿ðäýë õýñãèéí ¿íý (ñàÿ òºãðºã)

Íýã õ¿íä îíîãäîõ çàðäàë(Ìÿíãàí òºãðºã)

1. Øàðõàäíû àâòîáóñíû áóóäëààñ ýýæ õàéðõàí õ¿ðòýëõ çàìûã ñàéæðóóëàõ

1.1 Çàì òàâèõ (äàâõàð õó÷ëàãà òàâèõ êì òóòàì)

1.5 28.00 42.00 3.8

1.2 Óñ çàéëóóëàõ ñèñòåì (êì òóòàì) 1.5 70.00 105.00 9.4

1.3 ßâãàí õ¿íèé æèì (êì òóòàì) 1.5 21.00 31.50 2.8

1.4 ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýã (50 ìåòð òóòàì)

30 0.42 26.60 2.4

1.5 Ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýãò çîðèóëñàí êàáåëèéí øóãàì (êì òóòàì)

1.5 14.00 35.00 3.1

Õîëáîãäîõ êàïèòàë õºðºí㺠îðóóëàëòûí çàðäàë

240.10 21.6

Íèéò çàðäàë: 240.10 21.6

Page 61: Mongol hgjil plan

ãýð ÕîðîîëëûÍ ÕàÒÓÓ Õîã ÕàßãäëûÍ ÌÅÍÅÆÌÅÍÒèéÍ ÍªÕÖªë áàéäàë

Õàòóó õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéí çîõèîí áàéãóóëàëò: õàòóó õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéí àæëûí äèéëýíõèéã ä¿¿ðãèéí õýìæýýíä ã¿éöýòãýäýã áºãººä õîòûí çàõèðãàà íü õîãèéí öýãèéí àñóóäëûã õàðèóöäàã. 2007 îí õ¿ðòýëõè õóãàöààíä Óëààíáààòàð õîòûí õàòóó õîã õàÿãäëûã öóãëóóëàõ, õàÿõ àæëûã õîòûí çàõèðãààíû õîã õàÿãäëûí õýëòýñ øóóä õàðèóöàí àæèëëàäàã áàéâ. 2007 îíä õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéí øèíý æóðìûã áàòàëñíààð õîã õàÿãäëûí àæèëä õîòûí çàõèðãààíû îðîëöîî áàãàñ÷, ìåíåæìåíòèéí ¿ð ä¿í íü äýýøèëæýý. Îäîîãèéí çîõèîí áàéãóóëàëòûí á¿òöýýð ä¿¿ðãèéí çàõèðãàà íü õîã õàÿãäëûã àéë ºðõ, áèçíåñèéí áàéãóóëëàãà áîëîí íèéòèéí ýçýìøëèéí áóñ çýðýã ãàçðààñ öóãëóóëàí õàÿõ àæëûã õàðèóöàæ áàéíà. Ä¿¿ðýã á¿ðèéí õîã õàÿãäëûí õýëòýñ õîòûí çàõèðãààíààñ òîãòîîñîí õîãèéí õóðààìæèéã àéë ºðõººñ àâ÷, õîãèéã íü àâ÷, òýýâýðëýí õàÿõ ¿éë÷èëãýýã Ò¯Ê êîìïàíèòàé ãýðýýãýýð õýðýãæ¿¿ëäýãýýñ ãàäíà õîòûí ãóäàìæ òàëáàéã öýâýðëýõ ¿éë÷èëãýýã èðãýäýä ¿ç¿¿ëäýã áàéíà. Ò¯Ê-¿¿ä íü õóâèàðàà ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã. Óëààíáààòàð õîòûí õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéí õýëòýñ íü õîãèéí öýã áîëîí íèéòèéí ýçýìøëèéí ãàçðóóäààñ õîã öóãëóóëàõ, òýýâýðëýõ õàÿõ àæëûã õàðèóöäàã áºãººä ýíý àæëàà òºðèéí ýçýìøëèéí “Óëààíáààòàð үʔ-òàé ãýðýý áàéãóóëàí ã¿éöýòã¿¿ëäýã.

Çóðàã 6.1 Óëààíáààòàð õîòûí õàòóó õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéí çîõèîí áàéãóóëàëò, ¿¿ðýã

õàðèóöëàãà

ýõ ñóðâàëæ: õîòûí çàõèðãààíû àæèëòíóóäòàé õèéñýí ÿðèëöëàãà

Õàòóó õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíò6

ÓëààíáààòàðûíÕîã ìåíåæìåíòèéí õýëòýñ

Óëààíáààòàð ÒҮÊ \õîòûí ýçýìøëèéí

áàéãóóëëàãà

ä¿¿ðýã õîã ìåíåæìåíòèéí

õýëòýñ

Íèéòèéí ýçýìøëèéí õîã àâàõ\òýýâýðëýõ

Ä¿¿ðã¿¿äýýñ õîðîîäîä òîìèëñîí àæèëòíóóä

Õîã àâàõ\òýýâýðëýõ Ò¿ê êîìïàíè

Õîãèéí öýãèéí àæèëëàãàà, ¿éë÷èëãýý

Õîã àâàõ\òýýâýðëýõ ìåíåæìåíò

Оðøèí ñóóã÷äààñ òºëáºðèéã øóóä àâíàÄ¿¿ðãèéí òàìãûí ãàçðóóäàä áàéðëàõ ñàíä òóøààíàÕîã Ẻãíºð¿¿ëýõ ãàçðûã òîâëîõÕîã àâàõ\òýýâýðëýõ çààâðûã Ò¿êä ºãíº

Õóâü÷ëàãäñàí êîìïàíèóäÄ¿¿ðãèéí õîãèéí õýëòýñòýé íýãæ ¿íýýð ãýðýý áàéãóóëæ õîãèéã àâíàÄ¿¿ðãèéí òàìãûí ãàçðààñ òîìèëñîí àëáàí òóøààëòíû çààâðûã äàãàæ ìºðäºíº

Page 62: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü44

Õîã àâ÷ áàéãàà ºíººãèéí òîãòîëöîî. ªíººãèéí áàéäëààð èðãýä õîãîî îéð áàéãàà ÿíç á¿ðèéí ãàçðóóäàä, òóõàéëáàë ãýðèéíõýý ãàäàà, õàøààíä, ãóó æàëãà, çàìûí õàæóóä, ãîëûí ýðýã çýðýã ãàçðóóäàä õàÿæ áàéíà. Ýë áàéäàë íü îëîí íèéòèéí ýð¿¿ë ìýíä, ýð¿¿ë àõóéä èõýýõýí ýðñäëèéã áèé áîëãîæ, ÿëàíãóÿà àìüñãàëûí çàìûí ºâ÷èí ãàðàõàä íºëººëæ áàéíà. Õîãèéã èë çàäãàé õàÿõ íü áàéãàëü îð÷èíä ñºðºã íºëºº ¿ç¿¿ëæ, ÿëàíãóÿà õºðñ, ã¿íèé óñûã áîõèðäóóëæ áàéíà. Õàðèí, îðîí ñóóöíû áàéðóóäûí îð÷èíä õàðüöàíãóé ¿ð ä¿íòýé, öýâýðëýãýý õèéãäýæ áàéíà. Áàéð á¿ðèéí íýãä¿ãýýð äàâõàðò òóñãàé õýñãèéã õîã õàÿõ çîðèóëàëòààð ãàðãàæ, õîãîî øóóä õîîëîéãîîð íü õàÿõ áîëîìæòîé.

Çóðàã 6.2. Ãýð õîðîîëëûí ºíººãèéí õîã õàÿæ áàéãàà áàéäàë

Ãýð õîðîîëîë äàõü õîã õàÿãäëûã àéë á¿ðýýñ ìàøèíààð î÷èæ öóãëóóëäàã áºãººä õóðààìæèéã íü î÷èõ á¿ðäýý àâäàã. Õîòûí òºâ õýñýãò áàéðëàõ ãýð õîðîîëëóóäûí õóâüä ãýâýë, òóõàéí õîðîîä íü õîã õàÿõ àæëàà áèå äààí çîõèîí áàéãóóëäàã áàéíà. Õîðîî á¿ð õîã à÷èõ ìàøèíòàé áàéäàã áºãººä æîëîî÷, òóñëàõ àæèë÷èäòàé. Ä¿¿ðãèéí àæèë÷èä ìàøèíààð ÿâæ àéë ºðõ á¿ðýýð îðæ õîã àâàõûí çýðýãöýý õîãèéí õóðààìæ öóãëóóëäàã. Ä¿¿ðýã íü õîã àâñàí, òýýâýðëýñíèé õºëñèéã íèéòèéí ýçýìøëèéí õîã öóãëóóëàõ ñèñòåìä òºëäºã. Õîòûí äóíä á¿ñýä õàìààðàõ |Áàÿíõîøóó\ àëñëàãäñàí á¿ñèéí \Øàðõàä\ ãýð¿¿äýýñ ìºí àéë á¿ðýýñ ìàøèíààð õîãèéã àâ÷, öóãëóóëñàí õîãèéã õîãèéí öýãò òýýâýðëýæ áàéíà. Ãýð õîðîîëëûí õîãèéí õýìæýý óëèðëûí øèíæ ÷àíàðòàé, õàðèëöàí àäèëã¿é áàéäàã. ªâëèéí óëèðàëä ãàð÷ áàéãàà õîãûí õýìæýý çóíûõààñ ãóðàâ äàõèí èõ áàéäàã: ºâëèéí óëèðàëä íýã õ¿íä íýã ºäºðò 09-1,0 êã îíîãäîæ áàéãàà áîë çóíû óëèðàëä íýã õ¿íä íýã ºäºðò 0.2-0.3 êã îíîãäîõ æèøýýòýé. Ýíý íü õ¿éòíèé óëèðàëä õàëààëòûí çîðèóëàëòààð ãîëäóó ìîä, í¿¿ðñèéã õýðýãëýæ áàéãààòàé õîëáîîòîé. Õîãîîñ ¿íñèéã ñàëãàæ 200 ëèòðèéí ãàí ñàâ áóþó øóóäàéíä õèéäýã. Õàðèí çóíû óëèðàëä çºâõºí õîîë õèéõ çîðèóëëàëòààð ãàë ò¿ëäýã áà ¿íñèéã òóñãààðëàäàãã¿é áàéíà. Æèëèéí òóðø, äàõèí áîëîâñðóóëàõ ìàòåðèàëóóäûã ÿëãàæ, äàõèí áîëîâñðóóëàõ ìàòåðèàë àâäàã öýã¿¿äýä õóäàëäàæ áàéíà.

Ãýðèéí ãàäàà Õàøàà áóþó ãóó æàëãà Íóóðûí îéðîëöîî

Page 63: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 45

Çóðàã 6.3. Ãýð õîðîîëëûí ãóðâàí á¿ñýä õîã õàÿãäàë öóãëóóëæ áàéãàà áàéäàë

Çóðàã 6.4 Ãýð õîðîîëîëä õîã õàÿãäàë àâ÷ áàéãàà áàéäàë

Ãýð õîðîîëëûí õîã õàÿãäàëûã àâàõ àæèë òóéëûí õàíãàëòã¿é, õîòûí äóíä áîëîí àëñëàãäñàí õýñã¿¿äýä áàéðëàõ àéë ºðõ¿¿äýýñ ñàðä íýã óäàà, õîòûí òºâèéí õýñýãò áàéãàà ºðõ¿¿äèéí õîãèéã ãóðâàí ñàðä íýã óäàà àâàõ æèøýýòýé. Õîãèéã èéíõ¿¿ óäàæ àâäàã íü õýä õýäýí õ¿÷èí ç¿éëñýýñ øàëòãààëæ áàéíà. Íýãä¿ãýýðò, òàðõàé áàéðëàñàí ãýð õîðîîëîëóóäûí ºðõ á¿ðýýñ ìàøèíààð õîãèéã öóãëóóëàí àâäàã. Õîã öóãëóóëàõ àâòîìàøèí ºðõ á¿ðò î÷èæ õîã à÷äàã áà çóíû öàãò íýã óäààãèéí ÿâàëòààð 20-30 ºðõ, ºâºë 15-20 ºðõèéí õîãèéã 2-3 öàãò à÷äàã. Õîã öóãëóóëàõ ìàøèí äóíäàæààð ºäºðò åñºí öàã àæèëëàäàã áºãººä ºäºðò 100 îð÷èì ºðõèéí õîãèéã àâäàã. Ò¿¿íýýñ ãàäíà, õîã öóãëóóëàõ ìàøèí, òºõººðºìæ, àæèë÷èä äóòàãäàëòàé áàéäàã íü õ¿íäðýë ó÷ðóóëæ áàéíà. Ä¿¿ðãèéí çàõèðãààíû îðëîãî õîãèéí õóðààìæààñ õàìààðàëòàé áàéäàã ó÷ðààñ ìàøèí, òºõººðºìæ õóäàëäàí àâàõ íººö áîëîìæ íü õÿçãààðëàãäìàë áàéäàã. Ãàçàð äýýð ÿâóóëñàí ñóäàëãààíààñ ¿çýõýä, ãàíö à÷ààíû ìàøèí, íýã æîëîî÷, õî¸ð òóñëàõ àæèë÷èí 1677-ãîîñ 3000 ºðõèéã õàìàð÷ àæèëëàäàã þì áàéíà \¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ øààðäëàãàòàé õºðºí㺠îðóóëàëòûí õóâèëáàðûã ¿çíý ¿¿\. Ýöýñò íü, õîã à÷èõàä ó÷èð÷ áàéãàà áàñ íýã áýðõøýýë áîë çàì ìóó, àéë ºðõ á¿ðò õ¿ðýõ áîëîìæ

Àéë ºðõ\ãàðãàæ áàéãàà õîã\

Õîðîîíû õîã õàðèóöñàí àæèëòàí

Õîòûí òºâèéí ãýð Äóíä áà çàõûí õîðîîëîëûí ãýð

Ãý𠺺𺺠õàðèóöíà\àâàõ,à÷èõ\

ÒҮÊ àâàõ\à÷èõûã õàðèóöíà\Õîã àâàõ äàâòàìæ\

Ä¿¿ðãýýñ òîìèëñîí õîã õàÿãäàë õàðèóöñàí

àæèëòíóóä

Àæèë÷èä öóãëóóëñàí õîãèéí õóðààìæèéã ä¿¿ðãèéí õîã õàÿãäëûí õýëòñèéí äàíñàíä îðóóëíà

Õîãèéí\òýýâðèéí õóðààñàí õºëñèéã ä¿¿ðãèéí õîã õàÿãäëûíõýëòýñ òºëíº

Õîã àâ÷ áàéãàà áàéäàë ãóäàìæíû öýâýðëýãýý

Õîãèéí õóðààìæ òºëñºí áàðèìò

Page 64: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü46

õÿçãààðëàãäìàë áàéãàà ÿâäàë þì. Ãîë çàìààñ õîë, õ¿ðýõýä îëèãòîé çàìã¿é ýñâýë ìàøèí ÿâàõàä õýò íàðèéí ãóäàìæèíä áàéðàëäàã. Õîãèéã öóãëóóëàõ òîâëîñîí ºäºð, öàã áàéäàãã¿é ó÷èð õóâààðü íü òîãòìîë áóñ áàéäàã. Õîãèéí ñàâóóä íü õàøàà äîòîð áàéäàã ó÷ðààñ õýðýâ òóõàéí àéëä õ¿í áàéõã¿é áîë õîãèéã íü àâ÷ ÷àääàãã¿éä õ¿ðäýã áàéíà. Õîãèéã íü õýäèéä èðæ àâàõûã èðãýä ìýääýãã¿é áîëîõîîð õîãîî îéðîëöîîõ ãóó æàëãàíä õàÿäàã áàéíà.

Õ¿ñíýãò 6.1: Ãóðâàí ãýð õîðîîëîë äàõü õîã õàÿãäàëûí ìåíåæìåíò

ýõ ñóðâàëæ: ä¿¿ðãèéí àæèëòíóóä, õîðîîíû çàñàã äàðãà íàðòàé õèéñýí ÿðèëöëàãà

Õîã õàÿãäëûí òàðèôûí á¿òýö. Óëààíáààòàð õîòûí õîã õàÿãäëûí òàðèôûã Õîòûí çàõèðãààíààñ 2006 îíä ñàð á¿ð ãýð õîðîîëîëä 2500 òºãðºã \1.79 àì. äîëëàð\, îðîí ñóóöàíä 2000 òºãðºãººð \1.43 àì. äîëëàð\ òóñ òóñ òîãòîîñîí. Ãýõäýý òîãòîîñîí òàðèôûã îðëîãûí ýðýëò õýðýãöýý, ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí áàéäëûã õàðãàëçàí ä¿¿ðýã ººð÷èëæ áîëíî. Õîòûí òºâ õýñýãò \Íàðàí\ ñàðûí òàðèô 3000 òºãðºã \2.14 àì. äîëëàð\, àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëîëä \Øàð õàä\ 2500 òºãðºã \1.79 àì. äîëëàð\, õîòûí äóíä õýñãèéí ãýð õîðîîëîëä \Áàÿíõîøóó\ 1500 òºãðºã \1.07 àì. äîëëàð\ áàéíà. Õîãèéí òàðèôààñ öóãëàðàõ ìºíãºíèé õýìæýý áàãà áàéäàã. Òóõàéëáàë, íèéò ºðõ¿¿äèéí 30 îð÷èì õóâü íü õîãèéí ìºíãèéã òºëæ áàéíà. Õîãèéí ìºí㺠òºëºëò èéíõ¿¿ áàãà áàéãàà íü ÿäóó ºðõ¿¿äèéí íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí íºõöºë áàéäàëòàé íü ìýäýýæ õîëáîîòîé þì. Ãýõäýý õàìãèéí ãîë íü áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ, íèéòèéí ñàéí ñàéõíû òºëºº ãýñýí îéëãîëò äóòóó áàéãàà íü õóðààìæ òºëºëòèéí õýìæýý áàãà áàéãààòàé ìºí õîëáîîòîé. Ãàçàð äýýð õèéñýí ñóäàëãààíààñ ¿çýõýä, ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä õîã õàÿãäëûã àâàõ íü õîòûí çàõèðãààíû ¿¿ðýã ãýæ åðºíõèé人 ¿çýæ áàéäàã áºãººä íèéòèéí ¿éë÷èëãýýíä ìºí㺠òºëæ õýâøýýã¿é áàéäàã àæ. Öààøèëáàë, õîãèéí õóðààìæèéã òºëºõ áîëîìæòîé çàðèì ºðõ õóðààìæ òºëºõººñºº õîãîî ãýðèéíõýý îéðîëöîî õàà íýã ãàçàð õàÿõûã èë¿¿ä ¿çýæ áàéíà. Õîã õàÿãäëûí àñóóäëûã çàñãèéí ãàçàð øèéäýæ ÷àäíà ãýäýãò îðøèí ñóóã÷èä èòãýäýãã¿é áºãººä óäààí õóãàöààãààð îðøèí ñóóæ áàéãàà çàðèì íü õîãòîé õîëáîãäîõ àñóóäàë õîò ðóó øèëæèí ñóóðüøèã÷äààñ øàëòãààëæ ãàð÷ èðñýí ãýæ ¿çýæ õóðààìæ òºëºõ äóðã¿é áàéäàã áàéíà. Õîã õàÿãäëûã çàéëóóëàõ ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëáàë, õóðààìæèéã íü òºëºõ ¿¿ ãýñýí àñóóëòàä çºâõºí õîòûí äóíä õýñýãò îðøèí ñóóãàà õ¿ì¿¿ñ ºâºë, çóíû ÿëãààòàé òàðèô òîãòîîâîë òºëºõºä áýëýí ãýñýí õàðèóëò ºã÷ýý.

àíãèëàë Õîòûí òºâ õýñýã äóíä õýñýã Çàõûí õýñýã

ºðõ /õ¿í àì 3,000 / 12,245 1,677 / 7,979 2,500 / 11,130

ªðõèéí òºëæ áàéãàà òàðèôûí %

30% 20%-ààñ áàãà 30%

õîã öóãëóóëàõ äàâòàìæ

2 óäàà/ºäºð,1 óäàà /3 ñàðä ºðõ á¿ðýýñ

3 óäàà/ ºäºð,1 óäàà/ ñàð ºðõ á¿ðýýñ

2 óäàà/ ºäºð,1óäàà / ñàð ºðõ á¿ðýýñ

õîã àâàõ òºõººðºìæ

1 çàäãàé à÷ààíû ìàøèí1 çàäãàé à÷ààíû ìàøèí

1 çàäãàé à÷ààíû ìàøèí

õîã à÷èã÷äûí òîî1 æîëîî÷,2 òóñëàõ àæèë÷èí

1 æîëîî÷,2 òóñëàõ àæèë÷èí

1 æîëîî÷,2 òóñëàõ àæèë÷èí

à÷èã÷äûí õºëñ\òºã\íýã à÷èëò\

æîëîî÷ : 4,500 òóñëàõ àæèë÷èí : 4,000

4,000 7,000

õîãèéí öýã õ¿ðýõ çàé îéðîëöîîãîîð 15kìîéðîëöîîãîîð 9kì

îéðîëöîîãîîð 30kì

Page 65: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 47

Õ¿ñíýãò 6.2. õîã õàÿãäàë çàéëóóëàõ òàðèô õîòûí ãýð õîðîîëëûí ãóðâàí õýñýãò

Õîã ÕàßãäëûÍ ÌÅÍÅÆÌÅÍÒèéÍ ¯éë×èëãýýã ÑàéÆðÓÓëàÕ àðãà ÇàÌÓÓä

Õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõûí òóëä ãîë àíõààðàõ àñóóäàë íü õîãèéã àâ÷ çàéëóóëàõ àæëûí á¿òýýìæèéã äýýøë¿¿ëýõ ÿâäàë áîëæ áàéíà. Îäîîãèéí áàéäëààð, õîã àâàõ äàâòàìæ òóéëûí ìóó áàéãàà, òóõàéëáàë ñàðä íýã óäàà ýñâýë ãóðâàí ñàðä íýã óäàà íýã ºðõººñ àâ÷ áàéíà. Äýâø¿¿ëæ áàéãàà çîðèëò áîë ºðõ á¿ðýýñ äîëîî õîíîãò íýã óäàà õîã àâ÷ áàéõ ÿâäàë þì.

Õîòûí òºâ õýñãèéí ãýð.Ýíý õýñãèéí õóâüä îðøèí ñóóã÷äûí äèéëýíõè íü áàéðàíä îðîõ ó÷ðààñ ìàøèíààð 纺õ ñèñòåìèéã õýâýýð ¿ëäýýæ áîëíî. ¯¿íèé íýã àäèë, îðîí ñóóöíû õóâüä õîãèéí áóíêåðèéã áàéðíû íýãä¿ãýýð äàâõàðò áàéðëóóëæ, äàâõàð á¿ðýýñ õîîëîéãîîð äàìæóóëàí õîã õàÿõ õýëáýð àøèãëàãäàõ áîëíî.

Çóðàã 6.5: Îðîí ñóóöàíä õîã õàÿãäàë àâàõ

Õîòûí òºâ õýñãèéí ãýð õîðîîëîë îðîí ñóóöàíä øèëæèõýä, îäîîãèéí òºõººðºìæ, àæèë÷èä õîã õàÿãäëûã çàéëóóëàí òýýâðýëýõýä õ¿ðýëöýýòýé áîëíî.

Ç¿éë àíãè Õîòûí òºâèéí ãýð

äóíä õýñãèéí ãýð àëñëàãäñàí ãýð

Íýã ºðõºä íîîãäîõ òàðèô 3,000 òºã\ñàð 1,500 òºã\ñàð 2,500 òºã\ñàð

ªðõèéí õóðààìæèéí % 30% 20%-ààñ áàãà 30~40%

¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëâàë èë¿¿ õóðààìæ òºëºõ ¿¿

Îäîîãèéí òàðèô ºíäºð ó÷ðààñ

íýìýãäâýë òºëºõºä õýö¿¿

Óëèðëûí ÿëãààòàé òàðèô òîãòîîâîë

íýìýãäñýí õóðààìæ òºëæ áîëîõ þì

Îäîîãèéí òàðèôûã õýâýýð

ìºðäºõ

àéë5-ð äàâõàð

4-ð äàâõàð

3-ð äàâõàð

2-ð äàâõàð

1-ð äàâõàð

õîãèéí ìàøèíûã ä¿¿ðãýñíèé äàðàà õîãûí öýã ð¿¿ òýýâýðëýíý.

àæèëòàí õîãûã 纺æ ìàøèíä à÷èíà àéëóóäûí õîã

õàÿõ áóíêåð

Page 66: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü48

Õ¿ñíýãò 6.3. õîòûí òºâèéí ãýð \Íàðàí\, îðîí ñóóöíû õýñýãò ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäàãäàõ íèéë¿¿ëýëò

Äóíä õýñãèéí ãýð áîëîí àëñëàãäñàí ãýð. Îéðûí èðýýä¿éä îðîí ñóóöàíä øèëæèõ ìàãàäëàë ìóó áàéãàà ýíý õî¸ð ãàçàðò õîã çàéëóóëàõ äàâòàìæèéã ñàéæðóóëàõ çîðèëãîîð ãóðâàí àðãûã àâ÷ ¿çýæ áîëîõ þì: õîã öóãëóóëàõ àæëûã öýâýðëýã÷ íàð õèéõ, îðøèí ñóóã÷èä ººðñ人 öóãëóóëàõ, ìàøèíààð öóãëóóëàõ. Àðãà á¿õýíä øààðäàãäàõ õºðºí㺠îðóóëàëò, ¿éë àæèëëàãààíû çàðäàë ººð ººð áàéõ áºãººä ýë àñóóäëûã æè÷ íàðèéâ÷ëàí àâ÷ ¿çýõ áîëíî.

Õóâèëáàð 1: Öýâýðëýã÷èä õîãèéã öóãëóóëàõ. Ýíý òîõèîëäîëä, ºðõ á¿ðèéí õîãèéã öýâýðëýã÷èä öóãëóóëæ, ò¿ðäýã òýðãýýð õîã õóðààõ öýãò àâàà÷èíà. Õîã õóðààõ öýãýýñ õîãèéã õîãèéí öýã ð¿¿ ºíäºð õ¿÷èí ÷àäàëòàé ìàøèíààð òýýâýðëýíý.

Çóðàã 6.6 Öýâýðëýã÷èä õîãèéã öóãëóóëàõ

Ýíý õóâèëáàðààð áîë, àæèëëàõ öýâýðëýã÷èéí áîëîí öóãëóóëàõ õýðýãñëèéí òîîã õîãèéã õýð õóðäàí öóãëóóëàõ, öóãëóóëàõàä øààðäàãäàõ õóãàöàà çýðãèéã òîîöîîëîí ¿çýõ õýðýãòýé. Äóíä õýñãèéí ãýðèéí õóâüä ãýâýë, çóðãààí öýâýðëýã÷, çóðãààí ò¿ðäýã òýðýã, õî¸ð õîã õóðààõ ãàçàð øààðäëàãàòàé. Àëñëàãäñàí ãýðèéí õóâüä ãýâýë, åñºí öýâýðëýã÷, åñºí ò¿ðäýã òýðýã, ãóðâàí õóðààõ ñòàíö øààðäëàãàòàé.

Ç¿éë àíãè Õýìæèõ íýãæ Õîò òºâ ãýð

ñóóðü ìýäýýëýëÃàðàõ õîã òîíí/ºäºð 12.245

õîã àâàõ õóãàöàà/ ºðõ óäàà/äîëîî õîíîã 1á¿òýí ýðãýëòèéí çàé(õîãûí öýã) êì 30

õîãíû ìàøèí

õîã öóãëóóëàõ õóãàöàà/òýýâýðëýëò (LD, TR, UL, RT)

ìèíóò 346

öàã 5.7

õîãûí ìàøèíû òîî (á¿ãä) ø 1

Îäîîãèéí ìàøèíóóäûã àøèãëàõ ø 1

àæèë÷èä, æîëîî÷æîëîî÷ õ¿í 1

òóñëàõ àæèë÷èí Person 2

àéë ºðõ Õóðààõ ñòàíö Õîãûí öýã

Öýâýðëýã÷ Õîã à÷èõ ìàøèí

øàò3. Õîãèéã äàãòàðøóóëààä, õîãûí öýã ð¿¿ òýýâýðëýíý.

Õîã õóðààõ ãàçàðøàò 1. îðøèí ñóóã÷èä õîãîî õàøààíäàà õàÿíà

Õîãûí ñàâ

øàò 3. Öýâýðëýã÷ õîãûã ò¿ðäýã òýðãýýð õîã õóðààõ ãàçàðò àâàà÷èíà.

Íàðèéí çàì

Öýâýðëýã÷

ãîë çàì

Ãýð Ãýð

Ãýð Ãýð

Page 67: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 49

Õ¿ñíýãò 6.4. ¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ íýãä¿ãýýð õóâèëáàðò íèéë¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé ç¿éë

Õóâèëáàð 2: Îðøèí ñóóã÷èä ººðñ人 õîãèéã öóãëóóëàõ. Ýíý õóâèëáàðààð îðøèí ñóóã÷ á¿ð õîãîî óóòàíä õèéíý. Óóòàíä õèéñýí õîãîî îéðîëöîî îðøèõ õîã õóðààõ áóþó õîãèéí ñàâàíä àâàà÷èæ õèéíý. Õîãèéí ñàâûã ìàøèíààð õîãèéí öýãò òýýâýðëýíý. 20 ºðõèéí äóíä íýã õîãèéí ñàâûã 100 ìåòðèéí çàéä áàéðëóóëàõààð òîîöñîí. Ýíý òîîöîîãîîð äóíä õýñãèéí ãýð õîðîîëîëä 84 õîãèéí ñàâ, õîòûí òºâ õýñãèéí ãýð¿¿äýä 125 øèðõýã øààðäàãäàíà. Àëñëàãäñàí ãýð¿¿äèéí õóâüä õîãèéã 纺õ íýìýëò ìàøèí ãàðãàõ øààðäëàãàòàé.

Çóðàã 6.7 Îðøèí ñóóã÷èä ººðñ人 õîãîî öóãëóóëàõ

Ç¿éë àíãè íýãæ äóíä õýñýã ãýð

àëñäàãäñàí ãýð

ñóóðü ìýäýýëýë

õ¿í àì õ¿í àì 7,979 11,130ªðõèéí òîî ºðõ 1,677 2,500

õ¿í àì\ºðõ õ¿í àì\ºðõ 4.8 4.5

Íýã õ¿íä íîîãäîõ õîã Êã\íýã õ¿íä 1.0 1.0

Ãàðàõ õîã òîíí\ºäºð 7.979 11.130

Öóãëóóëàõ õóãàöàà\ºðõÓäàà\äîëîî õîíîã

1 1

á¿òýí ýðãýëòèéí çàé \õîã öýã\) êì 18 60

öýâýðëýã÷

õîãûí ñàâûã öóãëóóëàõ õóãàöàà Ìí\òîíí 5.8125 5.8125Öóãëóóëàõ íèéò õóãàöàà öàã 46.4 64.7Íýã ºäðèéí öóãëóóëàõ öàã öàã 8 8Öýâýðëýã÷èéí òîî õ¿í 6 9õîã àâàõ ºðõ\öýâýðëýã÷ ºðõ 280 278

õóðààõ ñòàíö

ò¿ðäýã òýðýãíèé òîî ø 6 9

õîã ò¿ð õóðààõ ñòàíö ø 2 3

õîã à÷èõ ìàøèí

Íýã óäààãèéí õîã öóãëóóëàõ\òýýâýðëýõ õóãàöàà(LD, TR, UL, RT)

ìèí 92 142

öàã 1.5 2.4

õîã à÷èõ ìàøèíû òîî\íèéò) ø 1 1

Îäîî àøèãëàæ áàéãàà ìàøèíûã àøèãëàõ

ø 1 1

ÖóãëóóëàõÌàøèí \õ¿í

æîëîî÷ õ¿í 1 1

òóñëàõ àæèë÷èí õ¿í 2 2

ªðõ ýíãèéí õóðààõ ñòàíö Õîãûí öýã

øàò 3. äàãòàðøóóëààä õîãèéíöýãò òýýâýðëýíý

Õîã õóðààõ ãàçàðøàò 1. Õàøààíäàà õîãèéã ãàðãàíà

øàò 2. ãÿëãàð ýñâýë öààñàí óóòàíä õèéñýí õîãèéã àâ÷èðíà

Íàðèéí çàì

îðøèí ñóóã÷

ãîë çàì

Ãýð Ãýð

Ãýð Ãýð

Page 68: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü50

Õ¿ñíýãò 6.5. ¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàð 2 –ä øààðäàãäàõ íèéë¿¿ëýëò

Õóâèëáàð 3. Ìàøèíààð õîã öóãëóóëàõ. Ýíý íü îäîîãèéí àøèãëàæ áàéãàà çàãâàðòàé õàìãèéí òºñòýé þì. Îäîîãèéí õýðýãëýæ áàéãàà õîã öóãëóóëàõ, òýýâýðëýõ õýðýãñëèéã îð÷èí ¿åèéí öóãëóóëàõ ñèñòåìýýð ñîëèõ áîëíî. Õîãèéã ºðõ á¿ðýýñ öóãëóóëæ, õîãèéí öýã ð¿¿ òýýâýðëýíý. Äóíä õýñãèéí ãýð õîðîîëîëä õîãèéã öóãëóóëàõ õî¸ð ìàøèí øààðäëàãàòàé áîëîí àëñëàãäñàí õýñýãò \Øàðõàä\ ãóðâàí ìàøèí øààðäëàãàòàé áàéõ áîëíî. Øèíý ìàøèíû æîëîî÷ áîëîí òóñëàõ àæèë÷èí íýìýõ øààðäëàãà ãàðíà.

Çóðàã 6.8. õîã õàÿãäëûã ìàøèíààð öóãëóóëàõ

Ç¿éë àíãè íýãæäóíä õýñýã ãýð

àëñûí ãýð

ñóóðü ìýäýýëýë

õ¿í àì õ¿í àì 7,979 11,130

ªðõèéí òîî ºðõ 1,677 2,500

õ¿í àì\ºðõ õ¿í àì\ºðõ 4.8 4.5

Íýã õ¿íä íîîãäîõ õîã Êã\õ¿í 1.0 1.0

Ãàðàõ õîã òîíí\ºäºð 7.979 11.130

õýäýí óäàà àâàõ\ºðõ Óäàà\äîëîî õîíîã

1 1

á¿òýí ýðãýëòèéí çàé\õîã öýã) êì 18 60

ýíãèéí õóðààõ ñòàíöõîãûí ñàâ õîîðîä çàé ì 100 100

õîã ñàâûí òîî (1ø/200ºðõ) ø 84 125

õîã à÷èõ ìàøèí

Öóã\òýýâýð öàã (LD, TR, UL, RT) ìèí 382 607

öàã 6.4 10.1

Öóãëóóëàõ ìàøèíû òîî \íèéò) ø 1 2

Îäîîãèéí ìàøèíûã õýðýãëýõ ø 1 1

Øèíý ìàøèí ø - 1

Öóã\ìàøèíæîëîî÷ õ¿í 1 2

òóñëàõ àæèë÷èí õ¿í 2 4

àéë Õîãûí öýãÕîã òýýâýðëýõ ìàøèí

Ãýð Ãýð

Ãýð Ãýð

øàò 3. Ìàøèíûã ä¿¿ðãýí õîãûí öýã ð¿¿ òýýâýðëýíý.

øàò 1. îðøèí ñóóã÷èä õîãîî õàøààíäàà õàÿíà

øàò 2. Öýâýðëýã÷ õîãûã ìàøèí ðóó õîãûí ñàâààð 纺íº.

Öýâýðëýã÷

ãîë çàì

Page 69: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 51

Õ¿ñíýãò 6.6 õóâèëáàð 3-ä øààðäëàãàòàé íèéë¿¿ëýëò

Õóâèëáàð á¿ð ººðèéí ãýñýí äàâóó áîëîí ñºðºã òàëòàé. Õîãèéã öýâýðëýã÷ ÿâæ öóãëóóëàõ íü àæëûí áàéð øèíýýð ãàðãàæ, àæèëã¿é õ¿íèéã àæëûí áàéðààð õàíãàæ áàéãàà õýðýã. Ýíý íü ìàøèíààð õîã öóãëóóëàõààñ èë¿¿ ºãººæòýé áºãººä ìàøèí ÿâæ áîëîõã¿é ãàçðààð ÿâæ õîãèéã àâàõ áîëîìæòîé. ̺í ýíý íü õàìãèéí õýìíýëòòýé õóâèëáàð þì \ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿ãèéí òóõàé õýñãèéã ¿çíý ¿¿\. Îðøèí ñóóã÷èä ººðñ人 õîãèéã õîã öóãëóóëàõ ãàçàðò àâàà÷èõ õî¸ðäàõü õóâèëáàð íü îðøèí ñóóã÷èä ººðñ人 õîã õàÿãäëûã öóãëóóëàõ àæèëëàãààíä áèå÷ëýí îðîëöñîíîîð õîã õàÿãäëûí òàëààðõè îëîí íèéòèéí óõàìñàðûã äýýøë¿¿ëýõ òàëòàé. Îäîîãèéí õýðýãëýæ áàéãàà ìàøèíààð öóãëóóëàõ ñèñòåìèéã àøèãëàõ õóâèëáàðûí õóâüä ãýâýë çàñãèéí ãàçðûí àëáàí õààã÷èä áîëîí îðøèí ñóóã÷èäòàé õèéñýí ÿðèëöëàãààñ õàðàõàä õàìãèéí òîõèðîìæòîé õóâèëáàð áºãººä òýäíèé õóâüä ýíýõ¿¿ òîãòîëöîî äàñàë áîëñîí àæýý. Àëü ÷ õóâèëáàðûã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëñýí, õîãèéí ìºí㺠õóðààæ áàéãàà îäîîãèéí òîãòîëöîîã ººð÷ëºõ øààðäëàãàòàé áàéãàà þì.

Õ¿ñíýãò 6.7. ¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ ÿíç á¿ðèéí õóâèëáàðóóäûí õàðüöóóëàëò

Ç¿éë àíãèÕýìæèõ íýãæ

Õîòûí òºâ ãýð

äóíä õýñýã ãýð

àëñëàãäñàí ãýð

ñóóðü ¿ç¿¿ëýëò

õ¿í àì õ¿í àì 12,245 7,979 11,130

ªðõèéí òîî ºðõ 3,000 1,677 2,500

õ¿í àì\ºðõ õ¿í àì\ºðõ 4.1 4.8 4.5

Íýã õ¿íä íîîãäîõ õîã Êã\íýã õ¿íä 1.0 1.0 1.0

Ãàðàõ õîã òîíí\ºäºð 12.245 7.979 11.130

õîã àâàõ\ºðõÓäàà\äîëîî õîíîã

1 1 1

á¿òýí ýðãýëò \õîãûí öýã\ êì 30 18 60

õîã àâàõ ìàøèí

õîã öóãëóóëàõ\òýýâýðëýëòèéí õóãàöàà (LD, TR, UL, RT)

ìèí 1,546 872 1,333

öàã 25.8 14.5 22.2

Öóãëóóëàõ ìàøèííû òîî \íèéò\ ø 3 2 3

Îäîîãèéí ìàøèíûã àøèãëàõ ø 1 1 1

Øèíýýð àâàõ ìàøèí ø 2 1 2

õ¿í\ìàøèí á¿ðýýð

æîëîî÷ õ¿í 3 2 3

òóñëàõ àæèë÷èí õ¿í 6 4 6

àíãèëàë äàâóó òàë áýðõøýýë

õóâèëáàð 1Öýâýðëýã÷ õîãèéã öóãëóóëàõ

-àæèëã¿éäëèéí ò¿âøèí ºíäºð ãýð õîðîîëîëûí àæèëëàõ õ¿÷èéã àøèãëàí öýâýðëýã÷èéí àæëûí áàéð áèé áîëãîõ- õîã àâàõ äàâòàìæ íýìýãäñýíýýð õîãíû õóðèìòëàë áàãàñíà.-\îäîîãèéí àéë á¿ðýýñ õîã öóãëóóëæ áàéãàà ñèñòåìòýé õàðüöóóëàõàä õîãèéã öóãëóóëàõ, òýýâýðëýõ á¿òýýìæ ºíäºð áîëíî- õîã öóãëóóëàõ ñòàíö äýýð äàõèí áîëîâñðóóëàõ õîãèéã ÿëãàõ õýìæýýã íýìýãä¿¿ëíý-õàìãèéí õýìíýëòòýé õºòºëáºð

-õîãèéã àâàõ ¿åä õóðààìæ àâäàã îäîîãèéí ñèñòåìèéã ººð÷èëæ, øèíý òàðèô òîãòîîõ- õîã öóãëóóëàõ ñòàíö áàéãóóëàõ ãàçàð àâàõ- õîã öóãëóóëàõ ñòàíöàä ãàë ãàðàõ ýðñäýëòýé- õîã öóãëóóëàõ ñòàíöûí òàëààð îðøèí ñóóã÷èä òîîñ, ¿íýð, äóó ÷èìýýíèé òàëààð ãîìäîë ãàðãàõ ìàãàäëàëòàé

Page 70: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü52

Õîã ÕàßãäëûÍ ¯éë×èëãýýã ÑàéÆðÓÓëàÕàä øààðäëàãàÒàé ÑàÍÕ¯¯, ýäèéÍ ÇàÑãèéÍ ÒîîÖîîëîë

¯éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ ãóðâàí õóâèëáàð íü ñàíõ¿¿ãèéí õóâüä ÿíç á¿ðèéí íºëººòýé áàéõ áîëíî. Õºðºí㺠îðóóëàëòûí õóâüä ãýâýë, õîòûí òºâèéí ãýð õýñýã îðîí ñóóöàíä øèëæèõ ó÷ðààñ îäîîãèéí õýðýãëýæ áàéãàà ìàøèí, òºõººðºìæ íü øèíýýð áèé áîëîõ îðîí ñóóöíû õýñãèéã ¿éë÷ëýõýä õàíãàëòòàé áàéõ áîëíî. Òèéì ó÷ðààñ íýìýëò õºðºí㺠îðóóëàëò øààðäàãäàõã¿é áàéõ áîëíî. Õîòûí äóíä áîëîí àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëëûí õóâüä, ¿éë÷èëãýýíèé õóâèëáàðóóäûí õîîðîíä èõ ÿëãààòàé \ G õàâñðàëòàä çàðäëûã òîäîðõîé òóñãàñàí\.Õàìãèéí áàãà õºðºí㺠îðóóëàëò øààðäàõ õóâèëáàð íü öýâýðëýã÷ õîãèéã öóãëóóëàõ õóâèëáàð þì. Õàðèí îðøèí ñóóã÷èä õîãèéã æèæèã õîã öóãëóóëàõ áàéãóóëàìæèä õ¿ðãýõ ñèñòåì íü õàìãèéí çàðäàë èõòýé õóâèëáàð þì. Öýâýðëýã÷ õîãèéã äóíä õýñýã äýõ ãýð¿¿äýä öóãëóóëàõàä 13.2 ñàÿ òºãðºã \9.400 àì. äîëëàð\, àëñëàãäñàí ãýð¿¿äýä öóãëóóëàõàä 19.6 ñàÿ òºãðºã \14.000 àì. äîëëàð\ áàéõ òîîöîî ãàð÷ áàéíà. Õîã öóãëóóëàõ æèæèã áàéãóóëàìæèä îðøèí ñóóã÷èä õîãèéã àâàà÷èõàä äóíä õýñýãò 240.8 ñàÿ òºãðºã \172,000 àì. äîëëàð\, àëñëàãäñàí õýñýãò 434 ñàÿ òºãðºã \310,000 àì. äîëëàð\; ìàøèíààð õîãûã öóãëóóëàõàä äóíä õýñýãò 75,6 ñàÿ òºãðºã \54,000 àì. äîëëàð\, àëñëàãäñàí õýñýãò 152 ñàÿ òºãðºã \108,576 àì. äîëëàð\ òîîöîî ãàð÷ áàéíà.

õóâèëáàð 2.õîãèéã îðøèí ñóóã÷èä öóãëóóëàõ

-õîã öóãëóóëàõ àæèëä îðîëöîæ áàéãàà óõàìñàðûã îðøèí ñóóã÷äàä îëãîõ- õîã öóãëóóëàõ, òýýâýðëýõ ºðòºãèéã áóóðóóëíà- íýãýíò îðøèí ñóóã÷èä ººðñ人 õîãèéã ñòàíöèä õ¿ðãýõ áîëîõîîð àéëä õîã õóðèìòëàãäàõ íü áàãàñíà.

- õîãèéã àâàõ ¿åä õóðààìæ àâäàã îäîîãèéí ñèñòåìèéã ººð÷èëæ, øèíý òàðèô òîãòîîõ- ñóðòàë÷ëàí òàíèóëàõ çàìààð îðøèí ñóóã÷äûã ñàéí äóðûí ¿íäñýí äýýð îðîëöîõ áîëîìæèéã áèé áîëãîíî- õîã öóãëóóëàõ ñòàíö áàéãóóëàõ ãàçðûã îðøèí ñóóã÷ääààñ çºâøèëöºæ áàéæ àâàõ- õîã öóãëóóëàõ ñòàíöûí òàëààð îðøèí ñóóã÷èä òîîñ, ¿íýð, äóó ÷èìýýíèé òàëààð ãîìäîë ãàðãàõ ìàãàäëàëòàé

õóâèëáàð 3.õîãèéã ìàøèíààð àâàõ

-õàìãèéí äàñàë áîëñîí ñèñòåì, çºâõºí îäîîãèéí àøèãëàæ áàéãàà òºõººðºìæèéã íýìýãä¿¿ëíý- îðøèí ñóóã÷èä áîëîí àëáàíû õ¿ì¿¿ñèéí ñîíãîæ áàéãàà õýëáýð

- õîã àâàõ äàâòàìæ óäààí, õîã àâàõ ìàøèí áîëîí êîíòåéíåðèéã ñàéæðóóëàõ øààðäëàãàòàé- õîã öóãëóóëàõ õºëñ ìàø áàãà õýâýýð ¿ëäýæ ìàãàäã¿é- îäîîãèéí ìºðäºæ áàéãàà òàðèô ñàíõ¿¿ãèéí õóâüä àøèãã¿é, øèíý òàðèô íýâòýð¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé

Page 71: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 53

Õ¯ÑÍÝÃÒ 6.8. õîãèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä øààðäëàãàòàé àíõíû õºðºí㺠îðóóëàëò, ¿éë

àæèëëàãààíû çàðäàë

Õîòûí òºâèéí õýñãèéí ãýð¿¿äèéí õóâüä íýã ìàøèí çàñâàð ¿éë÷èëãýý, õîã öóãëóóëàõ àæëûí õºëñíèé æèëèéí çàðäàë íü 14.56 ñàÿ òºãðºã \10,400 àì. äîëëàð\ ãàð÷ áàéíà. Äóíä õýñãèéí áîëîí àëñëàãäñàí ãýð¿¿äèéí õóâüä îðøèí ñóóã÷èä ººðñ人 õîãèéã æèæèã äàìæóóëãûí ñòàíöèä àâàà÷èæ õàÿõ íü íºãºº õî¸ð õóâèëáàðûí çàðäëûí òýí õàãàñòàé òýíöýõ òîîöîî ãàð÷ áàéíà. Öýâýðëýã÷èéã àøèãëàí õîã çàéëóóëàõ õóâèëáàðûí õóâüä ãýâýë, äóíä õýñýãò áàéãàà ãýð¿¿äèéí õóâüä 16.5 ñàÿ òºãðºã \11.800 àì. äîëëàð\, àëñëàãäñàí ãýð¿¿äèéí õóâüä

Ç¿éë àíãè Õýìæèõ íýãæ

Òºâèéí ãýð

äóíä õýñýã ãýð

àëñëàãäñàí ãýð

õóâèëáàð 1.\öýâýðëýã÷\ò¿ðäýã òýðýã

àíõíû õºðºí㺠îðóóëàëò

ò¿ðäýã òýðýã õóäàëäàæ àâàõ

ø - 6 9ñàÿ òºãðºã (íýãæ)

- 0.73 0.73

ñàÿ òºãðºã (íèéò)

- 4.38 6.58

ñòàíö áàéãóóëàõ

ñàÿ òºãðºã - 8.82 13.23

Íèéò çàðäàë ñàÿ òºãðºã - 13.20 19.81

¯éë àæèëëàãàà

àæëûí õºëñ

ñàÿ òºãðºã / æèë

- 15.22 29.23

òýýâýðëýõ ìàøèíû çàðäàë

ñàÿ òºãðºã / æèë

- 1.37 6.41

Íèéò çàðäàë

ñàÿ òºãðºã / æèë

- 16.59 35.65

õóâèëáàð2æèæèã öóãëóóëàõ ñòàíöóóä

àíõíû õºðºí㺠îðóóëàëò

ñòàíö áàéãóóëàõ

ø - 84 125ñàÿ òºãðºã ( íýãæ)

- 2.87 2.87

ñàÿ òºãðºã (íèéò)

- 240.96 358.58

Ìàøèí àâàõ

ø - - 1ñàÿ òºãðºã (íýãæ)

- - 76.00

ñàÿ òºãðºã (íèéò)

- - 76.00

Íèéò çàðäàë ñàÿ òºãðºã - 240.96 434.58

¯éë àæèëëàãàà

àæëûí õºëñ

ñàÿ òºãðºã / æèë

- 6.75 33.06

Ìàøèí àâàõ

ñàÿ òºãðºã / æèë

- 1.37 6.41

Íèéò çàðäàë

ñàÿ òºãðºã / æèë

- 8.12 39.48

õóâèëáàð 3Îäîîãèéí ñèñòåìèéã ñàéæðóóëàõ

àíõíû õºðºí㺠îðóóëàëò

Ìàøèí àâàõ

ø 2 1 2ñàÿ òºãðºã (íýãæ)

76.00 76.00 76.00

ñàÿ òºãðºã (íèéò)

152.01 76.00 152.01

Íèéò çàðäàë ñàÿ òºãðºã 152.01 76.00 152.01

¯éë àæèëëàãàà

àæëûí õºëñ

ñàÿ òºãðºã / æèë

32.81 13.51 49.59

Ìàøèí àæèëëóóëàõ çàðäàë

ñàÿ òºãðºã / æèë

7.09 2.66 9.12

Íèéò çàðäàë

ñàÿ òºãðºã / æèë

39.90 16.17 58.71

Page 72: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü54

16.5 ñàÿ òºãðºã \25,500 àì. äîëëàð\ -èéí òîîöîî ãàð÷ áàéíà. Õàìãèéí ¿íýòýé õóâèëáàð íü ìàøèíààð öóãëóóëàõ õóâèëáàð áîëæ áàéãàà áºãººä ýíý õóâèëáàðûí æèëèéí çàðäàë íü äóíä õýñãèéí ãýð¿¿äýä 16.1 ñàÿ òºãºðºã \11.500 àì. äîëëàð\, àëñëàãäñàí ãýð¿¿äèéí õóâüä 58.8 ñàÿ òºãðºã \42,000 àì. äîëëàð\ áîëæ áàéíà.

¯éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ òàëààñ íü àâ÷ ¿çâýë, íýãä¿ãýýð õóâèëáàð – öýâýðëýã÷ õîãèéã öóãëóóëàõ – íü àíõíû õºðºí㺠îðóóëàëò áîëîí çàñâàð, ¿éë÷èëãýýíèé æèëèéí çàðäëûã òîîöîæ ¿çýõýä ºðòºãèéí ¿ð àøèã õàìãèéí ºíäºð áàéãàà þì.

Ýäãýýð ãóðâàí õóâèëáàð íü õîã çàéëóóëàõ äàâòàìæèéã íýìýãä¿¿ëæ, öóãëóóëàõ õîãèéí õýìæýýã èõýñãýõ áºãººä ýíý íü õîòûí õîãèéí öýãèéí à÷ààëàëä íýìýëò äàðàìò áèé áîëãîíî. Õîãèéí öýãèéí îäîîãèéí æèëèéí çàðäàë îéðîëöîîãîîð 1.54 òýðáóì òºãðºã \1.1 ñàÿ àì. äîëëàð\ áàéãàà áºãººä õóðèìòëàãäàõ õîãûí õýìæýý èõýññýíýýð çàðäàë ìºí íýìýãäýíý. Õîãíû õýìæýý ýðñ ºññºíººð, õîãûí öýãèéã 20 æèë àøèãëàíà ãýæ òîîöîîëæ áàéãàà õóãàöàà áàãà çýðýã áîãèíîñîõ òàëòàé. 7.5 ñàÿ ì3 õîãûí íýìýëò öýãèéã áàéãóóëàõàä 52.36 òýðáóì òºãðºã \37.4 ñàÿ àì. äîëëàð\ øààðäàãäàõ òîîöîî ãàð÷ áàéíà. Õàâñðàëò Í-ä õîãûí øèíý öýã ãàðãàõ, àæèëëóóëàõ çàðäëûã íàðèéâ÷èëàí òóñãàñàí.

Îäîîãèéí õîòûí çàõèðãààíààñ òîãòîîñîí òàðèô íü ãýð õîðîîëëûí õóâüä ñàðä 2,500 òºãðºã áàéãàà íü îðîí ñóóöíû ñàðûí 2000 òºãðºãèéí õóðààìæààñ ºíäºð áàéãàà þì. Ãýð õîðîîëëûí ãóðâàí õýñýãò, òàðèô 1,500 òºãðºãºº¸ 3000 òºãðºãèéí \1.07 àì. äîëëàðààñ 2.14 àì. äîëëàð\ õîîðîíä õýëáýëçýæ áàéíà. Õàðüöàíãóé ºíäºð áàéãàà ýíý òàðèô íü õîã öóãëóóëæ áàéãàà õýìæýý áàãà, çàñãèéí ãàçðûí ç¿ãýýñ òàòààñ áàéõã¿é áàéãààòàé õîëáîîòîé. Àéë ºðõèéí ç¿ãýýñ ñàíõ¿¿ãèéí à÷ààëëûí õóâüä àâ÷ ¿çâýë, òàðèôèéí õýìæýýã òîîöîõäîî çºâõºí ¿éë àæèëëàãààíû áîëîí çàñâàð ¿éë÷èëãýýíèé çàðäëûã òîîöñîí áºãººä õºðºí㺠îðóóëàëò, ýëýãäýë õîðîãäîëûã òîîöîîëîîã¿é áà ãýðèéí áàéðøèëûí ÿíç á¿ðèéí õýñýãò ¿éë÷èëãýýíèé õóâèëáàðààñ õàìààðàí òàðèôèéí õýìæýý õàðèëöàí àäèëã¿é áàéíà. Äóíä õýñýãò áàéãàà ãýð¿¿äèéí õóâüä íààä çàõ íü 410 òºãðºãººñ 830 òºãðºã \0.29 àì. äîëëàðààñ 0.59 àì. äîëëàðûí õîîðîíä\ -èéí õîîðîíä õóðààìæ òºëºõ òºëºâòýé áàéíà.Õàðèí àëñëàãäñàí ãýð¿¿äèéí õóâüä 1320 òºãðºãººñ 1960 òºãðºã \0.94 àì. äîëëàðààñ 1.40 àì. äîëëàð\-èéí õîîðîíä, õîòûí òºâèéí òºâ õýñãèéí ãýð¿¿äèéí õóâüä 410 òºãðºã \0.29 àì. äîëëàð\-èéã øèíý îðîí ñóóöíû õýñýãò òºëºõ òºëºâòýé áàéíà.

Õ¿ñíýãò 6.9. õàòóó õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéí òºëºâëºãäºæ áàéãàà òàðèôèéí ò¿âøèí

Òºâèéí ãýð

äóíä õýñýã ãýð

àëñûí ãýð

ºðõ 3,000 1,677 2,500

Îäîîãèéí òàðèô \òºã) 2,996 1,498 2,492

õóâèëáàð 1öýâýðëýã÷òýé

æèëèéí à\¿ ºðòºã ( ñàÿ òºã\æèë)

16.59 35.65

Íýã ºðõèéí çàðäàë( òºã\ñàð)

826 1,190

õóâèëáàð 2æèæèã õîã öóãëóóëàõ ñòàíö

æèëèéí à\¿ ºðòºã ( ñàÿ òºã\æèë)

8.12 39.48

Íýã ºðõèéí çàðäàë( òºã\ñàð)

406 1,316

õóâèëáàð 3Îäîîãèéí áàéäëûã ñàéæðóóëàõ

æèëèéí à\¿ ºðòºã ( ñàÿ òºã\æèë)

14.54 16.17 58.71

Íýã ºðõèéí çàðäàë( òºã\ñàð)

406 112,798 1,960

Page 73: Mongol hgjil plan

Óëààíáààòàð íü äýëõèéí õàìãèéí õ¿éòýí íèéñëýë õîò áºãººä òîãòâîðòîé àìüæèðãàà, õºãæëèéã õàíãàõàä íàéäâàðòàé, õÿìä òºñºð õàëààëò íýí ÷óõàë ¿¿ðýã ã¿éöýòãýäýã. Õàëààëò øààðäëàãàòàé óëèðàë íü áàðàã íàéìàí ñàð ¿ðãýëæèëäýã áà ýíý íü 9 ñàðûí äóíäààñ 5 ñàðûí äóíä õ¿ðòýë ¿ðãýëæèëíý. Ìîíãîëûí õóâüä

ò¿ëøèíäýý íóòãèéí ÷óëóóí áîëîí õ¿ðýí í¿¿ðñèéã õýðãýëäýã. Ò¿¿õèé í¿¿ðñèéã õàëààëò áîëîí ãýðèéí ïèéøèíä ò¿ëæ áàéãàà íü Óëààíáààòàðûí àãààðûí ÷àíàðûã ìóóòãàæ áàéãàà ãîë øàëòãààí áîëæ áàéíà. Ñàÿõàí Óëààíáààòàðûí àãààðûí áîõèðäîëòîä õèéñýí ¿íýëãýýãýýð, ãàçðûí ò¿âøèíèé àãààðûí áîõèðäîëòûã Ïàðòèêóëàòó ìàòòåð ÐÌ10 õýìæ¿¿ðýýð ºâëèéí óëèðàëä õýìæèæ ¿çýõýä Åâðîï áîëîí Õîéä Àìåðèêèéí çºâøººðºãäñºí ò¿âøèíãýýñ ãóðàâààñ çóðãàà äàõèí èõ, ÄÝÌÁ-ûí çºâëºìæ áîëãîæ áàéãàà ñòàíäàðòààñ 10-ààñ 20 äàõèí ºíäºð ãàðñàí áàéíà. Àãààðûí õýò áîõèðäîëò íü àìüñãàëûí çàìûí ºâ÷èí, ýðò íàñ áàðàëò, ºäðèéí èäýâõèéã áóóðóóëàõ çýðãýýð ýð¿¿ë ìýíäýä ñºðºã íºëºº ¿ç¿¿ëýõ ãîë õ¿÷èí ç¿éë ãýäãèéã òîãòîîñîí áàéíà. Óëààíáààòàð õîòûí çàõèðãàà ò¿¿õèéí í¿¿ðñ ò¿ëýõèéã õîðèãëîõ, õàãàñ êîêñæñîí øàõìàë ò¿ëø çýðýã öýâýð ò¿ëø õýðýãëýõèéã õºõè¿ëýí äýìæèæ áàéíà. Öýâýð øàõìàë ò¿ëøèéã õýðýãëýõèéã õºõè¿ëýí äýìæèõèéí òóëä Óëààíáààòàð õîòûí çàõèðãàà ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä õýäýí òýðáóì òºãðºãèéã òàòààñ áîëãîí ºãººä áàéíà.

Äýýð äóðäñàí íºõöºë áàéäàëòàé óÿëäóóëàí, ãýð õîðîîëëûí ãóðâàí õýñýãò õàëààëòûí òîãòîëöîî ÿìàð áàéãàà, ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä, ¿¿íòýé õîëáîãäñîí çàðäàë, àøãèéí òîîöîîã ãàðãàí ýíý á¿ëýãò òàíèëöóóëàõ áîëíî.

Ãýð õÎðÎÎËËûÍ äÓËààÍ õàÍÃàÌæèéÍ ªÍªªÃèéÍ ÍªõÖªË áàéäàË

Åðºíõèé人 Ìîíãîëä îäîî äºðâºí ÿíçûí õàëààëòûí òîãòîëöîî îðøèæ áàéíà. Òóõàéëáàë, à\ òºâëºðñºí \ä¿¿ðýã\ õàëààëòûí ñèñòåì, á\ æèæãýâòýð õýñýã áàéøèíãóóäàä çîðèóëñàí ä¿¿ðãèéí õàëààëòûí ñèñòåì \óóðûí çóóõ\, â\ àíãèä õàëààëòûí ñèñòåì \óñ õàëààõ\, ã\ ãýðèéí ïèéøèíã¿¿ä.

Òºâëºðñºí \ýñâýë ä¿¿ðãèéí\ õàëààëò íü õàëààëòûí à÷ààëàë èõòýé ãàçðóóäàä ñàëàíãèä õàëààëòûí ñèñòåì àæèëëóóëàõààñ îëîí òàëààð äàâóó. Òºâëºðñºí õàëààëòûí íýã äàâóó òàë íü äóëààí áà ýð÷èì õ¿÷èéã õîñëóóëàí àøèãëàõ áîëîìæòîé áºãººä ýíý íü ¿íäñýí ò¿ëøèéã \Ìîíãîëûí õóâüä í¿¿ðñ\ ¿ð àøèãòàé àøèãëàõ áîëîìæèéã íýìýãä¿¿ëæ, õ¿ðýýëýí áóé îð÷íû àãààðûí ÷àíàðò ýåðýã íºëººòýé. Òºâëºðñºí õàëààëò \ä¿¿ðãèéí\ íü ýäèéí çàñãèéí õóâüä èõýýõýí àøèãòàé áºãººä áóñàä òºðëèéí õàëààëòòàé õàðüöóóëàõàä ºðòºã áàãà, áàéãàëü îð÷èíä ñºðºã íºëººëºë áàãà þì. Ǻâõºí óóðûí õàëààëòûã áîäâîë äóëààí, öàõèëãààíû õîëèìîã õàëààëò íü ò¿ëøíèé îðöûã 30 õ¿ðòýë õóâèàð õýìíýäýã. Òèéì ó÷ðààñ, òºâëºðñºí \ä¿¿ðãèéí\ õàëààëò íü ¿éë÷èëãýýíèé çàðäëûí õóâüä ¿ð ºãººæòýé, áàéãàëü îð÷èíä ñºðºã íºëººëºëã¿é áîëíî. Ýíý õýëáýðèéã ºðãºí õýðýãëýäýã áºãººä Ãåðìàíä ãýõýä ë äóëààí, öàõèëãààíû õîëèìîã ñèñòåìèéã äýìæèæ, òàòààñ îëãîõ òóõàé õóóëü áàéäàã.

Ä¿¿ðãèéí õýëáýðèéí õàëààëò íü õ¿í àìûí íÿãòðàë ñèéðýã õîò ñóóðèí íýã êì-ò íîîãäîõ äóëààíû à÷ààëàë áàãà ãàçðóóäàä àøèãëàõàä àøèãòàé. Ãýð õîðîîëîëä äóëààíû õýðýãöýýíèé íÿãòðàë ìàø áàãà áºãººä îðîí ñóóöíû õîðîîëîëòîé õàðüöóóëõàä 40-50 äàõèí áàãà. Ãýð õîðîîëëûã ÿìàð ÷ òºëºâëºëòã¿é áàéãóóëñàí ó÷ðààñ ä¿¿ðãèéí õýëáýðèéí õàëààëòàä

äóëààí õàíãàìæ7

Page 74: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü56

õàìðóóëàõ òåõíèêèéí áîëîìæ áàéõã¿é. Òåõíèêèéí õóâüä áîëîìæòîé þì ãýýä ¿çýõýä, äóëààíûã õ¿ëýýí àâàõ öýãò çîõèõ ò¿âøèíä äóëààëãà õèéæ, ýð÷èì õ¿÷èéã àøèãòàé õýðýãëýõ àðãà õýìæýý àâàõã¿é áîë çºâõºí íººöèéã õèé õîîñîí ¿ðýí òàðàí õèéñýí õýðýã áîëíî. Ãýð áîëîí ãýðèéí õàæóó äàõü áàéøèíãóóä íü åðººñºº äóëààëãûí õóâüä ñàéíã¿é áàéäàã. Äóëààíûã õàäãàëàõ ¿íäýñíèé äóíäà÷òàé õàðüöóóëàõàä ãýð äóíäà÷ààð 4-5 äàõèí èõ, áàéøèí íü 2-3 äàõèí èõ äóëààíûã àëääàã áàéíà.

Ìîíãîëûí öàõèëãààíû ñàëáàð íü äóëààíû ñàëáàðòàé íÿãò õîëáîîòîé áºãººä Òºâèéí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìèéí \ÒÝÑ\ äóëààíû èõýíõèéã Óëààíáààòàð, Äàðõàí, Ýðäýíýòèéí 5 äóëààí, öàõèëãààíû ñòàíöóóä õàíãàäàã. Õýäèéãýýð äóëààí, öàõèëãààíû ¿¿ñâýð íü ýð÷èì õ¿÷èéã ¿ð àøèãòàé àøèãëàõ íºõöëèéã á¿ðýëä¿¿ëäýã ÷ ãýñýí ºíººãèéí äóëààí ò¿ãýýõ ñèñòåìèéí ýð÷èì õ¿÷íèé àëäàãäëûã áóóðóóëàõ, òîîëóóðûã çîõèõ ò¿âøèíä àæèëóóëàõ, äóëààíû õýðýãëýýã øààðäëàãàä çîõèöóóëàõ çýðýã àðãà õýìæýýã àâ÷ ñàéæðóóëàõ øààðäëàãàòàé áàéãàà þì.

Í¿¿ðñýýð óñûã õàëààõ õýëáýð íü 100-500 ì3 òàëáàéã \40-200ì2\ õàëààæ ÷àäàõ áºãººä óóðûí çóóõíû áàéðàíä áàéäàã. Ýíý çàãâàðûí çóóõíû òîî Ìîíãîë Óëñ çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò øèëæèæ áàéñàí 1990-ýýä îíä îëøèðñîí áºãººä ýíý íü îëîí òîîíû æèæèã áèçíåñ, ¿éë÷èëãýý ãàð÷ èðñýíòýé õîëáîîòîé þì. Í¿¿ðñýýð àæèëëàõ óñàí õàëààëòûí õ¿÷èí ÷àäâàð áàãà, ãîëäóó ãýð õîðîîëëûí æèæèã áèçíåñ, äýëã¿¿ð, ¿éë÷èëãýýíèé ãàçðóóäàä àøèãëàæ áàéíà. Ýäãýýð óñ õàëààõ áîéëåð¿¿ä íü ò¿¿õèé í¿¿ðñ õýðãýëäýã ó÷ðààñ ÓÁ õîòûí àãààðûí áîõèðäîëòîä èõýýõýí ñºðºã íºëºº ¿ç¿¿ëæ áàéíà. Ñ¿¿ëèéí ¿åèéí ñóäàëãààíààñ ¿çýõýä, ÓÁ-ûí 6 ä¿¿ðýãò í¿¿ðñýýð àæèëëàäàã 1,005 óóðûí çóóõ îéðîëöîîãîîð 11,900 òîíí ò¿¿õèé í¿¿ðñèéã õàëààëò àæèëëàõ óëèðàëä õýðãýëæ áàéíà. Õ¿÷èí ÷àäëûí õóâüä ãýâýë, 1-10 ÊÂ-ûí õ¿÷èí ÷àäàëòàé 514 \51.1%\ óñàí õàëààëò, 10-20 êâ-ûí õ¿÷èí ÷àäàëòàé 226 \22.5%\, 20-50 êâ-ûí õ¿÷èí ÷àäàëòàé 192 \19.1%\, 50-90 êâ-í õ¿÷èí ÷àäàëòàé 40 \4%\, 90-120 êâ-ûí õ¿÷èí ÷àäàëòàé 33 \3.3%\ óñàí õàëààëò áàéíà. Ýäãýýð óñàí õàëààëòóóä íü õÿçãààðëàãäìàë, çºâõºí õî¸ðîîñ ãóðâàí ºðººòýé áàéðûã ë õàëààõ çîðèóëàëòàé.

Ǻâõºí óóðûí çóóõ íü 0.2-1,0 Êêàë\öàã \250-1000êâ\ äóëààí ãàðãàõ õ¿÷èí ÷àäàëòàé áºãººä èõýâ÷ëýí íýã áóþó íýã õýñýã ñóðãóóëü, öýöýðëýã¿¿ä, ýìíýëãèéí õàëààëòàä àøèãëàäàã.Óëààíáààòàðò íèéò 24 òºðëèéí 166 áîéëåð 89 óóðûí ççóõàíä àæèëëàæ áàéíà. 2007-2008 îíû õàëààëòûí óëèðàëä ýäãýýð áîéëåð¿¿ä 66,643 òîíí í¿¿ðñ õýðãýëñýí áàéíà. Õ¿÷èí ÷àäëûã õóâüä, 0-0.2 Êêàë\öàã õ¿÷èí ÷àäàëòàé 32 \35.6%\ áîéëåðûí áàéð, 0.2-0.6 Êêàë\öàã õ¿÷èí ÷àäàëòàé 40 \44.9%\, 0.6-1.0 Êêàë\öàã õ¿÷èí ÷àäàëòàé 10 \11.2%\, 90-120 êâ-ààñ èë¿¿ õ¿÷èí ÷àäàëòàé 7 óóðûí çóóõ àæèëëàæ áàéíà.

Ïèéøèí: îëîí ÿíçûí ïèéøèíã õàëààëòûí çîðèëãîîð õýðýãëýæ áàéíà. Ïèéøèíã øóóä àãààðûã õàëààõ çàìààð àøèãëàõûí çýðýãöýý õàíûí ïèéøèí áàðüæ äóëààíû ò¿ãýýëòèéã èë¿¿ àøèãòàé áîëãîõ õóâèëáàðààð àøèãëàæ áàéíà. Çàðèì ïèéøèíã óñ õàëààæ, ðàäèîòîðààð äàìæóóëàí õàëààæ õýðýãëýæ áàéãàà áºãººä ¿¿íèéã áàãà äàðàëòûí æèæèã áîéëåð ãýæ Ìîíãîëä íýðëýæ áàéíà. Ñ¿¿ëèéí ¿åä ò¿ëø áàãà õýðãýëäýã, óòàà áàãà ãàðãàäàã ñàéæðóóëñàí ïèéøèíã õýðýãëýõ áîëæ áàéíà. Òîâëîñîí ãóðâàí ãýð õîðîîëîëä, õîòûí òºâèéí îðîí ñóóöíààñ áóñàä ãàçàðò, óëàìæëàëò ïèéøèíã õàëààëòûí çîðèóëàëòààð àøèãëàæ áàéíà.

Õîòûí òºâèéí ãýð õýñýã \Íàðàí\ 11 ä¿ãýýð õîðîî, Áàÿíãîë ä¿¿ðýã: îäîîãèéí áàéäëààð ýíý õýñýãò õàëààëòûí ãóðâàí òºðëèéã õýðýãëýæ áàéíà: æèæèã áèçíåñèéí óñàí õàëààëòóóä, àéë á¿ð ïèéøèíãýýð, îðîí ñóóö áîëîí óëñûí áàéãóóëëàãóóä ä¿¿ðãèéí õàëààëòûí ñèñòåìä õîëáîãäñîí áàéíà. \Õ¿ñíýãò 1\

Àéë ºðõèéí õýðýãëýæ áàéãàà ïèéøèíãèéí õóâüä äóëààíû àëäàãäàë èõ, ñòàíäàðòûí õýìæýýíýýñ 2-3 äàõèí èõ áàéíà.1 Õóâèéí îðîí ñóóöíû õàëààëòûí äóíäà÷ à÷ààëàë îéðîëöîîãîîð 5.9 Ê áàéãàà áîë ãýðèéí õóâüä 4.8 Ê áàéíà. Îðîí ñóóö áîëîí ãýðèéí õóâüä õàëààëòûí íèéò à÷ààëàë 16.8 Ì áàéãàà áºãººä ýäãýýð àéë ºðõ 11,930 òîíí í¿¿ðñ, 2550 òîíí ìîäûã ò¿ëøèíä õýðýãëýæ áàéíà. Ò¿ëøèíä æèëäýý 1 òýðáóì òºãðºã42 \714,000 àì. äîëëàð\ çàðöóóëæ áàéíà.

Page 75: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 57

Õ¿ñíýãò 7.1. ñîíãîí àâñàí õîðîîäûí ºíººãèéí äóëààíû õàíãàìæèéí áàéäàë

30 îð÷èì æèæèã ãîëäóó ¿éë÷èëãýýíèé êîìïàíèóä áàéãàà áºãººä òýä ººðñäèéí õàëààëòûã àøèãëàæ áàéíà. Ýíý íü óñûã áîéëåðýýð õàëààëæ, äóëààíä àøèãëàæ áàéãàà þì. Ýíä äºðâºí ºðººòýé, çóðãààí íèéòèéí ø¿ðø¿¿ðòýé íèéòèéí õàëóóí óñ àæèëëàäàã áà ýíý íü òºâèéí äóëààíû ñèñòåìä õîëáîãäñîí.Îðøèí ñóóã÷äûí ÿðüæ áàéãààãààð, äàõèí øèíýýð õî¸ðîîñ ãóðâàí íèéòèéí õàëóóí óñíû ãàçàð èðýýä¿éä áàðèãäàõ þì áàéíà. Òýäíèé íèéò äóëààíû à÷ààëàë íü 1,157.5 Ê áàéíà.¯¿íýýñ ãàäíà, ýíý õîðîîíä íýã óóðûí çóóõ áàéäàã áºãººä ýíý íü 46-ð ñóðãóóëü \2000 ñóðàã÷òàé\ áîëîí õîðîîíû çàõèðãààíû áàéøèíã õàëààëäàã áàéíà.46-ð ñóðãóóëü àíõàíäàà òºâèéí äóëààíû ñèñòåìä õîëáîãäîæ áàéñàí áîëîâ÷ äóëààíû õàíãàìæ õ¿ðýëöýýã¿éãýýñ øàëòãààëàí 1996 îíä òºâèéí äóëààíû ñèñòåìýýñ ñàëãàñàí áà òýð öàãààñ õîéø ñóðãóóëü ººðèéí óóðûí çóóõûã àøèãëàí õàëààëò àâ÷ áàéíà. Ñóðãóóëèéí äóëààíû à÷ààëàë íü 400 Ê þì.

Õîòûí äóíä õýñãèéí ãýð õîðîîëîë \Áàÿíõîøóó\, 8-ð õîðîî, Ñîíãèíî õàéðõàí ä¿¿ðýã: Ãýð õîðîîëëûí ýíý õýñýãò ãóðâàí òºðëèéí õàëààëòûã ºðãºí õýðýãëýæ áàéíà : à\ñóðãóóëü, öýöýðëýã çýðýã äóëààíûã èõ õýðãýëäýã ãàçðóóä íü óóðûí çóóõàíä õîëáîãäñîí, á\ æèæèã áèçíåñ, ¿éë÷èëãýý ýðõëýã÷èä ººðèéí õàëààëòòàé â\ áàéøèí, ãýð¿¿ä ººðñäèéí ïèéøèíãýýð õàëààëæ áàéíà.

67-ð ñóðãóóëü, 117-ð öýöýðëýã ÀÍÓ ¿éë÷èëãýýíèé êîìïàíèé óóðûí çóóõíààñ äóëààí àâ÷ áàéíà. Òºñëèéí äóëààíû à÷ààëàë íü 920 ÊÂ, äóëààíûã íýã ìåòðò íîîãäîí äóëààíû êóá ìåòðýýð áîäîæ õºëñèéã àâäàã, íýã êóá. Ìåòð äóëààíû ¿íý 462 òºãðºã áàéíà. ¯¿íýýñ ãàäíà 20 æèæèã áèçíåñ, ¿éë÷èëãýý ººðñäèéí õàëààã÷èéã àøèãëàæ áàéíà. Äóëààíû íèéò à÷ààëàë íü 1,378 Ê áàéíà. Æèæèã áèçíåñèéí îëîíõè íü Áÿàíõîøóóíû àâòîáóñíû áóóäëûí îð÷èì áàéäàã áà èõýâ÷ëýí äîòîîäûí áîëîí õÿòàäàä õèéñýí ïèéøèíã àøèãëàæ áàéíà.

Íàðàíòàé àäèë, ïèéøèíòýé äèéëýíõè àéëóóäàä äóëààíû àëäàãäàë èõ áàéãàà áóþó ñòàíäàðòûí õýìæýýíýýñ õî¸ð, ãóðàâ äàõèí èõ áàéíà. Õóâèéí áàéøèíãèéí äóëààíû äóíäà÷ à÷ààëàë îéðîëöîîãîîð 5.8 ÊÂ, ãýðèéí õóâüä îéðîëöîîãîîð 4.8 Ê áàéíà. Áàéøèí, ãýðèéí äóëààíû à÷ààëàë íèéëýýä 13.7 Ì áàéãàà áà ýíý àéëóóä ìààíü 7044 òîíí í¿¿ðñ, 1510 òîíí ìîäûã æèëä õàëààëò áîëîí áóñàä çîðèëãîîð43 õýðýãëýäýã, ºðòºã íü îéðîëöîîãîîð 593.8 ñàÿ òºãðºã(~424.000$)Ýíý õîðîîíä “Ýýëòýé” ºðõèéí ýìíýëãèéí õàæóóä íýã õàëóóí óñíû ãàçàð áàéäàã áîëîâ÷ îäîîãîîð àæèëëàäàãã¿é, òýíäõèéí îðøèí ñóóã÷èä íààä çàõ íü 2-3 õàëóóí óñ õýðýãòýé áàéíà ãýñýí õ¿ñýëò òàâüæ áàéíà.

Àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëîë \Øàðõàä\, 9-ð õîðîî, Áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðýã: ͺ㺺 õî¸ð ãýð õîðîîëëûí àäèë òýíä áàéãàà õàëààëòûí ñèñòåì ýíä áàéíà: à\ñóðãóóëü, öýöýðëýã çýðýã õýðýãëýý ºíäºðòýé ãàçðóóä íü óóðûí çóóõàíä õîëáîãäñîí, á\ æèæèã áèçíåññåä áîëîí

# õîðîî

Õàëààëòûí òºðºë

Íèéò ºðõ

ä¿¿ðãèéí õàëààëò

áîéëåð õàëààëò

Óñàí õàëààëò

ïèéøèí

1áàÿíãîë ä¿¿ðýã, 11 õîðîî

2970

130 ºðõ,6 áàéãóóëëàãà,10 îðîí ñóóö áàéøèí

30 æèæèã áèçíåñ

2840

2

ñîíãèíîõàéðõàí ä¿¿ðýã, 8 õîðîî, áàÿíõîøóó ãýð õîðîîëîë

1677 áàéõã¿é

67-ð ñóðãóóëü, 15 æèæèã áèçíåñ, 20 õóâèéí îðîí ñóóö

20 æèæèã áèçíåñ

1677

3áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðýã, 9-ð õîðîî, Øàðõàä ãýð õîðîîëîë

2567 áàéõã¿é áàéõã¿é43 æèæèã áèçíåñ

2567

Page 76: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü58

¿éë÷èëãýýíèé ãàçðóóä ººðñäèéí õàëààëòòàé, â\ áàéøèíãóóä áîëîí ãýð ïèéøèí ãàëëàæ áàéíà.Ýíý õîðîîíû íóòàã äýâñãýðò, 1160 ñóðàã÷èäòàé 79-ð ñóðãóóëü, 190 õ¿¿õýäòýé 3-ð öýöýðëýã, ò¿¿í÷èëýí Ñýòãýöèéí ¯íäýñíèé òºâ \ñýòãýöèéí ýìíýëýã\ àæèëëàæ áàéíà. Öýöýðëýã, ñóðãóóëü ººðèéí ãýñýí óóðûí çóóõòàé. Ñýòãýöèéí ýìíýëãèéí õóâüä ãýâýë, óóðûí çóóõ íü 2 õýñãýýñ á¿ðäýíý : õàëààëò áà õàëóóí óñíû õàíãàìæ. Ýäãýýðèéí äóëààíû ïðîåêòûí íèéò à÷ààëàë íü 2760 Ê áîëíî. Ýíý õîðîîíû õóäàëäàà, ¿éë÷èëãýýíèé ãàçðóóä íü õîîðîíäîî îîéðõîí, Øàðõàäíû àâòîáóñíû ýöñèéí áóóäàëä òºâëºðñºí áàéíà. Ýíý áóóäëûí îéðîëöîî õóó÷èí óóðûí çóóõíû ãàçàð áàéõ áîëîâ÷ çàñâàð õèéõ áîëîìæã¿éãýýñ àæèëëàõã¿é áàéíà. Ýíý óóðûí çóóõ áîëîí ãàçðûã íü àøèãëàæ, îð÷èí ¿åèéí óóðûí çóóõ áàéãóóëæ áîëîõ þì.

Õîðîîíû 2567 ºðõèéí 70 õóâü íü õàíûí ïèé¿èíòýé þì. Áàðàã áàéøèí á¿ð äóëààí àëäàæ áàéãàà áºãººä äóëààíû àëäàãäàëûí õýìæýý ñòàíäàðòààñ1 2-3 äàõèí èõ áàéíà. Àéë ºðõ¿¿ä æèëä 10,000 òîíí í¿¿ðñ, 2300 òîíí ìîä ò¿ëæ áàéíà.Íýã òîíí í¿¿ðñíèé Ẻíû ¿íý îéðîëöîîãîîð 65,000 òºãðºã \46 àì. äîëëàð\, æèæèãëýíãèéí ¿íý íü îéðîëöîîãîîð 130,000 òºãðºã \93 àì. äîëëàð\ áàéíà. Íýã òîíí ìîäíû Ẻíèé ¿íý îéðîëöîîãîîð 90,000 òºãðºã \64 àì. äîëëàð\, æèæèãëýíãèéí ¿íý íü 200,000 òºãðºã \143 àì. äîëëàð\ áàéíà. Õàëóóí óñ “Õ¿ñëýí” ¿éë÷èëãýýíèé òºâä 10 åðäèéí ø¿ðø¿¿ðòýé íýã õàëóóí óñ àæèëëàæ áàéíà. Õàëóóíû óñíû ¿éë÷èëãýýíèé ¿íý íü íýã õ¿íä 1600 òºãðºã \1.14 àì. äîëëàð\ áàéíà. Òýíäõèéí îðøèí ñóóã÷èä îéðûí ¿åä 2-3 õàëóóí óñ áàéãóóëæ ºãºõèéã õ¿ñýæ áàéíà.

äÓëààÍ ÕàÍãàÌÆèéÍ ¯éë×èëãýýã ÑàéÆðÓÓëàÕ àðãà ÇàÌÓÓä áà ÑàÍÕ¯¯ ýäèéÍ ÇàÑãèéÍ ÒîîÖîîëîë

Õîòûí òºâèéí ãýð \Íàðàí\, 11-ð õîðîî, Áàÿíãîë ä¿¿ðýã: áàéðøèëûí îéð áàéäëûã õàðãàëçàí ä¿¿ðãèéí äóëààíû ñ¿ëæýýíä õîëáîãäîõ áîëîìæòîé, ãýõäýý äàðààõü àñóóäëóóäûã àíõààðàëäàà àâàõ øààðäëàãàòàé:

Øèíýýð áàðèãäàæ áàéãàà îðîí ñóóöíû õîðîîëîë: çýðãýëäýý îðøèõ õîðîîíû áàðèëãóóäûã 6.0 Ì äóëààíû õ¿÷èí ÷àäàëòàé 728 äàõü äýä ñòàíöòàé õîëáîõ òºëºâëºãºº ãàðñàí áºãººä ýäãýýð áàðèëãóóäûí áàðèëãûí àæèë ýõëýýä áàéãàà áà 10Ì õ¿÷èí ÷àäàëòàé äýä ñòàíöûã Ýõ, íÿëõàñûí ýìíýëãèéí ç¿¿í òàëä áàðèõ òºëºâëºãºº áàéíà. Ýíý äýä ñòàíö íü 2010 îíä àøèãëàëòàä ºãºõººð òºëºâëºæ áàéãàà îðîí ñóóöíû áàðèëãóóäûã äóëààíààð õàíãàõ þì. 900 àéëûí îðîí ñóóö ýíä áàðèãäàõ áºãººä ýíý õîðîîíä àìüäàð÷ áàéãàà àéëóóä øèëæèí îðæ ñóóõ þì \îðîí ñóóöûã ãàçðààðàà ºã÷ àâ÷ áàéãàà þì\.Ýíý îðîí ñóóöíû õîðîîëîëûã òºâëºðñºí õàëààëòûí ñèñòåìä õîëáîõîä 437,400 àì. äîëëàð \612 ñàÿ òºãðºã\ øààðäëàãàòàé áàéãàà áºãººä ¿¿íä äóëààí äàìæóóëàõ õîîëîéã áàðüæ áàéãóóëàõºä 150,000 àì. äîëëàð \îéðîëöîîãîîð 210 ñàÿ òºãðºã\, áóþó íýã îðîí ñóóöûã õîëáîõîä 486 àì. äîëëàð \îéðîëöîîãîîð 680,400 òºãðºã\ îðæ áàéãàà áîëíî.

Õ¿ñýíãò 7.2. äóëààíû ñ¿ëæýý á¿õèé äóëààíû äýä ñòàíö áàðèõàä øààðäàãäàõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí

õýìæýý

Îäîîãèéí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéãàà æèæèã áèçíåñèéã ä¿¿ðãèéí äóëààíû ñ¿ëæýýòýé õîëáîõ ºðòºã ºíäºð. Ä¿¿ðãèéí äóëààíû õ¿÷èí ÷àäàë áîëîìæòîé áàéëàà ÷ ãýñýí, õîëáîëò

áàéðëàë áà ñàíàë áîëãîæ áóé õºðºí㺠îðóóëàëò

íýãæÍýãæ ¿íý2,

õýìæýýá¿ãä àì. äîë

1ýõ íÿëõàñûí ýìíýëýãèéí ç¿¿í òàëä áàðèõ äóëààíû äýä ñòàíö.

MW15,000.0 $/MW

10.0 150,000.0

2Ãîë øóãàìààñ äýä ñòàíö ðóó õîîëîé òàòàõ

2xD200 mm

310.0 $/m 150 m 46,500.0

3Øèíý äýä ñòàíöààñ îðîí ñóóö ðóó õîîëîé òàòàõ

2xD250 mm

330.0 $/m 730 m 240,900.0

á¿ãä 437,400.0

Page 77: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 59

òóéëûí ºíäºð ºðòºãòýé áàéõ þì. 46 äóãààð ñóðãóóëèéí îéðîëöîî àæèëëàæ áàéãàà æèæèã áèçíåñ¿¿äèéã õîëáîõ òåõíèêèéí áîëîìæ íü õÿçãààðëàãäìàë þì. Õîðü îð÷èì æèæèã õóâèéí õýâøëèéí áèçíåñèéã ä¿¿ðãèéí äóëààíä õîëáîæ áîëîõ þì. Õîëáîëòûí íèéò çàðäàë 170,000 àì. äîëëàð áóþó íýã õîëáîëò 8500 àì. äîëëàð áàéõ þì. Æèæèã áèçíåñ ýðõëýã÷äèéí äóíä ñàÿõàí ÿâóóëñàí ñóäàëãààãààð, òýä íàð ä¿¿ðãèéí äóëààíä õîëáîãäîõ ñîíèðõîëòîé áàéíà.Çýðãýëäýý áàéãàà áàéøèí, ãýð¿¿äèéã ä¿¿ðãèéí äóëààíä õîëáîõîä áàñ çàðäàë ºíäºð áàéíà. Õýðýâ àéë ºðõèéã ä¿¿ðãèéí äóëààíä õîëáîëîî ãýæ ¿çýõýä, íýã õîëáîëò íü îéðîëöîîãîîð 2415 àì. äîëëàð \3.4 ñàÿ òºãðºã\ áîëîõ áºãººä ¿¿íä äóëààíû ãîë øóãàìûí áàéãóóëàõ 340 àì. äîëëàð \476,000 òºãðºã\, áîéëåðûã áàðèõàä 850 àì.äîëëàð \1.2 ñàÿ òºãðºã\, äóëààíû øóãàì, óñíû ñèñòåìèéã äîòîð áàéðëóóëàõàä 1,250 àì. äîëëàð \1.8 ñàÿ òºãðºã\ îðæ áàéãàà þì. Ä¿¿ðãèéí äóëààíû ñ¿ëæýýíä õîëáîõûí òóëä 4.6 êì äóëààíû øóãàì áàðèõ, 16.0 Ì óóðûí çóóõ áàðèõ àæèëä íèéòäýý 6.6 ñàÿ àì. äîëëàð \9.2 òýðáóì òºãðºã\ çàðäàë ãàðàõ þì.

Õ¿ñíýãò 7.3. Óóðûí çóóõ, äóëààíû øóãàìûã áàðèõàä øààðäàãäàõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí çàðäàë

1 – êàðáîðîáîò çóóõíû ¿ç¿¿ëýëòýýð, 2 –äóëààíû ¿óãàì øèíýýð òàâèõ õºðºí㺠îðóóëàëò, íýã ìåòð õîîëîéí ¿íý òºãðºãººð

\2008 îíû áàéäëààð\

Øèíýýð áàéãóóëàãäàõ îðîí ñóóöûã ä¿¿ðãèéí äóëààíä õîëáîõ íºõöºëä ä¿¿ðãèéí ñòàíöûí õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëýõ øààðäëàãà ãàðíà. Óëààíáààòàð õîòûí ä¿¿ðãèéí äóëààíû ñ¿ëæýý àëü õýäèéíýý õ¿÷èí ÷àäëûíõàà äýýä öýãò òóëæ àæèëëàæ áàéíà. Äóëààíû øèíý ýõ ñóðâàëæ áèé áîëãîîã¿é öàãò íýìýëò õîëáîëò õèéõ òåõíèêèéí áîëîìæ áàéõã¿é. Óëààíáààòàð õîòûí 3 öàõèëãààí ñòàíöûí äóëààíû íèéò õ¿÷èí ÷àäàë íü 1,585Ãêàë\öàã áàéãàà áºãººä õýðýâ øèíý îðîí ñóóöûã õîëáîíî ãýâýë 283 Ãêàë\öàãèéí íýìýëò à÷ààëàë î÷íî ãýñýí ¿ã. Èíãýñýíýýð 1,37.4 Ãêàë\öàã äóòàãäàõ áîëíî. 2010 îíîîñ Óëààíáààòàð õîòîä äóëààíû õàíãàìæèéí äóòàãäàëä îðæ, ÿìàð íýã íýìýëò à÷ààëàë ºãºõ áîëîìæã¿é áîëíî. Ò¿¿í÷èëýí, ýâäýð÷ ãýìòñýí, õóó÷èðñàí äóëààí äàìæóóëàõ õîîëîéíóóä, ñ¿ëæýýíä èõ õýìæýýíèé ñýðãýýí çàâñàðëàõ àæèë õèéõ øààðäëàãàòàé áºãººä ýíý á¿õíèéã õèééãýýã¿é öàãò ÓÁ-ûí äóëààíû ñèñòåì íàéäâàðòàé àæèëëàæ ÷àäàõã¿é. Àøèãò ìàëòìàë, Ýð÷èì õ¿÷íèé ÿàì øèíýýð áàðèãäàõ 5-ð öàõèëãààí ñòàíöûí òåíäåðèéí àñóóäëûã çîõèîí áàéãóóëàõ ãýæ áàéíà. Ýíý ñòàíö íü õîòûí çç¿í íýñýãò 700Ãêàë\öàã õ¿÷èí ÷àäàëòàé áàðèãäàõààð òºëºâëºãäºæ áàéíà.

Äóíä õýñãèéí ãýð \Áàÿíõîøóó\ 8-ð õîðîî, Ñîíãèíî õàéðõàí ä¿¿ðýã: ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õî¸ð õóâèëáàð áàéíà : òýíä áàéãàà óóðûí çóóõóóäûí õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëýõ, óëìààð òýíä áàéãàà äóëààíû ñ¿ëæýýíä õîëáîõ, ýñâýë ä¿¿ðãèéí äóëààíû ñèñòåìä õîëáîõ.

áàéðëàë, ñàíàë áîëãîæ áàéãàà õºðºí㺠îðóóëàëò

íýãæÍýãæèéí ¿íý

õýìæýýÍèéò çàðäàë \àì. äîë\

1Ãýð õîðîîëîëä óóðûí çóóõ áàðèõ

kW 144.1 $/kW1 5,9*2720=16050.0 kw

2,312,800

2Óóðûí çóóõíààñ äóëààíû øóãàì òàòàõ

2xD250 mm2xD180 mm2xD150 mm2xD125 mm2xD100 mm2xD70 mm2xD50 mm á¿ãä

330.0 $/m300.0 $/m260.0 $/m220.0 $/m150.8 $/m145.8 $/m135.0 $/m

45.0 m545.0 m400.0 m700.0 m1,100.0 m866.4 m950.0 m4606.0 m

14,850163,500104,000154,000165,880126,320128,250856,600

3àéë ºðõ¿¿äýä äóëààí, óñ îðóóëàõàä

1250.0 $/ íýã àéë

2720.0 3,400,000

á¿ãä 6,569,400

Page 78: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü60

67-ð ñóðãóóëèéí óóðûí çóóõûí õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ, îéðîëöîîõ õýðýãëýã÷äèéã õîëáîõ. Èíãýñýíýýð 67-ð ñóðãóóëü äýýð áàéãàà ÀÍÓ ¿éë÷èëãýý ÕÕÊ-èéí óóðûí çóóõíû õ¿÷èí ÷àäëûã 1,170-ààñ 1,470 Ê áîëãîí íýìýãä¿¿ëæ, Áàÿíõîøóóãèéí àâòîáóñíû áóóäëûí îéðîëöîîõ õýðýãëýã÷èäòýé õîëáîæ áîëîõ þì. Àâòîáóñíû îéðîëöîîõ õýðýãëýã÷äèéí íèéò äóëààíû à÷ààëàë 300 ÊÂ, õîðîîíû îéðîëöîîõ õýðýãëýã÷äèéí õóâüä 200 Ê áàéõ þì. 67-ð ñóðãóóëü äýýð áàéãàà óóðûí çóóõíû õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ, Áàÿí õîøóóíû àâòîáóñíû õóó÷èí áóóäëûí îéðîëöîîõ ¿éë÷èëãýýíèé æèæèã áàéøèíãóóäòàé õîëáîæ áàñ áîëîõ þì. Îéðîëöîîãîîð 20 ãàðóé ¿éë÷èëãýýíèé æèæèã êîìïàíèóä óñ õàëààëæ äóëààíàà àâ÷ áàéíà. Õ¿ñíýãò 7.3-ä äóëààí õýðýãëýã÷äèéí áîëîí áîéëåð¿¿äèéí òåõíèêèéí ìýäýýã ¿ç¿¿ëñýí. Òýäãýýðèéí äóëààíû òºñëèéí à÷ààëàë íü 1378.0 Ê þì.

Ýíý áîéëåðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã 300ÊÂ-ààð íýìýãä¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ ¿íäñýí õºðºí㺠îðóóëàëò íü 87,000 àì. äîëëàð \121.8 ñàÿ òºãðºã\ áºãººä ¿¿íä áîéëåðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã ñàéæðóóëàõàä 42,000 àì. äîëëàð \58.8 ñàÿ òºãðºã\, äóëààíû øèíý øóãàì òàâèõ 45,000 àì. äîëëàð \63 ñàÿ òºãðºã\ îðæ áàéãàà áîëíî. Íýã òîíí í¿¿ðñíèé ¿íý 60 àì. äîëëàð \84,000 òºãðºã\ áàéíà. Áîéëåðûí õ¿÷èí ÷àäëûã ñàéæðóóëñàíû äàðàà, íýã Ãêàë äóëóóíû ¿íý 47.5 àì. äîëëàð \66.500 òºãðºã\ áàéíà. Ýíý íü îäîî æèæèã áàéøèíãóóä äóëààíäàà çàðæ áàéãààãààñ áàãà þì. Ýäãýýð æèæèã áàéøèíãóóäûí ýçýä ýíý õóâèëáàðûã á¿ãä çºâøººð÷ áàéãàà áîëíî. Õ¿ñíýãò 7.4-ä øèíý áîéëåðóóä áîëîí äóëààíû ñ¿ëæýý áàéãóóëàõàä øààðäàãäàõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí òîîöîîã õàðóóëàâ.

Õ¿ñíýãò 7.4. øèíý áîéëåðóóä áîëîí äóëààíû ñ¿ëæýý áàéãóóëàõàä øààðäàãäàõ õºðºí㺠îðóóëàëò

1-Êàðáîðîáîò çóóõíû ¿ç¿¿ëýëòýýð,2-äóëààíû øóãàì øèíýýð òàâèõ, íýã ìåòð øóãàì òàâèõ òºãðºãººð

\2008 îíû áàéäëààð\

76-ð ñóðãóóëü äàõü óóðûí çóóõíû õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëýõ áà îéðîëöîîõ õýðýãëýã÷èäòýé õîëáîõ. 76-ð ñóðãóóëü äýýðõè Òàëñò Ýð÷èì ÕÕÊ-íèé óóðûí çóóõàíä õýðýãëýã÷èä \àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëîëä\ õîëáîãäîæ áîëîõ þì. Óóðûí çóóõàíä 2,600 ÊÂ-ûí õ¿÷èí ÷àäàëòàé ãóðâàí ÁÇÈÓ-100, íýã ÝÊÎ-500 áîéëåðóóä áàéíà. ÁÇÈÓ íü ¿ð ºãººæ ìóóòàé ó÷ðààñ òýäãýýðèéã àäèë õ¿÷èí ÷àäàëòàé îð÷èí ¿åèéí ºíäºð á¿òýýìæòýé øèíý áîéëåðóóäààð ñîëèõ øààðäëàãàòàé. Áîäèò äóëààíû à÷ààëàë 980 Ê \0.84 Ãêàë\öàã\, áà àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëîëûí øèíý ¿éë÷ë¿¿ëýã÷äýä øààðäëàãàòàé à÷ààëàë íü 500 Ê \15 õóäàëäàà ¿éë÷èëãýýíèé 15, õóâèéí 20 îð÷èì áàéøèí\ ìºí äóíä õýñãèéí ãýð¿¿äýä 100 Ê õýðýãòýé áàéõ áîëíî.

Áàÿíõîøóóíû àâòîáóñíû øèíý áóóäëûí óóðûí ççóõíã øèíý÷ëýõýä îðóóëàõ êàïèòàë õºðºí㺠îðóóëàëò 31,400 àì. äîëëàð \439.6 ñàÿ òºãðºã\ áºãººä ¿¿íä øèíý÷ëýõýä øààðäëàãàòàé 154,000 àì. äîëëàð \215.6 ñàÿ òºãðºã\, äóëààíû øóãàì òàâèõàä õýðýãòýé 160,000 àì. äîëëàð \224 ñàÿ òºãðºã\ îðñîí áîëíî. Íýã òîíí í¿¿ðñíèé ¿íý 60 àì. äîëëàð \84,000 òºãðºã\ áà ò¿ëøíèé õºëñ, àæèëëóóëàõ áîëîí ¿éë÷èëãýýíèé íèéò çàðäëûí òîîí õàðüöàà Óëààíáààòàð õîòîä 0.6 áàéíà. Áîéëåð¿¿äèéã ñàéæðóóëñàíààð íýã Ãêàë äóëààí íü îéðîëöîîãîîð 47.5 àì. äîëëàð \66,500 òºãðºã\ áàéõ þì. Ýíý íü æèæèã áàéøèíãóóäûí îäîîãèéí õàëààëòûí çàðäëààñ áàãà áàéõ þì. Õ¿ñíýãò 7.4-ä øèíý áîéëåð¿¿ä òàâèõ,

áàéðøèë, õºðºí㺠îðóóëàëò íýãæ Íýãæ ¿íý õýìæýýÍèéò ºðòºã àì.äîë

167-ð ñóðãóóëüèéí óóðûí çóóõàíä øèíý áîéëåð òàâèõ

kW 140 $/kW1 300.0 42,000.0

267-ð ñóðãóóëèéí óóðûí çóóõàíä äóëààíû øóãàì òàâèõ

2xD100 mm2xD 80 mm

150.8 $/m145.8 $/m

105.0 m200.0 m

15834.029166.045,000.0

á¿ãä 87,000.0

Page 79: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 61

äóëààíû ñ¿ëæýýíèé íèéò õºðºí㺠îðóóëàëòûí òîîöîîã õàðóóëàâ. Ýäãýýð õóâèëáàðóóäûã õýðýãæ¿¿ëñýíýýð, í¿¿ðñíèé íýã æèëèéí õýðýãëýý 922 òîííîîð áóóðàõ áà óòàà 1,250 òîííîîð æèëä áàãàñàíà.

Õ¿ñíýãò 7.5. Øèíý áîéëåð òàâèõ, äóëààíû ñ¿ëæýýíèé õºðºí㺠îðóóëàëòûí òîîöîî

1-Êàðáîðîáîò çóóõíû ¿ç¿¿ëýëòýýð,2-äóëààíû øóãàì øèíýýð òàâèõ, íýã ìåòð øóãàì òàâèõ òºãðºãººð

\2008 îíû áàéäëààð\

Áàéøèíãóóäûã ä¿¿ðãèéí äóëààíä õîëáîõ çàðäàë. Àéë ºðõèéã òºâëºðñºí õàëààëòàä õîëáîõîä \äóëààíû ñ¿ëæýý 2840 ìåòð, óóðûí çóóõíû õ¿÷èí ÷àäàë 9894.0 ÊÂ\ 4.05 ñàÿ àì. äîëëàð \5.67 òýðáóì òºãðºã\ øààðäàãäàíà. Íýã ºðõºä íîîãäîõ õºðºí㺠îðóóëàëò íü 2415 àì. äîëëàð \3.4 ñàÿ òºãðºã\ áàéõ áºãººä ¿¿íä äóëààíû ãîë øóãàì òàâèõàä 315 àì. äîëëàð \441,000 òºãðºã\, äóëààí, óñàí õàíãàìæèéã äîòîð îðóóëàõ 1250 àì. äîëëàð \1,750,000 òºãðºã\ îðæ áàéãàà áîëíî.Àéë ºðõèéí æèëèéí õàëààëòûí ¿íý íü õýâøìýë ñèñòåìèéí ¿íýýñ 2.7 äàõèí ºíäºð áóþó 665 àì. äîëëàð \931,000 òºãðºã\ áàéõ áîëíî. Çàñãèéí ãàçðààñ íýëýýä õýìæýýíèé òàòààñ îëãîõã¿é áîë ºðõèéí îðëîãî ýíý ¿íèéã òºëºõ áîëîìæã¿é áºãººä çàñãèéí ãàçðûí òàòààñ îëãîõ àñóóäàë ÷ ºíººãèéí áàéäëààð áîäèò áóñ ç¿éë áàéãàà þì.

Õ¿ñíýãò 7.6. Øèíý áîéëåð òàâèõ, äóëààíû ñ¿ëæýýíèé õºðºí㺠îðóóëàëòûí òîîöîî

1-Êàðáîðîáîò çóóõíû ¿ç¿¿ëýëòýýð,2-äóëààíû øóãàì øèíýýð òàâèõ, íýã ìåòð øóãàì òàâèõ òºãðºãººð

\2008 îíû áàéäëààð\

áàéðøèë, õºðºí㺠îðóóëàëò íýãæ Íýãæ ¿íý õýìæýýÍèéò çàðäàë àì.äîë

1 67-ð ñóðãóóëèéí óóðûí çóóõíû 3 øèðõýã áÇèÓ-ã Êàðáîðîáîò-ð ñîëèõ

kW 140 $/kW1 1100 154,000.0

2 76-ð ñóðãóóëèéí óóðûí çóóõàíä äóëààíû øóãàì òàòàõ

2xD125 mm 2xD100 mm2xD 80 mmTotal

220.0 $/m150.8 $/m145.8 $/m

387.0 m390.0 m110.0 m

85,150.058,812.016,038.0160,000.0

á¿ãä 314,000.0

áàéðøèëÑàíàë áîëãîæ áàéãàà

íýãæÍýãæèéí ¿íý

õýìæýýá¿ãä ºðòºã àì. äîë

1Ãýð õîðîîëîëä óóðûí çóóõ

Óóðûí çóóõ øèíýýð áàðèõ

kW144.1 $/kW1

5,9*1,192=9,894.0 kw

1,425,725

2

Óóðûí çóóõíààñ äóëààíû øóãàì òàòàõ

äóëààíû øóãàì òàòàõ

2xD250 mm2xD180 mm2xD150 mm2xD125 mm2xD100 mm2xD70 mm2xD50 mmTotal

330.0 $/m300.0 $/m260.0$/m220.0 $/m150.8 $/m145.8 $/m135.0 $/m

52.6 m311.0 m236.0 m440.0 m670.0 m540.0 m590.0 m2840.0 m

17,36093,30061,36096,800101,03678,73279,650528,240

Ãýð áóþó õóâèéí áàéøèí

äóëààí, óñíû õàíãàìæèéã äîòîð îðóóëàõ

1,250.0 $/one house

1677.0 2,096,250

á¿ãä 4,050,000

Page 80: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü62

Èë¿¿ áîäèò áºãººä ¿ð ä¿íòýé áàéõ õóâèëáàð íü áàéøèíãóóäûí äóëàà ëãûã ñàéæðóóëàõ ÿâäàë þì. 36 õàâòãàé äºðâºëæèí ìåòð áàéøèíãèéí äóëààëãûí ¿íý 190 àì. äîëëàð \226.000 òºãðºã\ áîëæ áàéíà. Äóëààëãûí àæëûã õèéæ äóóñàííààð í¿¿ðñíèé õýðýãëýý 2.2 äàõèí áóóðàõ áóþó õàëààëòûí óëèðàëä îéðîëöîîãîîð 2 òîííîîð áóóðàõ þì. ¯¿íýýñ ãàäíà, ò¿ëøíèé íèéò çàðäàë 260,000 òºãðºã \185.71 àì. äîëëàð\ áóóð÷, óòààíû õýìæýý 2.7 òîííîðð áàãàñãàõ þì.

Îðøèí ñóóã÷èä ãýðòýý áóþó îéð ãàçàðò õàëóóí óñ áîëîí õàëóóí óñíû ãàçàðòàé áàéõ ñîíèðõîëòîé áàéíà. Ãýð õîðîîëëûí äóíä ººðñäèéí õàëààëò á¿õèé õî¸ð õàëóóí óñ áàðüæ áîëîõ þì. ªäºðò 100 õ¿íä \ æèëäýý 35,000\ ¿éë÷ëýõ íýã õàëóóí óñíû äóëààëãà õèéõýä øààðäëàãàòàé õºðºí㺠íü 100,000 àì. äîëëàð \140 ñàÿ òºãðºã\ áîëæ áàéíà. Õàëóóí óñàíä îðîõîä íýã õ¿í 1250 òºãðºã \0.89 àì. äîëëàð\ òºëºõ áºãººä îðóóëñàí õºðºí㺠îðóóëàëòûã 3 æèëèéí õóãàöààíä ýðã¿¿ëýí òºëæ ÷àäíà.

Àëñëàãäñàí ãýð¿¿ä \Øàðõàä\, 9-ð õîðîî, Áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðýã: Äóëààíû õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä: à\àâòîáóñíû áóóäëûí îéðîëöîî ºíäºð ¿ð ºãººæòýé 1.6 ÌÂ-ààñ èë¿¿ õ¿÷èí ÷àäàëòàé óóðûí çóóõ áàéãóóëàõ, á\ Øèíýýð áàðüñàí óóðûí çóóõíààñ äóëààíû øèíý øóãàì òàòàõ, â\ ñýòãýöèéí ýìíýëãèéí óóðûí çóóõíû ãóðâàí õóó÷èí \ÁÇÈÓ-100\ çóóõûã ºíäºð ¿ð ºãººæòýé øèíý çóóõóóäààð ñîëèõ ã\ãýð õîðîîëëûí äóíä õî¸ð øèíý õàëóóí óñíû ãàçðûã áàéãóóëàõ.

43 æèæèã ¿éë÷èëãýýíèé áàéøèíãóóäûí îëîíõè íü Øàðõàäíû àâòîáóñíû áóóäëûí îéðîëöîî áàéäàã. Ýíä óóðûí çóóõ áàéõã¿é. 1.6 ÌÂ-í õ¿÷èí ÷àäàëòàé øèíý óóðûí çóóõ áàðüæ, ýäãýýð ¿éë÷èëãýýíèé áàéøèíãóóäûã òºâëºðñºí õàëààëòûí ñèñòåìä õîëáîæ áîëîõ þì. ¯¿íä øààðäàãäàõ õºðºí㺠îðóóëàëò íü 432,000 àì. äîëëàð \604.8 ñàÿ òºãðºã\ áºãººä ¿¿íä áàéøèíã õóäàëäàí àâ÷ øèíý óóðûí çóóõ áàðèõ 300,000 àì. äîëëàð \420 ñàÿ òºãðºã\, äóëààíû øèíý õîîëîé òàòàõ 132,000 àì. äîëëàð \184.8 ñàÿ òºãðºã\ îðæ áàéãàà áîëíî. Íýã òîíí í¿¿ðñíèé ¿íý 60 àì. äîëëàð \84,000 òºãðºã\ þì. Ò¿ëøíèé çàðäàë, íèéò ¿éë àæèëëàãàà, ¿éë÷èëãýýíèé çàðäëûí òîîí õàðüöàà Óëààíáààòàð õîòîä 0.6 áàéõ þì.Óóðûí çóóõûã áàðüñàíû äàðàà íýã Ãêàë äóëààíû ¿íý 47.50 àì. äîëëàð \66,500 òºãðºã\ áàéõ þì. Ýíý áîë æèæèã ìóõëàã àæèëëóóëæ áàéãàà õ¿í òºëºõ áîëîìæèéí ¿íý þì. Õ¿ñíýãò 7.6-ä øèíý óóðûí çóóõ áàðèõ, äóëààíû øóãàì òàòàõ çàðäëûí õºðºí㺠îðóóëàëòûã õàðóóëàâ. Ýíý õóâèëáàð õýðýãæñýí íºõöºëä í¿¿ðñíèé õýðýãëýý 1000 òîííîîð áàãàñ÷, óòàà 1360 òîííîîð æèë á¿ð áóóðàõ þì.

Õ¿ñíýãò 7.7 Øèíý óóðûí çóóõ áàðèõ, äóëààíû øóãàì òàòàõ çàðäëûí õºðºí㺠îðóóëàëò

1 – Êàðáîðîáîòûí ¿ç¿¿ëýëòýýð

Ñýòãýöèéí ýìíýëãèéí ãóðâàí õóó÷èí \ÁÇÈÓ-100\ çóóõûã ºíäºð ¿ð ºãººæòýé øèíý çóóõààð ñîëüæ òàâèàõàä 266,000 àì. äîëëàð \372.4 ñàÿ òºãðºã\ øààðäàãäàõ òîîöîî ãàð÷ áàéíà. ªíäºð ¿ð ºãººæòýé çóóõóóäûã àæèëëóóëæ ýõýëñýíýýð í¿¿ðñíèé æèëèéí õýðýãëýý 1,245 òîííîîð áàãàñ÷, äóëààíû çàðäàë 74,700 àì. äîëëàðààð \104.6 ñàÿ òºãðºã\ áóóðíà.

áàéðøèë õºðºí㺠îðóóëàëò íýãæ Íýãæ ¿íý õýìæýýÍèéò çàðäàë àì. äîë

1Øàðõàä àâòîáóñíû áóóäàë

ªíäºð á¿òýýìæòýé øèíý óóðûí çóóõ áàðèõ kW 140 $/kW1 1600.0 240,000

2Øàðõàä àâòîáóñíû áóóäàë

Äóëààíû øèíý øóãàì òàòàõ

2xD125 mm2xD100 mm2xD80 mm

220.0 $/m150.8 $/m145.8 $/m

230.0284.5264.0

50,60042,91038,490132,000

Page 81: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 63

Àíõíû õºðºí㺠îðóóëàëò 3-4 æèëèéí õóãàöààíä í¿¿ðñíèé õýðýãëýýíýýñ õýìíýãäñýí õºðºí㺺ð ýðãýí íºõºãäºõ áîëîìæòîé þì. Õ¿ñíýãò 7.7-ä óóðûí çóóõ øèíýýð áàðèõ çàðäëûã õàðóóëàâ.

Õ¿ñíýãò 7.8 óóðûí çóóõ øèíýýð áàðèõ çàðäàë

æè÷: ýíý õ¿ñíýãòèéí õóâüä 1àì. äîëëàðûã 1450 òºãðºãèéíã õàíøààð, 1 –Êàðáîðîáàò ¿ç¿¿ëýëòýýð

Àéëóóäûã òºâëºðñºí õàëààëòàä õîëáîõîä 6,192 ñàÿ àì. äîëëàð \8.7 òýðáóì òºãðºã\ øààðäëàãàòàé \4320 ìåòð äóëààíû øóãàì, 15,1450.0 Ê õ¿÷èí äàëòàé óóðûí çóóõ\ þì. Íýã àéëä íîîãäîõ õºðºí㺠îðóóëàëò 2,412 àì. äîëëàð \34 ñàÿ òºãðºã\ áîëîõ áºãººä ¿¿íä äóëààíû õîëáîõ øóãàì áàðèõ 312 àì. äîëëàð \436,800 òºãðºã\, óóðûí ççóõ áàðèõ 850 àì. äîëëàð \1.2 ñàÿ òºãðºã\, äóëààí áîëîí óñíû õàíãàìæèéã äîòîð îðóóëàõ 1,250 àì. äîëëàð \1.8 ñàÿ òºãðºã\ îðæ áàéãàà áîëíî. Õîòûí äóíä õýñãèéí ãýð¿¿äèéí õóâüä ýíý õóâèëáàð ñàíõ¿¿ãèéí õóâüä àøèãòàé áóñ áºãººä ýíä áîë áàéøèíãèéí äóëààëãûã ñàéæðóóëàõ íü àøèãòàé.

Õ¿ñíýãò 7.9. Øèíý óóðûí çóóõ áàðèõ, äóëààíû øóãàì òàòàõ çàðäëûí õºðºí㺠îðóóëàëò

1-Êàðáîðîáîò çóóõíû ¿ç¿¿ëýëòýýð,2-äóëààíû øóãàì øèíýýð òàâèõ, íýã ìåòð øóãàì òàâèõ òºãðºãººð

\2008 îíû áàéäëààð\

Äýýð äóðäñàí ñóäàëãààíä òóëãóóðëàí, äàðààõü ä¿ãíýëòèéã õèéæ áàéíà:

Ãýð õîðîîëëûã ä¿¿ðãèéí õàëààëòûí ñèñòåìä õîëáîõîä çàðäàë ºíäºð ãàð÷ áàéãàà áºãººä - îéðîëöîî íü òºâëºðñºí ñ¿ëæýý á¿õèé õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí õóâüä ÷ ºíäºð çàðäàëòàé áîëæ áàéãàà þì. Îäîîãèéí àæèëëàæ áàéãàà òºâëºðñºí õàëààëòûí ñèñòåìä

áàéðøèëÕºðºí㺠îðóóëàëò

íýãæ Íýãæ ¿íý õýìæýýÍèéò ä¿í àì. äîë

2ñýòãýöèéí ýìíýëãèéí óóðûí çóóõ

õóó÷èí çóóõóóäûã ñîëèõ

kW 140 $/kW1 1900 266,000

áàéðøèëÕºðºí㺠îðóóëàëò

íýãæ Íýãæ ¿íý õýìæýýÍèéò çàðäàë àì. äîë

1Ãýð õîðîîëëûã óóðûí çóóõ

Øèíý óóðûí çóóõ áàðèõ

kW 144.1 $/kW1 5,9*2567=15145.0 kw

2,182,440

2

Øèíý óóðûí çóóõíààñ äóëààíû øóãàì òàòàõ

äóëààíû õîîëîé òàâèõ

2xD250 mm2xD180 mm2xD150 mm2xD125 mm2xD100 mm2xD70 mm2xD50 mmTotal

330.0 $/m300.0 $/m260.0$/m220.0 $/m150.8 $/m145.8 $/m135.0 $/m

40.0 m515.0 m340.0 m670.0 m1030.0 m825.0 m900.0 m4320.0 m

13,200154,50088,400147,400155,325120,285121,500800,610

Ãýð ýñâýë õóâèéí áàéøèí

õàëààëò, óñûã äîòãîø îðóóëàõ

1250.0 $/one house

2567.0 3,208,750

á¿ãä 6,191,800

Page 82: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü64

õÿçãààðëàãäìàë òîîíû áàéøèíã õîëáîõ çàðäàë îéðîëöîîãîîð 8.500 àì. äîëëàð \12.1 ñàÿ òºãðºã\ ãàð÷ áàéãàà áà àéë ºðõèéã õîëáîõîä îéðîëöîîãîîð 2,415 àì. äîëëàð \3.4 ñàÿ òºãðºã\ áîëîõ òîîöîî ãàð÷ áàéíà. Ä¿¿ðãèéí äóëààíû ñèñòåìä õîëáîõ àñóóäëûí õóâüä ãýâýë áàéøèíãóóä áîëîí æèæèã á¿òö¿¿äèéí äóëààëãûã ñàéæðóóëàõã¿é áîë ìºí òºäèéëýí àøèãòàé áàéæ ÷àäàõã¿é. Ò¿¿í÷èëýí, ãàçàð á¿ðò òàðõñàí áàéðøèë, äóëààíû íÿãòðàë áàãà îäîîãèéí áàéøèí, ãýð¿¿äèéí õóâüä äóëààíû àëäàãäàë íü ¿íäýñíèé äóëààíû ñòàíäàðòààñ 2-3 ëàõèí èõ áàéíà.Äóíä áîëîí àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëëûí õóâüä, îäîîãèéí çóóõóóäûã ñýðãýýí çàñâàðëàõ, - îðîí áàéðíû äóëààëãà, ïèéøèíã¿¿äèéã ñàéæðóóëàõ, íèéòèéí õàëóóí óñ áàéãóóëàõ íü ýäèéí çàñãèéí õóâüä õàìãèéí àøèãòàé õóâèëáàð þì.Ãýðò îðøèí ñóóã÷èä öààøèä îäîîãèéí õýðýãëýæ áàéãàà ïèéøèíãýý ¿ðãýëæë¿¿ëýí - õýðýãëýõýýñ ººð õóâèëáàð áàéõã¿é áàéãàà áºãººä ä¿¿ðãèéí äóëààí ýñâýë òóõàéí ãàçðûí óóðûí çóóõûã àøèãëàõ çàðäàë äýíä¿¿ ºíäºð áàéíà. Ýíýõ¿¿ áîäèò áàéäëûã õàðãàëçàí ¿çýýä, äóëààíû àëäàãäàë áàãà çóóõ, áóñàä òºðëèéí ò¿ëø õýðýãëýõ, äóëààëãûã ñàéæðóóëàõ àñóóäëûã àâ÷ ¿çýõ íü ç¿éòýé áàéíà.Ãýð àìüäàðäàã õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä õàëàëòûí ¿íý ìàø ºíäºð òóñàæ áàéíà. Ñàÿõàí - áàíêíû ÿâóóëñàí ñóäàëãààãààð44, ºâëèéí óëèðàëä íýã ºðõ 174,767 òºãðºãèéí \125 àì. äîëëàð\ ò¿¿õèé í¿¿ðñ, 84,853 òºãðºãèéí \61 àì. äîëëàðûí\ ìîäûã ò¿ëøèíäýý õýðýãëýæ áàéíà. ̺í ýíý ñóäàëãààãààð, ãýð õîðîîëîëä àìüäàð÷ áàéãàà áàãà îðëîãîòîé ºðõ îðîí ãýðýý äóëààöóóëàõûí òóëä èõýýõýí ìºí㺠çàðäàã áà îðëîãûí õóâüä äîîä õýìæýýíèé òàâä îðæ áàéãàà ÿäóó ºðõ¿¿ä ºâëèéí óëèðëûí ñàðûí îðëîãûíõîî 40%-ã ò¿ëøèíä çàðöóóëæ áàéíà. Îðëîãû äýýä ò¿âøèíä áàéãàà àéë ºðõ íü ñàðûí îðëîãûíõîî äºíãºæ 9%-èéã ò¿ëøèíä çàðæ áàéíà.

Page 83: Mongol hgjil plan

ÖàÕèëãààÍû ªÍªªãèéÍ ÍªÕÖªë áàéäàë

Óëààíáààòàð õîò àñàð õóðäàöòàé ºðãºæèæ áàéãàà áºãººä ýíý íü íýã òàëààñ õºäººíººñ øèëæèí ñóóðüøèã÷äèéí õºäºë㺺í ãýð õîðîîëëûã òýëæ, õîòîä îðîí ñóóöíû áðèëãà ýð÷èìæèæ áàéãààòàé õîëáîîòîé.Äýëõèéí áàíêíààñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýí õýðýãæ¿¿ëñýí Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí òºñºë Óëààíáààòàð õîòûí ãýð õîðîîëîëä òåõíèêèéí áîëîí òåõíèêèéí áóñ öàõèëãààíû àëäàãäëûã áóóðóóëàõ, îðëîãî õóðààëò, Óëààíáààòàð õîòûí Öàõèëãààí ò¿ãýýõ ñ¿ëæýýíèé êîìïàíèé \ÓÁÖÒÑ| ¿éë àæèëëàãààã àøèãèéí òîîöîîíä îðóóëñàí íü ñàéí ¿ð ä¿íä \ÝÑÒ\ õ¿ðñýí. Òºñëèéí õ¿ðýýíä, Óëààíáààòàðûí ãýð õîðîîëëûí öàõèëãààíû òåõíèêèéí áîëîí òåõíèêèéí áóñ àëäàãäëûã 31%-ààñ 20% áîëãîí áóóðóóëñàí. Öàõèëãààí àøèãëàñàíû áè÷èëò õèéõ, òºëáºð õóðààõ àæèë ýðñ ñàéæèð÷, ÓÁ õîòîä öàõèëãààíû ìºí㺠õóðààõ õóãàöàà 98 ºäºð áàéñíàà 57 ºäºð áîëæ áóóðñàí.

Ãàçàð ä¿ðõè êàáåëèéí áàðàã 75% íü òåõíèêèéí ýëäýãäýëä îðæ, æèëä îéðîëöîîãîîð 425 êàáåëèéí ãýìòýë ãàð÷ áàéíà. 75 ãîë äýä ñòàíöûí òðàíñôîðìàòåð¿¿ä 25-ààñ îëîí æèë àøèãëàãäàæ áàéãàà áà ýäãýýðèéí åñ íü 40 ãàðóé æèë àæèëëàæ áàéíà.Äýëõèéí ñàíõ¿¿ãèéí õÿìðàë, Ìîíãîëûí ýêñïîðòûí ãîë á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿íý çàõ çýýë äýýð ýðñ óíàñàí ýíý ¿åä ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðèéí ¿éë àæèëëàãàà äîãîëäîõ þì áîë ýäèéí çàñãèéí õÿìðàëä äàâõàð ýðñäýë áèé áîëãîíî.

Ìîíãîë óëñûí ºíººãèéí ýð÷èì õ¿÷íèé íèéò õ¿÷èí ÷àäàë íü 878.4 Ì þì. Ñàÿõàí øèíý÷èëñýí Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí ìàñòåð òºëºâëºãººíèé äàãóó 2001 – 2020 îíä öàõèëãààíû ýðýëò õýðýãöýý æèëä 2.9 õóâèàð íýìýãäýõýýð áàéíà. Ãýòýë, ñ¿¿ëèéí ãóðâàí æèëèéí áàéäëààð, öàõèëãààíû ýðýëò õýðýãöýý æèëä äóíäà÷ààð 5 õóâü ºñºæ èðñýí áàéíà. Íàéäâàðòàé àæèëëàãààíû àëäàãäàë, õ¿÷èí ÷àäëûí õ¿ðýëöýýã¿éãýýñ, ÓÁÖÒÑ øèíýýð õèéõ õîëáîëòûã çîãñîîõîä õ¿ðñýí áàéíà \43 ãàçàð áàéðøèëòàé 150 ãàðóé øèíý áàéðóóäû ã õîëáîõ\. Çàñãèéí ãàçðààñ Óëààíáààòðûí 5 öàõèëãààí ñòàíöèéã áàðèõ òåíäåðèéã çàðëàñàí áîëîâ÷ çîõèõ ¸ñîîð òºëºâ뺺ã¿é, õ¿÷èí ÷àðìàéëü äóòàãäñàíààð òóõàéí òåíäåðèéã öóöàëñàí áàéíà. Îäîîãèéí õýðýãæèæ áàéãàà ÝÑÒ-èéí õ¿ðýýíä íýìýëò ñàíõ¿¿æèëò õèéæ ÓÁ-ûí öàõèëãààí ò¿ãýýõ áîëîí äàìæóóëàõ ñ¿ëæýýíä îðóóëàõ íýí øýýðäëýãýòýé áàéãàà õºðºí㺠îðóóëàëòûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ õ¿ñýëòèéã Çàñãèéí ãàçàð òàâèàä áàéíà. ªñºí íýìýãäýæ áàéãàà õýðýãöýýã õàíãàõûí òóëä Ìîíãîëûí ýð÷èì õ¿÷íèé òºâèéí ñ¿ëæýýíèé ò¿ãýýõ áîëîí äàìæóóëàõ ñ¿ëæýýíèé ºðãºòãºë, çàñâàð ¿éë÷èëãýýíä 150-200 ñàÿ àì. äîëëàðûí õºðºí㺠íýí òýðã¿¿íä øààðäàãäàæ áàéãàà áîëíî.

Îëîí óëñûí ñòàíäàðòààð àâ÷ ¿çýõýä öàõèëãààíû ¿íý òèéì ÷ áàãà áèø \äóíäà÷ààð 4.7 àì. äîëëàð êÂö áàéãàà áîëîâ÷ îäîîãèéí ¿éë÷èëãýýíèé, ÿëàíãóÿà ñèñòåìèéí ºðãºòãºëèéí ºðòºãèéã õààõàä õ¿ðýëöýýã¿é áàéãàà þì. 2007 îíä Äýëõèéí áàíêíû õèéñýí ñóäàëãààãààð îäîîãèéí ìºðäºãäºæ áàéãàà öàõèëãààí, äóëààíû òàðèôèéã 60% ºñãºõ øààðäëàãà áàéíà. Ò¿ëø,ò í¿¿ðñ, ãàäààäààñ àâ÷ áàéãàà çàïàñ õýðýãñýë, òîíîã òºõººðºìæèéí ºñºí íýìýãäñýýð áàéãàà çàðäëûã òóñãàí öàãè àëäàëã¿é òàðèôûí çîõèöóóëàëò õèéõ ÷àäâàð, óëñ òºðèéã õ¿ñýë ýðìýëçýë äóòàãäñàíààð ñàíõ¿¿ãèéí àëäàãäàë óëàì õ¿íäýðñýí áàéíà. Ýð÷èì õ¿÷íèé çîõèöóóëàëòûí ãàçðààñ \ÝÕÇÃ\ ÿäóó áîëîí áàãà îðëîãîòîé õ¿ì¿¿ñèéí íèéãìèéí íºëººã 纺ëð¿ë¿ýõ ¿¿äíýýñ àìüæèðãààã äýìæèõ òàðèôûí õýìæýýã òîãòîîñîí áàéíà.Õýäèéãýýð

Öàõèëãààí8

Page 84: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü66

ÝÕÇÃ-ààñ õýäýí æèëèéí ºìíº ýíý òàðèôèéã òîãòîîñîí ÷ ãýñýí öººí òîîíû ºðõ ýíý òàðèôûí ìºí㺠òºëºëòºä õàìðàãäàõ ºðãºäºë ãàðãàñàí üí á¿ðòãýë ìóó \øèëæèí ñóóðüøñàí\, ºìíº õýðãýëñýí öàõèëãààíû òºëáºðºº òºëºõã¿é ÿâñààð õóðèìòëàãäñàí, àëáàí ¸ñíû á¿ðòãýë äóòàãäàëòàé áàéäàã çýðýãòýé õîëáîîòîé. Îäîîãèéí áàéäëààðöàõèëãààíû ¿íý òºëºõ ÿâäàë ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä òºäèéíëýí áýðõøýýë ó÷ðóóëàõã¿é áàéãàà áà õàðèí øèíý õîëáîëòòîé óÿëäàí ãàðàõ çàðäëûã áîë òýä òºëæ ÷àäàõã¿é áºãººä ýíý íüãýð õîðîîëîëä ÿäóóðàë èõ áàéãààòàé õîëáîîòîé.Ǻâ òºëºâëºëò, õýðýãæ¿¿ëýõ ìåõàíèçì ñóë áàéãààãààñ ä¿¿ðýã áîëîí õîòûí çàõèðãààíû çîõèöóóëàëòààð øèíý õîëáîëòóóäûã õèéíý ãýäýã áýðõøýýëòýé àñóóäàë þì.

Ñàðûí õýðãýëýýíýýñ õàìààð÷, ãýð õîðîîëëûí àéëóóä ñàðäàà 58-66 òºãðºãèéã íýã êÂö –ò ͪÒèéí òàòâàðã¿é òºëæ áàéíà. Ãýð õîðîîëëûí àéëóóä ñàðä îéðîëöîîãîîð 8000-12000 òºãðºãèéã öàõèëãààíä òºëæ áàéãàà áºãººä ýíý íü íèéò îðëîãûí íü 4-5%-òàé òýíöýæ áàéíà. \ñàðä 200,000 – 250,000 òºãðºã\ \Õ¿ñíýãò 8.1-ä ¿çýõ\

Õ¿ñíýãò 8.1. àéëóóäûí öàõèëãààíû òàðèô

ÓÁÖÒÑ-íèé ¿éë àæèëëàãààÑ¿¿ëèéí ãóðâàí æèëä ÓÁÖÒÑ-íèé ¿éë àæèëëàãàà èõýýõýí ñàéæèðñàí. Ò¿ãýýëèéí àëäàãäàë \òåõíèêèéí áîëîí òåõíèêèéí áóñ\ 2005 îíä 28.4% áàéñàí áîë 2008 îíä 21.7% áîëæ áóóðñàí. Òºëáºðèéí õóðààìæ áàðàãäóóëàëò ñàéí ÿâæ èðñýí, 100.9% \2007\ -ààñ 95.9% \2008 îí\ -èéí õîîðîíä ÿâæ èðñýí. Ñ¿¿ëèéí ¿åä òºëáºðèéí áàðàãäóóëàëò áóóð÷ áàéãàà íü òºëºã人ã¿é ÿâæ èðñýí òºëáºð õóðààãäñààð áàðàãäóóëàõàä óëàì á¿ð õ¿íäðýë ó÷ðóóëàõûí çýðýãöýý ýäèéí çàñãèéí ºíººãèé õ¿íä áàéäàë íºëººëæ áàéíà. Ñ¿¿ëèéí ãóðâàí æèëä ýðýëò õýðýãöýý ºñºí íýìýãäýæ, ò¿ãýýëòèéí ÿâöûí àëäàãäàë áóóð÷ áàéãàà íü æèëèéí áîðëóóëàëòûã äóíäà÷ààð 12.3% -èàð ºñãºæýý.

2008 îíû 12 äóãààð ñàðûí 31-íèé áàéäëààð íèéò õýðýãëýã÷äèéí òîî 176,000 –ä õ¿ð÷, æèëä äóíäà÷ààð 8200 îð÷èì øèíý õýðýãëýã÷èä á¿ðòãýãäýæ áàéíà. Íýã àæèëòàíä íîîãäîõ õýðýãëýã÷èéí òîî 2006 îíä 114 áàéñàí áîë 2008 îíä 117 áîëæ ºññºí áàéíà. Õ¿ñíýãò 8.2-ä 2008 îíû áàéäëààð õýðýãëýã÷äèéã ¿ç¿¿ëýâ.

Õ¿ñíýãò 8.2. ÓáÖòñ õýðýãëýã÷èä

# Õýðýãëýã÷äèéí á¿ëýã Òàðèô òºã\Êâö

1.1 ÓÁ îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷èä a <150 kWh ñàðä 60.00

b 151-250 kWh ñàðä 64.00

c >251 kWh ñàðä 68.00

1.2 ÓÁ-ûí ãýð îðøèí ñóóã÷èä A <150 kWh ñàðä 58.00

B 151-250 kWh ñàðä 62.00

C >251 kWh ñàðä 66.00

õýðýãëýã÷áîðëóóëàëò ãâö

îðëîãî Ñàÿ òºãäóíäà÷ òàðèôÒºã\êâö

Ãýð õîðîîëîë (õîò) 92,876 52.8%222.5 (19.1%)

11,452.9 (17.0%)

51.6

Îðîí ñóóö 73,339 41.7%167.7 (14.4%)

9,768.6 (14.5%)

58.3

õóäàëäàà\¿éëäâýð 9,791 5.6%774.7 (66.5%)

46,081(68.4%)

59.5

á¿ãä 176,006 100% 1,165 67,370 57.8

Page 85: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 67

2008 îíû 7 äóãààð ñàðûí 15-íààñ ýõëýí öàõèëãààíû ¿íý 27%-èàð íýìýãäñýí. Öàõèëãààíû æèãíýñýí äóíäà÷ îðëîãî 2006 îíä 48.51 òºã\êâö \0.041 àì. äîë\êâö\ áàéñàí áîë 2008 îíä 57.84 òºã\êâö \0.049 àì. äîëëàð\ áîëæ 19.2% -èàð ºññºí áàéíà. Ãýõäýý, ò¿ãýýëò, õàíãàìæèéí òàðèô \Ẻíèé ýñâýë õóäàëäàí àâàõûã õàñààä\ 2006 îíä 9.71 òºã\êâö \0.008 àì. äîë\êâö\ áàéñíàà 2008 îíä 13.64 òºã\êâö \0.049 àì.äîë\êâö\ áîëæ 40.4%-èàð ºññºí áàéíà. Äàðààãèéí ãðàôèêò ñ¿¿ëèéí ãóðâàí æèëèéí æèæèãëýíãèéí òàðèôèéã45 ¿ç¿¿ëýâ.

ÓÁÖÒÑ-èéí ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë àæèëëàãàà ñ¿¿ëèéí ãóðâàí æèëä ¿ð ºãººæ \ò¿ãýýëòèéí ¿åèéã àëäàãäàë áóóðñàí, òºëáºð áàðàãäóóëàëò ºíäºð\ äýýøèëæ, òàðèôèéí ò¿ãýýëò, õàíãàìæèéí á¿ðýëäýõ¿¿í ýðñ íýìýãäýæ \ÓÁÖÒÑ-ûí õóâü\ èðñíèé ¿ð ä¿í þì. Öóãëóóëæ àâñàí îðëîãûí õýìæýýã áýëýí ìºíãºíèé øààðäëàãàòàé õàðüöóóëàõàä êîìïàíè ñàíõ¿¿ãèéí äóòàãäàæ áàéñàí õºðºíãèéã õààæ, ñ¿¿ëèéí õî¸ð æèëä ººðèéí õýðýãöýýò ¿éë àæèëëàãààã ÿâóóëàõ áîëîæòîé áîëñîí.

ÓÁÖÒÑ-èéí ò¿ãýýõ, õàíãàìæèéí çàðäàë ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãûí õóâü 2006 îíä 19.0% áàéñàí áîë 2008 îíä 19.7% áîëæ ºññºí. Ñ¿¿ëèéí ãóðâàí æèëä íýã àæèë÷èíä íîîãäîõ öàëèí 47%-ð íýìýãäñýí áà íèéò àæèëëàãñàäûí öàëèí 2008 îíû ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãûí 12.5%-èéã ýçëýæ áàéíà. Çàñâàð ¿éë÷èëãýýíèé çàðäàë 2008 îíä 2006 îíûõîîñ 86% ºíäºð íü ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãûí 12.5%-èéã ýçëýæ áàéñàí ÷ ñèñòåìèéí õýìæýýíä øààðäëàãàòàé õýìæýýíä õ¿ð÷ ÷àäààã¿é þì. Ýëýãäýë õîðîãäëûã îðîëóóëàõã¿éãýýð, ñ¿¿ëèéí ãóðâàí æèëèéí ýðýëò õýðýãöýý, õàíãàìæèéã äàðààõü ãðàôèêò ¿ç¿¿ëýâ. Ýëýãäýë õîðîãäëèéí çàðäëûã ÓÁÖÒÑ-èéí îðëîãûí ìýäýýíä îðîõã¿é áàéãàà áºãººä õàðèí 2006 îíä 4.1 òýðáóì òºãðºã áàéñàí áîë 2008 îíä 1.8 òýðáóì òºãðºã áîëæ áóóðñàí áàéíà\÷óõàì ÿàãààä èéíõ¿¿ áóóðñàíû ó÷ðûã òàéëáàðëààã¿é\.

Ñ¿¿ëèéí ãóðâàí æèëä êàïèòàëûí õºðºí㺠îðóóëàëò 12.3 ñàÿ àì. äîëëàð áàéñàí áà ¿¿íèé 49% íü çýýë, 14% íü çàñãèéí ãàçðûí òóñëàìæ áàéâ. ¯ëäýæ áàéãàà 37%-ûã ÓÁÖÒÑ-èéí äîòîîä ýõ ñóðâàëæ áîëîí áàíêíû áîãèíî õóãàöààò çýýëýýð ñàíõ¿¿æ¿¿ëñýí áàéíà. Êîìïàíèé áýëýí ìºíãºíèé ýðãýëò ìóó áàéãàà ÷ 2006 îíîîñ ñàéæèð÷ áàéãàà àæýý. ªíººäðèéí õàðüöàà íü \õºðºí㺠áîëîí ºðèéí õýìæýý\ 2006 îíä 0.6 áàéñàí áîë 2008 îíä 0.8 áîëæ ºññºí áàéíà. ªð\õºðºíãèéí õàðüöàà 98%-ààñ 103% áîëæ ºññºí áàéíà. Èéì õàðüöàà ãàð÷ áàéãàà íü õºðºíãèéí ¿íýëãýýã îëîí æèëèéí òóðøèä ººð÷ëºõã¿éãýýð ÿâæ èðñýíòýé õîëáîîòîé àæýý. 2009 îíû ýöýñ ãýõýä ¿íäñýí õºðºíãèéí ìýðýãæëèéí òîîëëîãî ÿâóóëæ äóóñàõààð òºëºâëºæ áàéíà.

ãýð ÕîðîîëëûÍ ÖàÕèëãààÍû ªÍªªãèéÍ áàéäàë

Äèéëýíõè îðøèí ñóóã÷èä öàõèëãààíòàé áàéíà. Ñàÿõàí ÿâóóëñàí ñóäàëãààãààð, ãýðò îðøèí ñóóã÷äèéí 95% íü öàõèëãààí àâäàã áàéíà46. Õýäèéãýýð õàìðàãäàëò ãýð õîðîîëîëä ºíäºð áàéãàà ÷ ãýñýí öàõèëãààíû õàíãàìæ ìóó, ¿éë÷èëãýý íàéäâàðã¿é áàéãààãààñ ãýðýë öàõèëãààí òàñðàõ ÿâäàë èõ ãàðñààð áàéíà.Ãýð õîðîîëëûí öàõèëãààí õàíãàìæèéí ãîë àñóóäàë íü òðàíñôîðìàòîð, äýä ñòàíöóóäûí õ¿÷èí ÷àäàë õàíãàëòã¿é, ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð ìóó çýðãýýñ õàìààð÷ áàéãàà áºãººä ýíý á¿õýí íü àæèëëàõ õ¿÷íèé äóòàãäàëòàé õîëáîîòîé. ̄ ¿íýýñ ãàäíà, çàðèì àéë ºðõ, ÿëàíãóÿà àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëëûí àéëóóä îäîî ÷ ãýñýí öàõèëãààíã¿é áàéíà. Öàõèëãààíû õàìðàãäàëò ãóðâàí òîâëîñîí ãýð õîðîîëîëä ìºí ºíäºð áàéíà. Îäîîãèéí áàéäëààð, 120 ºðõ ë öàõèëãààíä õîëáîãäîîã¿é ãýñýí ìýäýý áàéíà. \Õ¿ñíýãò 8.3\Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä óëñûí áîëîí õîòûí õºðºí㺺ð ãýð õîðîîëëûã öàõèëãààíòàé õîëáîõ øóãàì øèíýýð òàâüñàí áîëîâ÷ 8000 îð÷èì àéë ºðõ îäîî ÷ ãýñýí Óëààíáààòàð õîòîä öàõèëãààíã¿é áàéíà. Ýäãýýð àéë ºðõèéã öàõèëãààíòàé õîëáîõîä 2.8 òýðáóì òºãðºã øààðäëàãàòàé ãýñýí òîîöîîã ÓÁÖÒÑ õèéñýí áàéíà.

Page 86: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü68

Õ¿ñíýãò 8.3. òîâëîñîí õîðîîäûí öàõèëãààíû õàíãàìæ

ãýð ÕîðîîëëûÍ ÖàÕèëãààÍ ÕàÍãàÌÆèéã ÑàéÆðÓÓëàÕ àðãà ÇàÌÓÓä

Õîòûí òºâ õýñãèéí ãýð \Íàðàí\, 11-ð õîðîî, Áàÿíãîë ä¿¿ðýãÎðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷èä ãýð õîðîîëîëä àìüäàð÷ áàéãàà õ¿ì¿¿ñýýñ àðàé èõ õºëñ òºëíº. Îðîí ñóóöíû õóâüä 68 òºã\êâö, ãýð õîðîîëîëä 66 òºã\êâö áàéíà.Ãýð õîðîîëëûã öàõèëãààíòàé õîëáîõ çàðäëûí òàëààð äóíä õýñãèéí ãýð õîðîîëëûí õýñýãò òàíèëöóóëíà.

Äóíä õýñãèéí ãýð õîðîîëîë Áàÿíõîøóóíû ãýð õîðîîëîë, 8-ð õîðîî, Ñîíãèíî õàéðõàí ä¿¿ðýãÝíý õîðîî íàéìàí õýñýãòýé áºãººä òýäãýýðèéí çóðãàà íü 2005-2007 îíä ÝÑÒ-èéí õ¿ðýýíä òåõíèêèéí øèíý÷ëýë õèéñýí áàéíà. Ýíý õ¿ðýýíä, äàìæóóëàã÷ (XLPE) êàáåëü ñóóðèëóóëæ, òîîëóóðûã õàéðöàãíû õàìò áàéðëóóëñàí áàéíà. ¯ëäñýí õî¸ð õýñãèéí õóâüä òºñëèéã õýðýãæ¿¿ëýõ þì. USIP òºñëèéí õ¿ðýýíä, ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëãèéã ñàéæðóóëæ, íàéìàí ãóäàìæíû ýõ, àäàã õî¸ðò 51 ãýðëèéí øîí áîñãîñîí áàéíà. Õîðîîíû êàäàñòðûí çóðãèéã õèéæ, õýñýã á¿ðèéí õàøààã òîãòìîë õèéæ áàéãàà áîëîâ÷ êàäàñòðûí çóðàãëàëä ãóäàìæ, õàøàà á¿ðèéã çóðæ, íýðèéã îðóóëààã¿é ó÷ðààñ õàøàà, ãóäàìæíû áàéðøëûã òîãòîîõîä áýðõøýýëòýé áàéíà. ÝÑÒ-èéã õýðýãæ¿¿ëñýíýýð ýíý õîðîîíû öàõèëãààí õàíãàìæ íýëýýä ñàéæèðñàí. Ç¿¿í áàÿí öàãààíû 40 îð÷èì àéë ºðõ á¿õèé 8 áîëîí 9 ä¿ãýýð ãóäàìæíû öàõèëãààíû õ¿÷äýë ìóó áàéãàà áºãººä àëáàí ¸ñíû á¿ðòãýëèéí àñóóäàë øèéääâýðëýãäýýã¿éí óëìààñ øèíýýð îðñîí îðøèí ñóóã÷èä öàõèëãààíã¿é áàéíà.

Ýíý õîðîîíû äèéëýíõ îðøèí ñóóã÷èä íü ãýðò àìüäàðäàã áºãººä òýíä íèéòäýý äîëîîí ãàäàà, äîòîð òðàíñôîðìàòîðûí ñòàíö áàéíà. Ýíý õîðîî íü Íóóðûí îð÷èì áàéäàã áºãººä çóíû öàãò ýíý ãàçàðò òîîñãîíû äºðâºí ¿éëäâýð àæèëëàäàã. Õ¿í àìûí ñóóðüøèë ºíäºð íÿãòðàëòàé ó÷ðààñ òýð á¿ð õ¿ì¿¿ñ øèíýýð èðæ ñóóðüøäàãã¿é. Íýã õàøààíä õýä õýäýí àéë àìüäàðäàã áºãººä öàõèëãààíû ¿íýý òºëºõã¿éãýýð á¿ðìºñºí í¿¿õ ÿâäàë ãàðäàã. ÝÑÒ-èéí òåõíèêèéí õýñãèéí äàãóó öàõèëãààí òîîëóóðóóäûã òàâüñàí íü õýðýãëýýãýýð òîîöîõ áîëîìæèéã îëãîæ, XLPE êàáåëü íü òåõíèêèéí áóñ àëäàãäàë áóþó öàõèëãààí õóëãàéëàõ ÿâäëûã áàãàñãàõàä òóñ íýìýð áîëæ áàéíà.

Ýýæ õàéðõàíû 8-ð ãóäàìæíû \áóþó 4-ð õýñýã\ 70 îð÷èì àéë öàõèëãààíã¿é áàéíà. ¯¿íýýñ ãàäíà, 7-ð õýñýãò \47 îð÷èì\ îëîí òîîíû àéë øèíýýð èðæ íàìãàðõóó íàì äîð ãàçàðò çºâøººðºëã¿é áóóñíààñ ãàäíà ýäãýýð àéëóóä 0.4êâ-ûí øóãàìûã ººðñ人 ãàíö øîíãîîñ òàòæýý. Çóðãàà áîëîí õî¸ðäóãààð õýñã¿¿äèéí 20 ºðõ áîëîí 2-ð ãóäàìæíû 30 ºðõ íýã òîîëóóðààñ öàõèëãààí àâ÷ áàéãàà íü à÷ààëëûã íýìýãä¿¿ëæ, õ¿÷äýë áóóðàõ øàëòãààí áîëæ áàéíà. ÝÑÒ õýðýãæñýí òºâèéí õýñã¿¿äèéí öàõèëãààí õàíãàìæ õàðüöàíãóé íàéäâàðòàé àæèëëàæ áàéíà.

Ýýæ õàéðõàíû 8-ð ãóäàìæ áóþó Áýëõèéí õýñãèéí àéëóóä ìàëòàé, îéðîëöîîõ çàì íü ìóó áàéãàà íü äàìæóóëàõ øóãàì áàðèõàä èõýýõýí áýðõøýýë ó÷ðóóëæ áàéíà. Ýíý õîðîîíû íóòàã äýâñãýð åðºíõèé人 íàìàã, õàä ÷óëóóòàé õºðñòýé. Ýíý õîðîîíä íèéò ãàäàà, äîòîð 9 òðàíñôîðìàòîð àæèëëàæ áàéãàà áºãººä ¿ëäñýí õýðýãëýã÷èä íü ººð ãàäíà òðàíñôîðìàòîðààñ öàõèëãààí àâ÷ áàéíà.

õîðîîªðõèéí òîî

Öàõ. õàíãàìæ

¯éë÷èëãýý ñàéæðóóëàõ

öàõèëãààíã¿é

1 áàÿíãîë ä¿¿ðýã, 11-ð õîðîî 2970 2920 30 50

2ñîíãèíîõàéðõàí ä¿¿ðýã, 8-ð õîðîî, áàÿíõîøóó ãýð õîðîîëîë

1677 1677 50 N/A

3áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðýã, 9-ð õîðîî, Øàðõàä ãýð õîðîîëîë

2567 2497 48 70

Page 87: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 69

Îðîé à÷ààëàë èõòýé ¿åä ýíý õîðîîíä öàõèëãààí òàñàðäàã. Ýíý õîðîî íü õîòûí òºâººñ õàðüöàíãóé àëñëàãäñàí áºãººä øèíýýð îëîí àéë èðæ ñóóðüøñàí áîëíî. Ò¿¿í÷ëýí, çóíû óëèðàëä àéëóóä õ¿íñíèé íîãîî òàðèõ, çóñëàíãèéí áàéäëààð èðæ áóóäàã íü öàõèëãààíû õýðýãëýýíä íºëººëäºã. Öàõèëãààíû õýðýãëýý æèëä 5-6% õ¿ðòýë ºñäºã áàéíà. Õîðîî áîëîí õýñãèéí àõëàã÷ íàðòàé ÿðèëöàæ áàéõàä, ãýð õîðîîëëûí àéëóóäûí ñàðûí äóíäàæ öàõèëãààíû õýðýãëýý îéðîëöîîãîîð 150 êâö áóþó 10,000 òºãðºã \ͪÒ-èéã îðîëöóóëàõã¿éãýýð\ áàéäàã áàéíà. ÓÁÑÒÖ-ûí Áàðóóí Ò¿ãýýõ òºâ íü öàõèëãààíû õàíãàìæèéí áîäëîãûí àñóóäëûã, Áàÿíãîë ä¿¿ðãèéí ¿éë÷èëãýýíèé òºâ öàõèëãààí áè÷èõ, òºëáºðèéã õóðààõ, áîëîí ºäºð òóòìûí ¿éë÷èëãýý, çàñâàðûí àæëûã òóñ òóñ õàðèóöäàã.

Äóíä õýñãèéí ãýð õîðîîëëûí õóâüä, Ç¿¿í áàÿíöàãààíû 8, 9 ä¿ãýýð ãóäàìæèíä àìüäàð÷ áàéãàà 50 àéë ºðõèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ ãàíö àñóóäàë áàéíà. Øèíý÷ëýí çàñâàð ¿éë÷èëãýý õèéõýä íýã õ¿íä 336,742 òºãðºã áóþó 230 àì. äîëëàðûí çàðäëûí òîîöîî ãàð÷ áàéíà.

Õ¿ñíýãò 8.4. Íàéìäóãààð õîðîîíû 50 àéëûí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ çàðäàë

Îäîîãèéí ãýðò àìüäàð÷ áàéãàà õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä öàõèëãààí õàíãàìæ ñàéæèð÷, õýðýãëýý ºñºõ òºëºâòýé áàéíà. ÝÑÒ-èéí óäèðäàõ çºâëºë ñàÿõàí Ñîíãèíîõàéðõàí ä¿¿ðãèéí 38 òðàíñôîðìàòîðûí äýä ñòàíöûã øèíý÷ëýõ øèéäâýð ãàðãàñàí áà íèéò çàðäàë íü îéðîëöîîãîîð 545.5 ñàÿ òºãðºã áàéõ þì. Èíãýñíýýð 8 äóãààð õîðîîíû øèíý÷ëýãäýýã¿é ¿ëäñýí õýñã¿¿ä ýíý àæèëä õàìðàãäàõ áîëíî.

Àëñëàãäñàí ãýð \Øàðõàä\ 9-ð õîðîî, Áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðýãÝÑÒ-ä íèéò 8 õýñýã ÝÑÒ-ä õàìðàãäàõ áºãººä 2005-2006 îíä òåõíèêèéí òºñëèéã 6 õýñýãò õýðýãæ¿¿ëñýí áà ¿¿íä êàáåëü òàâèõ, òîîëóóð áîëîí òîîëóóðûí õàéðöàã òàâèõ àæèë îðñîí áîëíî.

Öàõèëãààíã¿é áàéãàà àéëóóäûã öàõèëãààíä õîëáîõîä äýä ñòàíöààñ õýð àëñëàãäñàí áîëîí ãàçðûí áàéðøèëààñ õàìààð÷ îéðîëöîîãîîð 712,500 – 956,783 òºãðºã áóþó 500-670 àì. äîëëàðûí çàðäàë ãàðàõ òîîöîî áàéíà. Îéðîëöîîõ ÓÁÖÒÑ –íû ñ¿ëæýýíèé õ¿÷èí ÷àäàë õ¿ðýëöýõã¿é áºãººä äàìæóóëàõ 160 êâ-ûí õ¿÷èí ÷àäàëòàé øèíý äýä ñòàíö áîëîí 10êâ-ûí ò¿ãýýõ ñ¿ëæýý, 0.4 êâ-ûí äýýã¿¿ð øóãàì òàòàõ øààðäëàãà ãàðíà.

Õ¿ñíýãò 8.5. 9-ð õîðîîíû 60 àéëûã øèíýýð öàõèëãààíä õîëáîõ çàðäàë

Ýíý õîðîîíû 7-ð õýñãèéí 48 àéëûí öàõèëãààíû õàíãàìæèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõàä íýã àéëä 945,083 òºãðºã áóþó 660 àì. äîëëàðûí çàðäàë ãàð÷ áàéãàà áºãººä ¿¿íä 100 êâà-ûí õ¿÷èí ÷àäàëòàé äàìæóóëàõ äýä ñòàíö, 10 êâ, 0.4 êâ äýýã¿¿ð òàòàõ øóãàì, òîîëóóð, àæëûí õºëñ îðæ áàéãàà þì.

# Ç¿éë àíãè Çàðäàë\ìÿíãàí òºã\

1 0.4 êâ-í äýýã¿¿ð òàòàõ øóãàì,05 12,014.6

2 òîîëóóð, õàéðöàã, áóñàä 4,822.5

á¿ãä 16,837.1

# Ç¿éë àíãè Çàðäàë ìÿí\òºã

1 äàìæóóëàõ äýä ñòàíö, 160 kVa 18,129.5

2 10 kV äýýã¿¿ð òàòàõ øóãàì, 0.5 km 10,000.1

3 0.4 kV äýýã¿¿ð òàòàõ øóãàì, 1.5 km 21,127.6

4 òîîëóóð, õàéðöàã, áóñàä 8,149.8

á¿ãä 57,407.1

Page 88: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü70

Õ¿ñíýãò 8.6. 9-ð õîðîîíû 48 àéëûí öàõèëãààí õàíãàìæèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ çàðäàë

ä¯ãÍýëÒ

Õ¿÷èí ÷àäëûí äóòàãäàëààñ õàìààð÷ õ¿÷äýë áóóõ, òðàíñôîðìàòîðóóä áîëîí äýä ñòàíöóóäûí õ¿÷èí ÷àäàë ìóó, çàðèì àéë ºðõ öàíõèëãààíã¿é çýðýã öàõèëãààí õàíãàìæòàé õîëáîãäñîí õýä õýäýí ¿íäñýí àñóóäàë ãýð õîðîîëëûí õíóâüä áàéíà. Òîâëîñîí ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí äèéëýíõè àéë ºðõ öàõèëãààíòàé áºãººä 120 îð÷èì øèíýýð áóóñàí àéë öàõèëãààíã¿é áàéíà. Ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷èä äóíäàæààð 100-110 êâö öàõèëãààí àøèãëàæ, ñàðûí îðëîãûíõîî 4-5%-èéã öàõèëãààíû òºëáºðò ºã÷ áàéãàà íü îëîí óëñûí õýìæýýíä áîëîìæèéí ãýæ ¿çýõ õýìæýý þì. Îéðîëöîîõ äýä ñòàíöóóäûí õ¿÷èí ÷àäëûã ñàéæðóóëàõ, òîîëóóð òàâèõ, äýýã¿¿ð øóãàì òàòàõ çýðýã àæëûã ã¿éöýòãýõýä íýã ºðõºä îéðîëöîîãîîð 280,000 – 560,000 òºãðºã \200-400 àì. äîëëàð\ çàðäàë ãàðàõ þì.

Òîâëîñîí ãýð õîðîîëëóóäûí àéë ºðõºä øèíýýð öàõèëãààíû õîëáîëò õèéõ çàðäàë 840,000-1-,120,000 òºãðºã \600-800 àì. äîëëàð\ çàðäàë ãàðàõ áºãººä çàðäëûí õýìæýý íü áàéðøèë, õ¿÷èí ÷àäàë áîëîìæòîé îéðîëöîîõ äýä ñòàíö áîëîí ò¿ãýýõ äýä ñòàíöûí ñ¿ëæýýíèé çàéíààñ õàìààðàí ººð÷ëºãäºíº. Îäîîãèéí áàéäëààð öàõèëãààíä õîëáîãäîîã¿é áàéãàà àéë ºðõ¿¿ä øèíýýð öàõèëãààíû øóãàì òàòàõ çàðäëûã õàðèóöàõ áîëîëöîîã¿é áàéíà. Ýð÷èì õ¿÷íèé çîõèöóóëàõ ãàçðààñ õºíãºëòòýé òàðèô òîãòîîñîí ÷ ãýñýí öººí òîîíû ºðõ ýíý áîëîìæèéã àøèãëàæ áàéãàà íü á¿ðòãýë ìóó \øèíýýð øèëæèæ èðñýí\áàéãààòàé áîëîí öàõèëãààí õýðýãëýñýí ºìíºõ ºðºº òºëººã¿é áàéãààòàé õîëáîîòîé þì. Ä¿¿ðýã áîëîí õîòûí çàõèðãààíû õýìæýýíä òºëºâëºëò, ä¿ðýì æóðàì ñàõèõ ÿâäàë õàíãàëòã¿é áàéãàà íü øèíýýð öàõèëãààíû õîëáîëò õèéõ àñóóäëûã óëàì á¿ð õ¿íäð¿¿ëæ áàéíà.

# Ç¿éë àíãè Çàðäàë ìÿí\òºã

1 äàìæóóëàõ äýä ñòàíö, 100 kVa 15,515.0

2 10 kV äýýã¿¿ð òàòàõ øóãàì, 0.6 km 8,187.8

3 0.4 kV äýýã¿¿ð òàòàõ øóãàì 0.8 km 16,033.1

4 òîîëóóð, õàéðöàã, áóñàä 5,628.3

á¿ãä 45,364.3

Page 89: Mongol hgjil plan

Ãýð õîðîîëëûí áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí íèéãìèéí ¿éë÷èëãýý åðºíõèé人 òààðóóõàí áàéãàà áºãººä õàðèí äýä á¿òöèéí ñàëáàðûí áóñàä ¿éë÷èëãýýòýé õàðüöóóëàõàä õ¿ðòýýìæ, áîëîìæ íü àðàé äýýð þì. Øèëæèëòèéí ýäèéí çàñàãòàé áóñàä óëñ îðíóóäûí àäèë Çàñãèéí ãàçàð ýð¿¿ë ìýíä, áîëîâñðîëûí

ñóóðü ¿éë÷èëãýýã íóðóóí äýýðýý ¿¿ð÷, èõýýõýí õýìæýýíèé òàòààñ îëãîæ áàéíà. Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä, áîäëîãûí öóâðàë øèíý÷ëýë õèéñíèé ¿ð ä¿íä ýäãýýð ñàëáàðò õóâèéí õýâøëèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã íýìýãäñýýð áàéãàà áºãººä òýäíèé çàðöóóëàõ õºðºíãèéí õýìæýý ÷ ºññºí áàéíà. Øèëæèëòèéí ýäèéí çàñàãòàé áóñàä îðîíòîé õàðüöóóëàõàä õóâèéí ñóðãóóëü, ýìíýëãèéí çàðäëûí õýìæýý áàãà áàéíà. Õýäèéãýýð ýäãýýð ñàëáàð ¿ð ºãººæ ìóó, á¿òöèéí àñóóäëóóäòàé òóëãàð÷ áàéãàà áîëîâ÷ Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäàä \ÌÕÇ\ äýâø¿¿ëñýí áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí çîðèëãóóä ààæìààð òóóøòàé õýðýãæèõ áîëîìæòîé áàéíà.

Áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõûí òóëä õîëáîãäîõ õýä õýäýí áîäëîãûí àñóóäëûã øèéäâýðëýõ, áàéãóóëëàãûí á¿òýö, ñàíõ¿¿ãèéí óðàìøóóëëûí òîãòîëöîî çýðýã àñóóäëûã ¿íäýñíèé õýìæýýíä øèéäâýðëýõ øààðäëàãàòàé áàéãàà áºãººä ýäãýýð àñóóäàë íü ýíýõ¿¿ èëòãýëýýñ òóñäàà àñóóäàë þì. Ýíý á¿ëýãò çàðèì õîëáîãäîõ ñàëáàðûí òóõàé, òîâëîñîí ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ãîë ãîë àñóóäàëä ä¿í øèíæèëãýý õèéõ, ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóä, ò¿¿íèé ñàíõ¿¿ãèéí àñóóäëûã àâ÷ ¿çýõ áîëíî.

ãýð ÕîðîîëëûÍ áîëîâÑðîë, ýð¯¯ë ÌýÍäèéÍ ¯éë×èëãýýÍèé ªÍªªãèéÍ ÍªÕÖªë áàéäàë

ÁÎËÎÂÑÐÎË. Ñóóðü áîëîâñðîëûí õàìðàëòûí ò¿âøèí áîëîí òºãñºã÷äèéí õóâèàð Ìîíãîë óëñ íü Ç¿¿í Àçèéí á¿ñ íóòãèéí îðíóóäûí äîòîð äýýã¿¿ð áàéðàíä îðäîã.47 Òèéí àâ÷, ýçýìøèæ áóé áîëîâñðîëûí ò¿âøèí, õàìðàãäàëò òóõàéí ãàçàð áîëîí õºðºí㺠÷èíýýíèé áàéäëààñ øàëòãààëæ õàðèëöàí àäèëã¿é áàéíà. Áîëîâñðîëûí ò¿âøèí ãýð õîðîîëîëä îðîí ñóóöíû õîðîîëëûã áîäâîë äîîãóóð áàéãàà íü îðëîãî, áîëîâñðîëûí ò¿âøèí øóóä õîëáîîòîé áàéãààã õàðóóëæ áàéíà: ãýð õîðîîëîëûí îðøèí ñóóã÷äûí 37 õóâü íü äóíä ñóðãóóëü òºãññºí, õ¿¿õäèéí 14% íü áàãà ñóðãóóëü òºãññºí áà 14.5% íü äóíä ñóðãóóëèàñ çàâñàðäñàí áîë îðîí ñóóöíû õîðîîëîëûí õ¿¿õäèéí áàðàã òýí õàãàñ õóâü íü äóíä ñóðãóóëèéã ä¿¿ðãýæ, ìýðýãæëèéí áîëîí êîëëåæèä îðæ ñóðàëöñàí áàéíà.

áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýý9

Çóðàã 9.1. Ãýð õîðîîëîë áîëîí îðîí ñóóöíû õîðîîëîëûí

áîëîâñðîëûí ò¿âøèí

äóíä ñóðãóóëü, ò¿¿íýýñ äîîø

äóíä ñóðãóóëèàñ

äýýø

Ãýð îðîí ñóóö

Page 90: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü72

Çàñãèéí ãàçðûí áîëîâñðîëûí ñàëáàðò îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠îðóóëàëò õàðüöàíãóé ºíäºð áàéíà. 1997 îíîîñ óëñûí òºñºâò ýçëýõ áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí õóâü áóóð÷ 16 õóâüä õ¿ðñýí áàéñàí áîë ààæìààð áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí õóâü íýìýãäñýýð48 2005 îí ãýõýä òºñâèéí çàðëàãûí 20%-ä õ¿ðñýí áàéíà. Ýíý íü óëñûí òºñºâò áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí õóâèéã 20 îð÷èõ õóâüä áàéõ Çàñãèéí ãàçðûí áîäëîãîòîé íèéöýæ áàéãàà þì. Õàìãèéí áàãà îðëîãîòîé îðíóóäòàé49 õàðüöóóëàõàä ýíý ¿ç¿¿ëýëò àðàé ºíäºð áàéãàà þì. 2004 îíä óëñûí òºñâèéí íèéò çàðëàãûí 19.1 õóâü áàéãàà áîë Ç¿¿í Àçè, Íîìõîí äàëàéí á¿ñ íóòãèéí50 õºãæèæ áàéãàà îðíóóäàä 16.2 õóâü áàéíà.

Á¿õ íèéòýýð ñóóðü áîëîâñðîë ýçýìøèõ ÌÕÇ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿¿äíýýñ áàãà, äóíä ñóðãóóëèéí áîëîâñðîëä Çàñãèéí ãàçàð ¿íäýñíèé õýìæýýíä òýðã¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäîë ºã÷ áàéãàà áºãººä Çàñãèéí ãàçðûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí ñòðàòåãè òºëºâëºãººíèé51 òýðã¿¿ëýõ çîðèëò íü ñóóðü áîëîâñðîëûã áýõæ¿¿ëýõ àñóóäàë þì. Äýýä áîëîâñðîëûí ºìíºõ ñóðãàëòûí ñàíõ¿¿æèëòèéí äèéëýíõè íü óëñûí òºñ⺺ñ ãàðñààð áàéíà. 1991 îíîîñ õîéø, áîëîâñðîëûí ñàëáàðò òºðèéí áóñ õýâøèëèéí îðîëöîî íýìýãäýæ, ñóðãóóëèóä îðëîãûí íýìýëò ýõ ¿¿ñâýð áèé áîëãîõ òàëààð èäýâõèòýé àæèëëàæ áàéíà. Òèéí àâ÷, áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéí äèéëýíõè íü óëñààñ ãàð÷ áàéíà. Óëñûí òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëò çîíõèëæ áàéíà. 2006 îíä óëñûí òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëò 98 õóâüòàé áàéñàí. Áàãà, äóíä áîëîâñðîëûí ñóðãóóëüä áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí òºñâèéí 50 õóâü íîîãäîæ áàéãàà íü íèéò ñóðàëöàãñàäûí 70 õóâèéã õàìàð÷ áàéãàà þì.52

ßäóó õ¿¿õä¿¿äýä ñóðãàëòûí òºëáºðèéí òàòààñ ¿ç¿¿ëýõ, ¿íý òºëáºðã¿é ñóðàõ áè÷èã, õè÷ýýëèéí õýðýãñýë îëãîõ çýðýã áîëîâñîëûí òóñëàìæèéã õºòºëáºð¿¿äèéã Çàñãèéí ãàçàð õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. Ýäãýýð õºòºëáºðèéí õýðýãæèæ áàéãàà áàéäàëä ä¿í øèíæèëãýý õèéæ ¿çýõýä, õýäèéãýýð ýäãýýð õºòºëáºðò çàðèì íýã ÿäóó áóñ õ¿ì¿¿ñ õàìðàãäàõ, ÿäóóñò õ¿ð÷ õàìðóóëàõ òàëààð ñàéæðóóëàõ ç¿éë áàéãàà ÷ ãýñýí õºòºëáºð¿¿äèéí ¿ð øèìèéã ÿäóóñ õ¿ðòýæ, õºòºëáºðò õàìðàãäàãñàäûí äèéëýíõè íü ÿäóóñ áàéíà.

Áàãà, äóíä áîëîâñðîëûí óëñûí ñàíõ¿¿æèëò, òóñëàìæèéí õºòºëáºðèéí ºðõèéí áîëîâñðîëûí çàðäàëä ¿ç¿¿ëýõ íºëºº òºäèéëýí èõ áèø áàéäàã. ªðõèéí îðëîãî, çàðëàãàä ãýð õîðîîëîëä õèéñýí ñóäàëãààãààð \ªÎÇÑ\ áàãà, äóíä ñóðãóóëüä ñóðàëöàãñàäûí 70 øàõàì õóâü íü ñóðãàëòûí òºëáºð òºëäºãã¿é áà îðîí ñóóöíû îðøèí ñóóã÷äèéí õóâüä 45-ààñ áàãà õóâü òºëáºð òºëäºãã¿é áàéíà. Áàãà, äóíä ñóðãóóëüä òºëáºð òºëæ áàéãàà ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äèéí õóâüä æèëèéí äóíäà÷ òºëáºð 150,000 òºãðºã \107 àì. äîëëàð\ áàéãàà áà îðîí ñóóöíû ñóðàëöàãñàäûí õóâüä ýíý òºëáºð 350,000 òºãðºã \250 àì. äîëëàð\ áîëæ áàéíà. Áàãà, äóíä áîëîâñðîëûí çàðäëûí èõýíõèéã ñóðàõ áè÷èã, õè÷ýýëèéí õýðýãñýë, õîîë, óíààíû çàðäàë ýçëýæ áàéíà.

Õ¿ñíýãò 9.1. Óá-ûí ºðõèéí áàãà, äóíä áîëîâñðîëûí æèëèéí äóíäà÷ çàðäàë \òºã\

ýõ ñóðâàëæ: ªÎÇñ 2008

Ç¿éë àíãè ãýð îðîí ñóóö

ò¿ðýýñ 169 10,908

Íîì, õè÷ýýëèéí õýðýãñýë 34,893 44,078

Ôîðìûí õóâöàñ 11,306 14,957

óíàà 27,178 34,228

õîîë 29,207 55,611

áóñàä 12,344 22,335

á¿ãä 115,098 182,117

äóíäàæ îðëîãûí % 7.2 7.0

Óëñûí ñóðãóóëüä õàìðàãäñàí % 89 77

ñóðãàëòûí òºëáºð òºëäºã % 30 44

Page 91: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 73

Ãóðâàí ãýð õîðîîëîë äýýð ÿâóóëñàí á¿ëãèéí õýëýëö¿¿ëãýýñ ¿çýõýä, ñóðãóóëüä èðæ î÷èõ çàé áîëîí õóãàöàà òºäèéëýí àñóóäàë áèø áîëîâ÷ øèíýýð ñóóðüøñàí àéëóóä ñóðãóóëèàñ àëñëàãäñàí, ýíäõèéí õ¿¿õä¿¿ä ñóðãóóëüäàà íýã öàã àëõàæ áàéæ î÷äîã ãýñýí àñóóäëûã íýëýýä ÿðüæ áàéñàí. Áàãà, äóíä ñóðãóóëèéí ñóðàã÷äèéí 60-65 % ñóðãóóëüäàà ÿâãàí èðæ î÷äîã áà ¿ëäñýí íü íèéòèéí òýýâýð áîëîí ººðñäèéí õóâèéí óíààãààð ÿâäàã áàéíà. Áàãà, äóíä ñóðãóóëèéí ñóðàã÷èä äóíäà÷ààð 25-35 ìèíóòûã ñóðãóóëüäàà î÷èõîä çàðöóóëæ áàéíà.ªÎÇÑ-íààñ ¿çýõýä, îðîí ñóóöíû õ¿¿õýä îéðîëöîîãîîð 18 ìèíóò, ãýð õîðîîëëûí õ¿¿õýä îéðîëöîîãîîð 22 ìèíóò çàðöóóëäàã ãýñýíòýé îéðîëöîîòîé áàéíà.

Ãýõäýý ãýð õîðîîëëûí ñóðãóóëèéí õóâüä ñàéæðóóëàõ øààðäëàãàòàé àñóóäëóóäûí õ¿ðýýíä çàìûí àþóëã¿é áàéäàë, ñóðãóóëèéí óíààíû àñóóäëà áàéíãà îðæ áàéíà. Ñóðãóóëèéí óðä òàëä áîëîí îéðîëöîî çàìûí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ òàëààð àâ÷ áàéãàà àðãà õýìæýý ãýæ áàðàã áàéäàãã¿é áºãººä ýíý íü çàìûí îñîëûí òîîã íýìýãä¿¿ëæ áàéíà. Ãýð õîðîîëëûí õ¿¿õäèéí áàðàã òýí õàãàñ íü ñóðãóóëüäàà íàéäâàðã¿é, òîãòìîë áóñ òýýâðèéí õýðýãñýë àøèãëàæ áàéãàà íü õ¿íäðýë ó÷ðóóëæ áàéãàà áàñ íýã àñóóäàë áîëæ áàéíà.Áàãà, äóíä áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü çàâñàðäàëòûí ò¿âøèí õàðüöàíãóé áàãà, ýçýìøèæ áàéãàà áîëîâñðîë îëîí óëñûí ñòàíäàðòààñ òèéì ÷ ìóó áèø, ºðõºä íîîãäîõ çàðäàë õàðüöàíãóé áîëîìæèéí áàéãàà ºíººãèéí íºõöºëä, ãýð õîðîîëëûí áàãà, äóíä ñóðãóóëèéí ºìíº çîãñîæ áàéãàà ãîë çîðèëò áîë ºñºí íýìýãäýæ áàéãàà õîòîä øèëæèí ñóóðüøèõ õºäºë㺺í, ýíä ºñºí íýìýãäýæ áàéãàà õ¿í àìûí ºñºëòèéã äààõ õýìæýýíä õ¿÷èí ÷àäâàðàà ºñãºõ ÿâäàë áîëæ áàéíà. Ãýð õîðîîëîë èéíõ¿¿ ºñºí òýëæ áàéãàà íü ñóðãóóëèóäûí íºõöëèéã õ¿íäð¿¿ëæ áàéíà.

Ãóðâàí ãýð õîðîîëîëä, 1200-3200 õ¿¿õýä á¿õèé íýãýýñ õî¸ð ñóðãóóëü áàéíà. Óëààíáààòàðò ñóðàã÷\áàãøûí õàðüöàà 34:1 áàéãàà áîë ýäãýýð ãýð õîðîîëîëä ýíý õàðüöàà 35:1-ýýñ 64:1-èéí õîîðîíä õýëáýëçýæ áàéíà. Äóíä õýñãèéí ãýð õîðîîëîëä, ñóðàã÷\áàãøèéí õàðüöàà Óëààíáààòàð õîòûí äóíäà÷ààñ ºíäºð áàéãàà íü çýðãýëäýý îðøèõ äóíä ñóðãóóëüã¿é õîðîîíîîñ 2700 øàõàì õ¿¿õäèéã àâ÷ ñóðãàæ áàéãààòàé õîëáîîòîé. Õîòûí òºâèéí õýñãèéí ãýð õîðîîëîë |Íàðàí\-ûí äóíä ñóðãóóëèóä 1800 ãàðóé ñóðàã÷äèéã çýðãýëäýý îðøèõ õîðîîíîîñ íýìýí àâ÷ ñóðàëöóóëæ áàéãàà áîë àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëîëûí õóâüä õîðîîíû íèéò ñóðãóóëèéí íàñíû õ¿¿õäèéí äºíãºæ 30%-èéã àâ÷ ñóðàëöóóëàõ áîëîìæòîé áàéíà. ¯ëäñýí õ¿¿õä¿¿ä íü çýðãýëäýý õîðîîíû íóòàã äýýðõè ñóðãóóëèóäàä ñóðàëöàæ áàéíà. Ñóðàëöàãñàäûí òîî ºñºí íýìýãäýæ áàéãàà ó÷ðààñ á¿õ ñóðãóóëü ãóðàâààñ äºðâºí ýýëæýýð õè÷ýýëëýæ áàéíà. Äóíä õýñãèéí ãýð õîðîîëîëä ãóðâàí õîðîîíû \17, 19, 24\ õ¿¿õäèéí äóíä íýã öýöýðëýã àæèëëàæ áàéãàà íü òóéëûí õ¿ðýëöýýã¿é áàéíà. Ýäãýýð öýöýðëýã¿¿äèéí îëîíõè íü õàíäèâààð ñàíõ¿¿æèæ, ¿éë àæèëëàãàà, çàñâàð ¿éë÷èëãýý íü ãàäíû ñàíõ¿¿æèëòýýñ õàìààðàëòàé áàéíà. ßìàð íýã øàëòãààíààð òºñ⺺ñ ¿ç¿¿ëæ áàéãàà òóñëàìæ, ýñâýë ãàäíû ñàíõ¿¿æèëò áóóðàõ þì áîë ýäãýýð öýöýðëýã¿¿ä ¿éë àæèëëàãààãàà çîãñîîõ áóþó á¿ðýí õýìæýýãýýð àøèãëàõ áîëîìæã¿é áîëîõ þì.

Õ¿ñíýãò 9.2. Ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí äóíä ñóðãóóëü

ýõ ñóðâàëæ: õýëýëö¿¿ëãèéí ¿åä õýñãèéí àõëàã÷ íàðòàé õèéñýí ñóäàëãàà

Õîòûí òºâ õýñýã (Íàðàí)

äóíä õýñýã (áàÿíõîøóó)

àëñëàãäñàí(øàðõàä)

Öýöýðëýãèéí òîî 2 1 1

Öýöýðëýãèéí òîî 21 18 18

Öýöýðëýãèéí õàìðàëò 576 490 190

äóíä ñóðãóóëèéí òîî 2 1 1

ýíý õîðîîíû äóíä ñóðãóóëüä õàìðàãäñàí õ¿¿õäèéí òîî

2781 500 4430

ñóðãóóëüä ÿâæ áàéãàà õ¿¿õäèéí òîî 4580 3200 1196

ñóðàã÷\áàãøèéí õàðüöàà áàéõã¿é 64 35

ªäºðò õè÷ýýëëýæ áàéãàà ýýëæèéí òîî 3 3 - 4 4

ßâàõ äóíäàæ õóãàöàà \ìèíóò\ 25 35 36

ßâàõ äóíäàæ çàé 3.2 2.5 1.8

Page 92: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü74

Ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äèéí õóâüä òîõèîëäîæ áàéãàà áàñ íýã àñóóäàë áîë õè÷ýýëèéí äàðàà ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ãàçàð áàéõã¿é áàéãàà ÿâäàë àæýý. ªäºðò ãóðàâààñ äºðâºí ýýëæýýð õè÷ýýëëýæ áàéãàà ñóðãóóëèóäûí õóâüä õè÷ýýëèéí äàðàà ñóðàã÷äûí äóíä àæèë çîõèîõ áîëîæ ìóó, åð íü áîëîìæã¿é áàéíà. Õ¿¿õäèéí ÷ºëººò öàãèéã ºíãºð¿¿ëýõ çîõèîí áàéãóóëàëòòàé àæèë ÿâóóëæ ÷àäàõã¿é áàéãàà íü íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿¿õäèéí äóíä ãýìò õýðýã ºñºõºä áàñ íºëººëæ áàéãàà íýã ãîë õ¿÷èí ç¿éë áîëæ áàéíà. Ñóðãóóëèéí õ¿¿õä¿¿ä ÷ºëººò öàãàà á¿òýýë÷ýýð ºíãºð¿¿ëýõ áîëîìæ áàéõã¿é íºõöºëä äýìèé ãóäàìæèíä ñýëã¿¿öýæ, õýðýã òºâºãò îðæ áàéíà. Ãýð õîðîîëîëä ãàð÷ áàéãàà ãýìò õýðýã ºíººäºð Óëààíáààòàðûí õóâüä íèéãìèéí àñóóäàë áîëæ áàéãàà áºãººä åð íüýíý íü îðëîãûí òýãø áóñ áàéäàë óëàì á¿ð ºñºæ áàéãàà íèéãìèéí áîëîí õ¿í àì ç¿éí àñàð èõ ººð÷ëºëò á¿õèé óëñ îðíóóäûí õóâüä ò¿ãýýìýë ¿çýãäýë áîëæ áàéíà. Òîâëîñîí ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí õîðîîíóóäûí ò¿âøèíä ñî¸ë àìðàëòûí òºâ áàéõã¿é áàéíà.

Ãýð õîðîîëîëä îëîí òîîíû çàëóó÷óóäûí òºâèéã îëîí óëñûí õàíäèâëàã÷èä ñàíõ¿¿æ¿¿ëæ, ýìçýã á¿ëãèéí õ¿¿õä¿¿äýä ¿íý òºëáºðã¿é ÿíç á¿ðèéí õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. Ãýõäýý, ýäãýýð òºâ¿¿ä áîëîí õºòºëáºðèéã öààøèä çàëóó÷óóäûã òàòàõ õýìæýýíä àâ÷ ÿâàõ àñóóäàë ÷óõëààð òàâèãäàæ áàéíà. ¯¿íä ä¿¿ðãèéí çàõèðãààíààñ áàãà ÷ ãýñýí õºðºíãèéã íàéäâàðòàé, òîãòìîë îëãîæ áàéõ ÿâäàë ÷óõàë þì.

Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýý: Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé ãîë ¿¿ðãèéã óëàìæëàëò ¸ñîîð çàñãèéí ãàçàð ã¿éöýòãýæ èðñíèé ¿ð ä¿íä Ìîíãîë óëñûí ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä íü õºãæëèéí èæèë ò¿âøèíä áàéãàà áóñàä óëñ îðíóóäààñ äýýã¿¿ðò îðæ áàéíà. Íÿðàéí áà õ¿¿õäèéí ýíäýãäýë áàãà áàéãàà áºãººä òîãòâîðòîé áóóð÷ áàéíà. 2007 îíû áàéäëààð íÿðàéí ýíäýãäýëä 1000-ä 35, òàâ õ¿ðòëýõ íàñíû õ¿¿õäèéí ýíäýãäýë 1000-ä 4353 áàéñàí áà õàëäàâàðò ºâ÷íèé ºâ÷ëºë ìºí áóóð÷, ÿëàíãóÿà âàêöèíæóóëàëòààð54 ñýðãèéëæ áîëîõ ñ¿ðüåý áîëîí áóñàä ºâ÷èí áóóð÷ áàéíà. Íÿðàéí áîëîí õ¿¿õäèéí ýíäýãäýë áóóð÷ áàéãàà ÷ ãýñýí, íàñàíä õ¿ðýã÷äèéí äóíä àìüäðàëûí õýâ øèíæòýé õîëáîîòîé áîëîí õàëäâàðò áèø, ç¿ðõ ñóäàñ, õàðâàëò, õîðò õàâäàð, ÷èõðèéí ºâ÷èí çýðãýýð íàñ áàðàã÷äèéí òîî íýìýãäñýýð áàéãàà ìýäýý áàéíà. Ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûã Ìîíãîëä 1994 îíîîñ íýâòýð¿¿ëæ ýõýëñýí áà ¿¿íä çààâàë õàìðàãäàõ ¸ñòîé. Àëáàí ¸ñíû õºëºìºðèéí çàõ çýýëä àæèëëàæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ öàëèíãèéí õóâèàð ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàë òºëºõ áºãººä àëáàí áóñ õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä õàìðàãäàãñàä 500 òºãðºãèéí \0.36 àì. äîëëàð\ íýã øàòëàëààð òºëíº. ¯¿íýýñ ãàäíà, çàñãèéí ãàçðààñ àæèëã¿é, 16 õ¿ðòëýõ íàñíû, òýòãýâýðèéí, 2 õ¿ðòëýõ íàñíû õ¿¿õýäòýé ýöýã ýõ çýðýã ýìçýã á¿ëýãèéí õ¿ì¿¿ñò òàòààñ îëãîæ áàéíà. ªÎÇÑ-íààñ ¿çýõýä, ãýðò îðøèí ñóóã÷äèéí áàðàã 90 õóâü, îðîí ñóóöàíä ñóóã÷äèéí 95 õ¿ðòëýõ õóâü ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëä õàìðàãäñàí áàéíà. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûã ¿íäñýíä íü óëñûí òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëæ áàéíà. 2003 îíû áàéäëààð, ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí çàðäëûí îéðîëöîîãîîð 63 õóâèéã óëñûí òºñ⺺ñ ãàðãàæ áàéâ. Îëîí óëñûí æèøèãýýð áîë, çàñãèéí ãàçðààñ ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò ãàðãàæ áàéãàà õºðºíãèéí ÄÍÁ-ä \6.9%\ ýçëýõ õóâü íü ºíäºð áàéãàà áºãººä øèëæèëòèéí ¿åèéí áóñàä îðíóóäòàé õàðüöóóëàõàä õàëààñíààñàà ãàðàõ çàðäàëûí õýìæýý äîîãóóð áàéíà.

1990-ýýä îíû äóíäóóð ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàð õèéñýí øèíý÷ëýëýýð ýð¿¿ë ìýíäèéí òîãòîëöîîã ýìíýëãýýñ àíõàí øàòíû ýìíýëãèéí òîãòîëöîîíä õàíäèâëàã÷èä, ÿëàíãóÿà Àçèéí õºãæëèéí áàíê áîëîí ͯÁ-ûí àãåíòëàãóóäûí55 äýìæëýãòýéãýýð øèëæ¿¿ëñýí áàéíà. Çàñãèéí ãàçðûí òºâëºðºëèéã ñààðóóëàõ áîäëîãûí äàãóó, ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí õàðèóöëàãûí òºâëºðºëèéã ìºí ñààðóóëæ îðîí íóòãèéí çàñàã çàõèðãààä îäîî ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ àñóóäëûã ãîëëîí õàðèóöàæ, Ýð¿¿ë ìýíäèéí ÿàì áîäëîãî áîëîâñðóóëàõ, ñòðàòåãè òºëºâëºãºº, ä¿í øèíæèëãýý õèéõ àñóóäëûã õàðèóöàæ áàéíà. Õîò ñóóðèí ãàçàðò ýð¿¿ë ìýíäèéí àíõàí øàòíû ¿éë÷èëãýýã ºðõèéí ýì÷ íàð, ñóâèëàã÷èä ¿ç¿¿ëæ, øààðäëàãàòàé ºâ÷òíèéã ä¿¿ðãèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí òºâ¿¿äýä øèëæ¿¿ëæ áàéíà.Ìýðýãæëèéí ýì÷èéí ¿éë÷èëãýýã õîòûí ä¿¿ðã¿¿äèéí íýãäñýí ýìíýëã¿¿äýä ¿ç¿¿ëæ áàéãàà áºãººä ýíä íàðèéí ìýðýãæëèéí á¿õ ýì÷ íàð àæèëëàæ, 200-300 îðòîé ýìíýëýã àæèëëàæ áàéíà.56 ̺í óëñûí êëèíèêèéí íýãäñýí ýìíýëýã¿¿ä, íàðèéí ìýðýãæëèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí òºâ¿¿ä ãîë íü Óëààíáààòàð õîòîä àæèëëàæ áàéíà.

Page 93: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 75

Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ãîë àñóóäàë áîë ýì÷èëãýýíèé ýìíýëýã¿¿ä áîëîí óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ ¿éë÷èëãýý õî¸ðò õºðºí㺠ìºíãºíèé õóâààðüëàëò ¿ð ºãººæ ìóóòàé áàéãàà ÿâäàë þì. Ýð¿¿ë ìýíäèéí àíõàí øàòíû ¿éë÷èëãýýíèé çàðäàëòàé õàðüöóóëàõàä ýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýýíèé çàðäàë ºíäºð – ýìíýëãèéí äýä ñàëáàðò ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí òºñâèéí ãóðàâíû õî¸ð íîîãäîæ áàéíà.57 Ýð¿¿ë ìýíäèéí àíõàí øàòíû òîãòîëöîî áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí òºâëºðëèéã ñààðóóëàõ äýýð äóðäñàí áîäëîãûí ººð÷ëºëòèéí äàãóó õºðºíãèéã àíõàí øàòíû ýìíýëãèéí òºâ áîëîí îðîí íóòàãò ÷èãë¿¿ëýí õóâààðüëàñàíã¿é. Òýãýýä ÝÌß áîëîí îðîí íóòãèéí çàñàã çàõèðãààíû õ¿ëýýõ ¿¿ðýã õàðèóöëàãà òîäîðõîéã¿é õýâýýð ¿ëäñýí áàéíà. Åð íü Ìîíãîë óëñûí ýìíýëãèéí òîî äýíä¿¿ îëîí áàéäàã òàëààð îëîíòîî òýìäýãëýæ èðñýí : 100,000 õ¿íä 23.4 ýìíýëýã íîîãäîæ áàéãàà íü Åâðîïûí Õîëáîîíû áîëîí øèëæèëòèéí óëñ îðíóóäûí äóíäà÷ààñ äýýã¿¿ð áàéãàà þì58. Ýäãýýð ýìíýëýã¿¿ä íü ãýõäýý õîò ñóóðèí ãàçàð òºâëºðñºí áºãººä àëñëàãäñàí íóòãèéí ÝÌÒ-¿¿ä çîõèõ õýìæýýíèé íºõöºë, õºðºíãºã¿é ¿ëäýæ áàéíà.

Ýìíýëã¿¿äèéí ¿éë÷èëãýýíèé õàíãàìæèéã èéíõ¿¿ õýò ºíäºð áàéãààãààñ ãàäíà, Óëààíáààòàð õîòûí ýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýý õàíãàëòã¿é, õîòûí ÿäóó áóñ ðàéîíä èë¿¿ àíõààð÷ áàéíà. ÝÌÒ-¿¿äèéí à÷ õîëáîãäîëûã ºíäºðò òàâüñàí õóóëü òîãòîîìæ, ä¿ðýì æóðàì áàéãàà ÷ ãýñýí, òýäýíä ¿ç¿¿ëýõ ñàíõ¿¿ãèéí òóñëàìæ õ¿ðýëöýýã¿é áàéíà. Ýìíýëã¿¿äýä óëñûí ýð¿¿ë ìýíäèéí òºñâèéí ãóðàâíû õî¸ð õóâü íîîãäîæ áàéõàä ÝÌÒ-¿¿äýä ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí òºñâèéí äºíãºæ 5.5% íîîãäîæ áàéíà.

Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð ìóó, äýä á¿òýö, íºõöºë, òîíîã òºõººðºìæèéí õàíãàìæ òààðóó áàéãàà íü òîâëîñîí ãóðâàí ãýð õîðîîëîëä÷ õàðàãäàæ áàéíà. Ãýð õîðîîëîë äàõü ÝÌÒ-¿¿ä ¿éë÷èëãýýíèé õóâüä òàâèãäàæ áàéãàà ýðýëò õýðýãöýýã õàíãàõ áîëîìæã¿é áàéíà. Õîðîî á¿ðò íýãýýñ õî¸ð ÝÌÒ àæèëëàæ, ºâ÷òºí, ýì÷èéí õàðüöààã îðîí ñóóöíû ÝÌÒ-í õàðüöààòàé õàðüöóóëæ ¿çýõýä ºíäºð áàéíà. Òºñâèéí õîìñäîëîîñ õàìààð÷, ýäãýýð ãýð õîðîîëëûí òºâ¿¿äèéí íºõöºë ìóó, òîíîã òºõººðºìæ íü õóó÷èðñàí, òºâ á¿ðò öàãààð èðæ àæèëëàãñàäûã îðîëöóóëààä àðàâ õ¿ðýõã¿é õ¿í àæèëëàæ áàéíà. ßëàíãóÿà àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëîëûí ýìíýëýãèéí à÷ààëàë èõ áàéãàà íü ººð î÷èõ ýìíýëýã áàéõã¿é áàéãààòàé íü õîëáîîòîé þì. Õàðèí õîòûí äóíä õýñãèéí ãýð õîðîîëëûí õóâüä î÷èõ àíõàí øàòíû áîëîí õî¸ðäîõü øàòíû ýìíýëýãòýé, õîòûí òºâä ýð¿¿ë ìýíäèéí ººð òºâ¿¿ä áàéãàà çýðãýýñ øàëòãààëæ òýíä ýìíýëãèéí à÷ààëàë áàãà áàéíà.

Ôîêóñ ãðóïïûí õýëýëö¿¿ëýãèéí ¿åýð àíõàí øàòíû ýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð, õ¿ðòýýìæ ìóó áàéãàà òàëààð ñýòãýë äóíäóóð áàéãàà, àíõàí øàòíû ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýã÷äýä èòãýë ìóó ãñýí ñàíààã èëýðõèéëæ áàéæýý. Àéë ºðõèéí îëîíõè íü õîòûí õî¸ðäîõü, ãóðàâäàõü ò¿âøèíãèéí ýìíýëýã¿¿äýä ñàéí, íéàäâàðòàé ¿éë÷èëãýý àâàõûã èë¿¿ä ¿çýæ áàéãàà ÷ ãýñýí òýð á¿ð î÷èæ ¿ç¿¿ëæ ÷àäàõã¿é áàéãàà íü ººðñ人 àñàð ºíäºð ¿íý òºëºõºä õ¿ð÷ áàéãààòàé íü õîëáîîòîé þì. Ãýð õîðîîëëûí àéëóóäûí ýë áàéäëûã íîòëîõ áîäèò ìýäýýëýë áàéõã¿é áîëîâ÷ îëîí íèéòèéí òºëººëºëèéí ÿðüæ áàéãààãààð ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíä õàìðàãäàæ ÷àäàõã¿é áàéãàà ÿäóó ºðõèéí òîî ºñºí íýìýãäñýýð áàéãàà áºãººä ýíý íü òýä íàð àëáàí ¸ñíû èðãýíèé á¿ðòãýëä îðîîã¿é ó÷ðààñ ¿íý òºëáºðã¿é ýìíýëýã, áîëîâñðîë áîëîí íèéãìèéí õàëàìæèéí áóñàä ¿éë÷èëãýý àëáàí ¸ñíû ýðõã¿é, ò¿¿í÷èëýí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëä ÷ õàìðàãäàõ áîëîìæã¿é áàéíà.

Õ¿ñíýãò 9.3. Ãóðâàí ãýð õîðîîëëûí àíõàí øàòíû ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýý

ýõ ñóðâàëæ: õýëýëö¿¿ëãèéí ¿åýð õýñãèéí àõëàã÷ íàðòàé õèéñýí ñóäàëãàà

Õîòûí òºâ \Íàðàí\

äóíä õýñýã ãýð( áàÿíõîøóó)

àëñëàãäñàí ãýð( øàðõàä)

õ¿í àì 12,245 7,979 11,130

õîðîîíû ýìíýëãèéí òîî 2 1 1

ýìíýëãèéí ýì÷, ñóâèëàã÷èéí òîî 6-7 6-7 11

Íýã ºäºðò ¿ç¿¿ëñýí ºâ÷òºíèé òîî N/A N/A 240

Page 94: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü76

¯éë×èëãýýã ÑàéÆðÓÓëàÕ ÕÓâèëáàðÓÓä, ÑàÍÕ¯¯ ýäèéÍ ÇàÑãèéÍ ÒîîÖîîëîë

Ãýð õîðîîëëóóäûí áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõûí òóëä ýíý õî¸ð ñàëáàðûí çîõèîí áàéãóóëàëò, ñàíõ¿¿, óðàìøóóëàëûí òîãòîëöîîã ¿íäýñíèé õýìæýýíä äàõèí ýðãýí õàðæ, áîäëîãûí öîãö øèíý÷ëýë õèéõ øààðäëàãàòàé áàéíà. Ýíý áîë îäîîãèéí ýíý ñóäàëãààíû õ¿ðýýíýýñ õàëüñàí àñóóäàë þì. Òèéì ó÷ðààñ ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ õóâèëáàðóóäûã ãýð õîðîîëëûí õýìæýýíä àâ÷ ¿çñýí áîëíî.

Áîëîâñðîëûí õóâüä:Ãýð õîðîîëëûí ñóðãóóëèéí õóâüä íýí ÷óõëààð òàâèãäàæ áàéãàà àñóóäàë áîë ºñºí - íýìýãäñýýð áàéãàà ñóðàã÷äèéã õàìðóóëàõ íºõöºë äóòàãäàæ áàéãàà ÿâäàë þì. Ýë àñóóäëûí íýã õýñãèéã áàãà, äóíä ñóðãóóëü øèíýýð áàéãóóëàõ ýñâýë îäîîãèéí ñóðãóóëèóäûã ºðãºæ¿¿ëýõ çàìààð à÷ààëëûã áàãàñãàõ çàìààð øèéäâýðëýæ áîëîõ þì. ¯¿íä çºâõºí õºðºí㺠îðóóëàëò õèéãýýä çîãñîõã¿é, áàãø íàðûí îðîí òîîã íýìýãä¿¿ëýõ, ò¿¿í÷èëýí ñóðãóóëèéí äýä á¿òýö áîëîõ çàì, óñíû õàíãàìæ, àðèóí öýâðèéí áàéäëûã ñàéæðóóëàõ çýðýã àñóóäàë õàìðàãäàíà.Ñóðãóóëèéí íºõöºë, òóñëàõ äýä á¿òöèéã ñàéæðóóëàõ çàìààð ñóðãóóëèéí íýã ýýëæòýé - õè÷ýýëëýõ õýâèéí ðõ÷íûã á¿ðýëä¿¿ëýõýä àíõíû òîîöîîãîîð íýã õ¿íä îéðîëöîîãîîð 1,820,000 òºãðºã \1300 àì. äîëëàð\ øààðäàãäàíà. Ýíý òîîöîîíä áàãø íàðûí öàëèí çýðýã àñóóäàë õàìðàãäààã¿é áîëíî. ̺í ãýð õîðîîëëûí çàëóó÷óóä áîëîí ñî¸ë àìðàëòûí òºâèéí àñóóäëûã ìºí àâ÷ ¿çýõ ¸ñòîé. Îéðîëöîîãîîð 175,000 òºãðºã \125 àì. äîëëàð\-èéí öýâýð õºðºí㺠îðóóëàëòûí òîîöîî ãàð÷ áàéíà. Ò¿¿í÷èëýí, îäîîãèéí áàéãàà òºâ¿¿äèéí òîíîã òºõººðºìæ áîëîí õºòºëáºð¿¿äèéã öààøèä óðò õóãàöààíä òîãòâîðòîé àøèãëàõûí òóëä õºðºí㺠îðóóëàëòûí 10-15 õóâüòàé òýíöýõ õºðºí㺠æèë á¿ð øààðäàãäàíà.¯¿íèé çýðýãöýý, çàìûí áàéäëûã ñàéæðóóëæ, ñóðãóóëüòàé õîëáîæ ºãºõ íü ñóðãóóëèéí - õ¿ðòýýìæèéã ñàéæðóóëíà. Íèéòèéí áîëîí ìèêðî àâòîáóñíû ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëæ, õ¿¿õäèéí ñóðãóóëüä èðæ î÷èõîä íü ñààäã¿é áîëãîõ íü ìºí àøèãòàé áàéõ áîëíî. ¯¿íòýé õîëáîãäñîí çàðäëûí àñóóäëûã Òýýâðèéí á¿ëýãò àâ÷ ¿çíý.

Ýð¿¿ë ìýíäèéí õóâüä:Ýìíýëãèéí ñîíãîëò õÿçãààðëàãäìàë áàéãàà àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëëûí õóâüä àíõàí - øàòíû ýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýýã ºðãºæ¿¿ëýõ áóþó íýìýãä¿¿ëýõ àñóóäàë õóðöààð òàâèãäàæ áàéíà. ¯¿íä õóó÷èðñàí òîíîã òºõººðºìæèéã øèíý÷ëýõ, áàéãàà õ¿÷èí ÷àäëûã á¿ðýí àøèãëàõûí òóëä àæèëëàãñàäûí îðîí òîîã íýìýõ àñóóäàë õàìðàãäàæ áàéãàà þì. Ýð¿¿ë ìýíäèéí àíõàí øàòíû ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõòàé õîëáîãäñîí àíõíû òîîöîîãîîð - íýã õ¿íä 505,400 òºãðºãèéí \361 àì. äîëëàð\ çàðäàë ãàð÷ áàéãàà áºãººä ¿¿íä öàëèí áîëîí áóñàä õóâüñàõ çàðäëûã õàìðóóëààã¿é áîëíî. Ýì÷ õ¿ðýëöýýã¿é, òîíîã òºõººðºìæ õóó÷èð÷ ìóóäñàíààñ øàëòãààëàí çàðèì íýã - ýìíýëýãèéã á¿ðýí àøèãëàõã¿é áàéãàà áºãººä ýíý ¿çýãäýë ÿëàíãóÿà õîòûí òºâä îéðîëöîî àìüäàðäàã õ¿ì¿¿ñ ººð àëü íýã àíõàí øàòíû ýìíýëýãò ýñâýë õî¸ðäîõü, ãóðàâäàõü øàòíû ýìíýëýãò î÷èõ áîëîëöîîòîé ãàçàð ýëáýã òîõèîëäîæ áàéíà.

Ýíý òîõèîëäîëä, ýìíýëãèéí îäîîãèéí òîíîã òºõººðºìæèéã ñàéæðóóëàõ, èë¿¿ ÷àäâàðëàã ýì÷, ñóâèëàã÷ íàðûã íýìæ àæèëëóóëàõ ÿ\âäàë íýí òýðã¿¿íèé àñóóäàë áîëæ áàéíà.

Page 95: Mongol hgjil plan

Ýð÷òýé ºñºëò: Ýð÷òýé ºñºëòèéí áîäëîãûã óðò õóãàöààíû õºãæëèéí ¿íäñýí ÷èãëýë áîëãîí õýðýãæ¿¿ëýõ íü ýäèéí çàñãèéí õóâüä àøèãòàé áàéõ áºãººä õîòûí òºâ õýñýãò õààíà áîëîìæòîé ãàçàð íÿãòðàëûã íýìýãä¿¿ëýõèéí çýðýãöýý õîòûí çàõûí ºðãºæèëòèéí àñóóäëûã õÿíàëòàíäàà áàéëãàõ íü ç¿éòýé þì. Åð íü áîë

ºíäºð íÿãòðàëòàé õºãæ¿¿ëýõ íü ñ¿ëæýýíèé ¿éë÷èëãýýã ¿ð ºãººæòýé áàãà ºðòºãººð ¿ç¿¿ëýõ áîëîìæèéã á¿ðýëä¿¿ëíý. Õ¿ì¿¿ñ ÷ ãýñýí íÿãòðàë ºíäºðòýé ãàçàðò – îðîí ñóóö ýñâýë õýä õýäýýðýý õàìòàð÷ áàéøèí áàðüæ, àõóé ¿éë÷èëãýýíèé á¿ðýí ¿éë÷èëãýý àâ÷ àìüäðàõûã õ¿ñýæ áàéäàã. Ãýõäýý ãýð õîðîîëîëä àìüäàð÷ áàéãàà õ¿ì¿¿ñèéí îëîíõè íü îäîîãèéí ýíý áàéäëààðàà öààøèä ÷ ãýñýí àìüäàðàõ áºãººä ýíý íü ºíäºð íÿãòðàëòàé õºãæëèéã áèé áîëãîõ àñóóäàë òóéëûí áýðõøýýëòýé áàéãààòàé õîëáîîòîé þì.

Õîòûí òºâ õýñãèéí ãýð õîðîîëëûã îðîí ñóóöààð ñîëèõ ¿éë ÿâöàä öàã õóãàöàà øààðäàãäàíà: ãýð õîðîîëëûã îðîí ñóóöàíä øèëæ¿¿ëýõ ¿éë ÿâö Çàñãèéí ãàçðûí áîäîæ áàéñíààñ óäààí ÿâàãäàæ áàéíà. Ãîë àñóóäàë îðîí ñóóöíû ¿íý áîëæ áàéíà. Ãýðò àìüäàð÷ áàéãàà õ¿ì¿¿ñèéí äèéëýíõè íü õîòûí òºâä îðîí ñóóö õóäàëäàí àâàõ ÷àäâàðã¿é áàéíà. Õî¸ðäóãààðò, îðîí ñóóö õóäàëäàí àâàõûã õ¿ñýæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä áàéðíû çýýë îëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîî áîëîâñðîíãóé áîëæ ÷àäààã¿é áàéãàà íü èõ õýìæýýíèé õºðºíãèéã íýãìºñºí ãàðãàõàä áýðõøýýë ó÷ðóóëæ áàéíà. Ãóðàâäóãààðò, ¿ë õºäëºõ õºðºíãèéí çàõ çýýë çîõèõ ò¿âøèíä õºãæèæ ÷àäààã¿é áàéäàë áàñ õ¿íäðýë ó÷ðóóëæ áàéíà.Ãàçðûã õóäàëäàí àâ÷ íºõºí òºëáºð îëãîõ àñóóäàë òºäèéëýí õºãæèæ ÷àäààã¿é áàéãàà áºãººä ýíý íü òîì õýìæýýíèé á¿òýýí áîñãîëòûã çîãñîíãè áàéäàëä õ¿ðãýæ áàéíà.

Õîòûí äóíä õýñãèéí ãýð õîðîîëîëä õîòûí àõóé ¿éë÷èëãýýã íýâòýð¿¿ëýõ íü àñàð èõ õºðºí㺠øààðäàíà: Õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûã áîäâîë ýíý õýñãèéí îëîíõè ãýð îí óäààí æèëýýð ñóóðüøèí àìüäàðñàí áàéäàã. Îëîí òîîíû îðøèí ñóóã÷èä òýíä îëîí æèëýýð àìüäðàí ñóóæ, èõýýõýí õýìæýýíèé õºðºí㺠îðóóëàëòûã õèéæ, áàéøèí áàðüñàí áàéäàã. Ýäãýýð õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä àìüäàð÷ áàéãàà îð÷èíäîî ñýòãýë õàíãàëóóí, õîò ñóóðèíãèéí ¿éë÷èëãýýã ººðèéí àìüäàð÷ áàéãàà ãàçàðòàà õºãæ¿¿ëýõ, ýñâýë áàãà õýìæýýíèé áàéøèí áàðèàä ñóóõàä áîëíî ãýæ ¿çýæ áàéíà. Ýíý ãàçàðò ÿìàð ÷ àòóãàé äóíä õóãàöààíä îðîí ñóóöíû ºíäºð áàðèëãóóä áàðèõàä òîõèðîìæã¿é áºãººä òîì îâðûí ìàøèí òýðýã ÿâàõ áîëîëöîî á¿õèé çàì òàâèõã¿é þì áîë äýä á¿òöèéí ñ¿ëæýýã îðóóëàõ áîëîìæ òýíä áàéõã¿é áàéíà.

Ýíý ãàçðóóäûí äèéëýíõèä íü õîò ñóóðèíãèéí ¿éë÷èëãýýíèé çºâõºí íààä çàõûí ¿éë÷èëãýý õ¿ðýýä áàéãàà áºãººä öààøèä ñàéæðóóëàí îðîí ñóóöíû ¿éë÷èëãýýíèé õýìæýýíä õ¿ðãýíý ãýâýë àñàð èõ çàðäàë ãàðàõààñ ãàäíà áàðàã áîëîìæã¿é þì. Ãýð á¿ðò î÷èõ ¿éë÷èëãýýíèé íýãæ ¿íý îðîí ñóóöûã áîäâîë õýä äàõèí èë¿¿ ¿íýòýé áàéõ áîëíî. Õýä õýäýýðýý õàìòðàí íàã èõ ºíäºð áèø áàéøèíã áàðüæ, àøèãòàé ãýæ ¿çâýë äýä á¿òýöèä õîëáîí àìüäàð÷ áîëîõ áîëîâ÷ ýíý àñóóäàë çºâõºí îðøèí ñóóã÷äèéí îðëîãî íýìýãäñýí íºõöºîëä á¿òýõ òàëòàé. Ãýð õîðîîëëûí õóâüä, õàìãèéí áîäèò øèéäýë áîë îðøèí ñóóã÷èä áîëîí óëñûí ñàíõ¿¿ãèéí íººöèéí áîëîëöîîíû õýìæýýíä ¿éë÷èëãýýã ààæìààð ñàéæðóóëàõ ÿâäàë áàéõ áîëîëòîé.

Àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëëûí èðãýäèéã í¿¿ëãýõ: Àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëîëä àìüäàð÷ áàéãàà

ä¿ãíýëò10

Page 96: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü78

õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä áàéäàë àðàé ººð þì. Ýíä ñ¿¿ëèéí ¿åä øèëæèí èðæ ñóóðüøñàí õ¿ì¿¿ñ áàéäàã. Ýäãýýð õ¿ì¿¿ñèéí îðëîãûí õýìæýý íü õîòûí äóíä õýñãèéí áóþó îëîí æèë àìüäàð÷ áàéãàà ãýð õîðîëëûí õ¿ì¿¿ñèéíõýýñ äîîãóóð áàéäàã. Ýíý õ¿ì¿¿ñ õîòûí ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààíààñ àëñëàãäñàí, ýð¿¿ë ìýíä, áîëîâñðîëûí õ¿ðòýýìæ ìóó áàéíà. Îëîí æèë îðøèí òîãòíîæ áàéãàà ãýð õîðîîëëûã áîäâîë, àõóéí ¿éë÷èëãýý á¿ð äîð. Òèéì ó÷ðààñ ýíä àìüäàð÷ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ àìüäàð÷ áàéãàà íºõöëèéíõºº õóâüä òóéëûí ñýòãýë õàíàìæã¿é áàéäàã áà ººð ãàçàð í¿¿õýä áýëýí, ÷àäàë íü õ¿ðäýã áîë áàéøèí àâààä îðîõîä áýëýí áàéíà. Ãýõäýý õóäàëäàí àâàõ ÷àäâàð ãýäýã íü á¿ð ÷ õ¿íäðýëòýé àñóóäàë þì.

Òºëºâëºëò áà õºãæèë: Äýýð äóðäñàí íºõöºë áàéäëûã õàðãàëçàí ¿çýýä, Çàñãèéí ãàçðûí àíõààðëûí òºâä áàéõ äîëîîí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí ñàíàë äýâø¿¿ëæ áàéíà.

Ãýð õîðîîëëûí äóíäàõ çàì õàðãóéã ñàéæðóóëàõ: Ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äèéí äèéëýíõè íü áàãà îðëîãîòîé á¿ëýãò õàìðàãääàã áà çàõ çýýë, àæëûí áàéð, áîëîâñðîë áîëîí áóñàä ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ òýäíèé õóâüä ìóó áàéãàà íü ýäèéí çàñãèéí áàéäëûã íü õ¿íäð¿¿ëæ áàéãàà þì. Ãîë çàìààñ õîðîîíû íóòàã äýâñãýðò ñàëàà çàì òàâèõ, ãîë øààðäëàãàòàé õîîëîé òàâèõ, ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýã õèéõ çýðýã ýíãèéí çàðèì íýã ººð÷ëºëò õèéõ çàìààð áàéäëûã ñàéæðóóëáàë òàêñè, ìèêðî àâòîáóñàíä õ¿ðýõ áîëîìæ íü íýìýãäýæ, øîðîî òîîñ áàãàñàæ, ¿åð óñíû àþóëä íýðâýãäýõ íü áàãàñ÷, ãýìò õýðýã ÷ öººðºõ çýðýãýýð ýíäõèéí îðøèí ñóóã÷èä ¿ð øèìèéã íü õ¿ðòýõ áîëíî. Òèéì ó÷ðààñ õîðîîíû íóòàã äýâñãýðò çàì òàâèõ òºëºâëºëòèéã ñàíàà÷èëàõ íü ÷óõàë áàéíà. Áîëîìæòîé áîë çàì òàâèõ ãàçàð ÷ºëººëºõºä îëîí íèéòèéí ¿¿ñãýë ñàíàà÷ëàãûã àøèãëàõ þì áîë çàìûí òºëºâëºëò áîëîí öààøäûí õºãæëèéí àñóóäëûã õºíãºâ÷ëºõ áîëíî.

Óëààíáààòàð õîòûí àãààðûí áîõèðäîë íîöòîé àñóóäàë áîëæ áàéãàà ýíý ¿åä ãýð õîðîîëëûí äóëààíûã øèéäâýðëýõ àñóóäàë íýí ÷óõëààð òàâèãäàæ áàéíà. Îðîí ñóóöíû áàðèëãà áàðèõ àñóóäàë íýëýýä èõ õóãàöàà øààðäàõ áà äèéëýíõè ãýð õîðîîëëûã òºâèéí íýãäñýí äóëààíû ñèñòåìä õîëáîõ àñóóäàë ÷ ãýñýí îéðûí èðýýä¿éä á¿òýõ áîëîìæã¿é áàéãàà ó÷ðààñ Óëààíáààòàð õîòûí àãààðûí áîõèðäîëòûí àñóóäëûã øèéäýõèéí òóëä þóíû ºìíº ïèéøèí áîëîí ò¿ëø, ìºí áàéðóóäûí ýð÷èì õ¿÷íèé àøèãëàëòûã ñàéæðóóëàõ àñóóäàë ÷óõëààð òàâèãäàæ áàéíà.

Õàòóó õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíò áà äýä á¿òýö: ãýð õîðîîëîëä îðøèí ñóóã÷äèéí õóâüä õàòóó õîã õàÿãäàë õàìãèéí ÷óõàë àñóóäàë áîëîí òàâèãäàæ áàéíà. Õîã õàÿãäëûã õàÿæ áàéãàà îäîîãèéí àæèëëàãàà íü ¿ð ä¿í ìóó, ºðòºã ºíäºð áàéíà. Íèéòèéí äýä á¿òýö áîëîí áóñàä ¿éë÷èëãýýíèé õóâüä ãýâýë, çàì õàðãóé, ÿâãàí õ¿íèé ã¿¿ð, çàëóó÷óóäûí òºâ áàéãóóëàõ íü ãýð õîðîîëëûí îð÷íû òîõèæèëò ìóó, ñóðãóóëü áîëîí õè÷ýýëèéí ãàäóóð çîõèîãäîõ àæèë äóòàãäàëòàé áàéãàà íºõöºëä ãýð õîðîîëëûí îðøèí ñóóã÷äèéí ºäºð òóòìûí áîëîí íèéãìèéí õýðýãöýýã õàíãàõàä íü äºõºì áîëîõ þì.

Õîòûí äóíä õýñýãò õÿìä ¿íýòýé õàìòûí áàéð áàðèõ òàëààðõè ñóäàëãàà: ªíººã õ¿ðòýë øèíýýð îðîí ñóóö áàðèõ àñóóäëûã ãîëäóó õîòûí òºâä, ÷èíýýëýã õ¿ì¿¿ñò çîðèóëàí áàðüæ áàéíà. Òèéì ó÷ðààñ, ãýð õîðîîëëûí äèéëýíõè îðøèí ñóóã÷äèéí õóâüä áàðèãäàæ áàéãàà îðîí ñóóöíû àñóóäàë òºäèéëºí õàìààðàëã¿é þì. ͺ㺺 òàëààð, õîòûí äóíä õýñãèéí ãýð õîðîîëîëä ãîë çàìûí äàãóó îëîí æèë àìüäàð÷ áàéãàà îðøèí ñóóã÷èä îäîîãèéí ýçýìøèæ áàéãàà ãàçðàà òîìñãîæ, àõóéí ¿éë÷èëãýýã õÿìä, õÿëáàð àðãààð àâ÷ áîëîõ õÿìä òºñºð áàéøèíã õýä õýäýýðýý õàìòðàí áàðèõ ñîíèðõîëòîé áàéíà. Òýýâðèéí çàìä îéð, àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé øóãàì á¿õèé õîòûí äóíä õýñãèéí ãýð õîðîîëëûí õóâüä õàìòðàí õÿìä òºñºð áàéøèíã áàðèõ àñóóäëûã ñóäëàæ ¿çýõ íü ç¿éòýé áîëîâ óó.

Àëñëàãäñàí ãýð õîðîîëîë: ýíý õýñýãò àõóéí ¿éë÷èëãýý îðóóëàõ õºðºí㺠îðóóëàëòûã àëü áîëîõ áàãà ò¿âøèíä áàéëãàõ íü ç¿éòýé. Ýíý ãàçðóóäàä àõóéí ñ¿ëæýýíä õîëáîãäñîí ¿éë÷èëãýý îðóóëíà ãýäýã áîë òóéëûí ºíäºð ºðòºãòýé. Ýíäõèéí îðøèí ñóóã÷äèéí àõóéí ¿éë÷èëãýý àâ÷ áàéãàà ò¿âøèí èõ äîîãóóð áàéãàà íºõöºëä ýíý íü ýäèéí çàñãèéí õóâüä

Page 97: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 79

àøèãã¿é þì. ¯éë÷èëãýýíèé ñòàíäàðò íü õ¿íèé õýðýãöýýíèé äîîä ò¿âøèíä áàéíà. Åð íü òýãýýä ýíäõèéí îðøèí ñóóã÷èä ýíäýý òîãòâîð ñóóðüøèëòàé óäààí ñóóõ ýñýõ íü ýðãýëçýýòýé áºãººä îðøèí ñóóã÷èä àìüäàð÷ áàéãàà íºõöºë人 òóéëûí ñýòãýë õàíàìæã¿é, àðàé äýýð íºõöºëòýé ãàçàð ýñâýë ýäèéí çàñãèéí õóâüä èë¿¿ áîëîìæòîé ãàçàðò í¿¿õýä áýëýí áàéãàà áîëíî. Ýíý ãýð õîðîîëëûí èðýýä¿éí àñóóäàë çàðèì òàëààð øèíýýð øèëæèí ñóóã÷äèéã íèéãýìø¿¿ëýõ àñóóäàëòàé õàìààòàé áºãººä Ãîí Êîíã, Ñèíãàïóðûí òóðøëàãààñ ñàíàà àâ÷ ýíý ãàçðóóäûã õºãæ¿¿ëýõ òàëààð òîäîðõîé áîäëîãûí ÷èãëýëòýé áàéõ íü ç¿éòýé áîëîâ óó.

Àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëýõ, øèý÷ëýõ: ªíäºð çýðýãëýëèéí àìüäðàõ íºõöëèéã ýðõýìëýõ îðøèí ñóóã÷äèéí òîî íýìýãäýõ òóñàì àõóéí ¿éäë÷èëãýýíèé õ¿÷èí ÷àäëûí õýðýãöýý òýð õýìæýýãýýð ºñíº. Àõóéí áàðàã á¿õ ¿éë÷èëãýýíèé – óñ., äóëààí, öàõèëãààíû õàíãàìæ – õ¿÷èí ÷àäàë àëü õýäèéí øàâõàãäàæ, äîîä öýãòýý õ¿ðñýí áàéíà. Îðîí ñóóö ààæìààð õºãæèõ òóñàì àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé õýðýãöýý ºñºõ òóë äýãýýð ¿éë÷èëãýýíèé õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëýõ àñóóäëûã àíõààðàõ øààðäëàãà ãàðíà. Òîîöîîëæ áàéãàà õºðºí㺠îðóóëàëòûí õýìæýý íýëýýä èõ áàéíà. Àõóé ¿éë÷èëãýýíèé îäîîãèéí ¿íý õºëñ, çîõèöóóëàëòûí àñóóäëûã øèíý÷ëýõ íü øààðäàãäàæ áàéãàà õºðºí㺠îðóóëàëòûí àñóóäëûã øèéäýõ óðüä÷èëñàí íºõöºë áîëîõ áà îäîîãèéí áàéäëààð ýíý ñàëáàð ñàíõ¿¿ãèéí õ¿íäðýëòýé áàéíà.

Õîëáîãäîõ áóñàä ñàëáàðûí ñóäàëãàà: Óëààíáààòàð õîòûí æèëèéí òºñºâ òóéëûí õÿçãààðëàãäìàë, 30-60 òýðáóì îð÷èì òºãðºã \21-43 ñàÿ àì. äîëëàð\ áàéíà. ¯íèéí øèíý÷ëýëèéí àñóóäàë óäààøèð÷ áàéãàà íü ÓÁ õîòûí äýä á¿òöèéí îëîí ¿éë÷èëãýýíä èõýýõýí õýìæýýíèé òàòààñ ºãºõºä õ¿ðãýæ áàéíà. Ò¿¿í÷èëýí, ãîë ãîë äýä á¿òöèéí ñ¿ëæýýã ºðãºæ¿¿ëíý ãýõýä 30-50 òýðáóì òºãðºã \21-36 ñàÿ àì. äîëëàð\ ¿¿íýýñ èë¿¿ õºðºí㺠îðóóëàëò øààðäëàãàòàé áîëæ áàéíà. Áàéðíû çýýëèéí ñàíõ¿¿æèëò ìóó, áàíêíû ñèñòåì äýõ áýðõøýýëòýé àñóóäëóóä íü àëü õýäèéí îëîí áýðõøýýëòýé ó÷ðààä áàéãàà îðîí ñóóöíû ñàëáàðûí áàéäëûã óëàì÷ äîðäóóëæ áàéíà. Õîòûí çàõèðãààíû òºñºâ, áàíêíû ñàëáàð, ýïîòèêèéí ñàíõ¿¿æèëò çýðýã àñóóäëààð ñóäàëãààã ã¿íçãèéð¿¿ëýí õèéõ íü Çàñãèéí ãàçàð ýäãýýð àñóóäëäààð òîäîðõîé áîäëîãûí ÷èã øóãàì òîäîðõîéëîõîä òóñ äýì áîëæ áîëîõ þì.

Page 98: Mongol hgjil plan
Page 99: Mongol hgjil plan

1 Àíãåë Øëîìî íàð, 20052 ßïîíû õàìòûí àæèëëàãààíû íèéãýìëýã, 2008 îíû 6-ð ñàð 3 ßïîíû õàìòûí àæèëëàãààíû íèéãýìëýã, 2008 îíû 6-ð ñàð4 2004 îíû Óëààíáààòðûí õ¿í àìûí òîîëëîãî. Èõýíõ ãýð õîðîîëîë áàéðëàäàã åñºí ä¿¿ðãèéí õ¿í àì 5 Ýíýõ¿¿ äýä á¿ëýãò òóñãàãäñàí ìýäýýëëèéã ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí àëáàíû ºðõèéí íèéãýì ýäèéí çàñãèéí ñóäàëãààíààñ (ªÍÝÇÑ) àâñàí. ªÍÝÇÑ-íû ä¿í øèíæèëãýýíèé àðãà ç¿éí òàëààð äýëãýðýíã¿é ìýäýýëëèéã Õàâñðàëò B-ýýñ àâíà óó. 6 16 íàñíààñ äýýø, 60 íàñíààñ äîîø7 Õºãæëèéí ñàíãààñ îëãîäîã, ñàí ìºíãºòýé òîõèîëäîëä 8 Õ¿¿õäèéí òýòãýëýã áà ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ àñóóäàë: Ìîíãîëûí õ¿¿õäèéí ìºíãºíèé õºòºëáºðèéí òóðøëàãààñ “, 2007 îíû ͯÁ-ûí Õ¿¿õäèéí ñàí.9 Ò¿¿âýð ñóäàëãààíû íèéò õýìæýý 440 áàéñàí. Ñóäàëãààíä ãóðâàí ãýð õîðîîëîë áîëîí õîðîîëîë òóñ á¿ðýýñ 110 îðîí ñóóöíû àéë õàìðàãäñàí áºãººä áîëîìæòîé íºõöºëä îðîí ñóóö, áàéøèí ãýð ãýñýí îðîí áàéðíû íºõöë¿¿äèéã õàðüöóóëàí ñóäàëñàí. Ñóäàëãààíû ò¿¿âýðëýëòèéã ñàíàìñàðã¿é/òîõèîëäëûí àðãààð ã¿éöýòãýñýí. Ò¿¿âýð ñóäàëãààíû õýìæýý õàðüöàíã¿é áàãà òóë ýíä òóñãàãäñàí òîîí õýìæýý, ä¿ãíýëò¿¿äèéã çºâõºí èíäèêàòîð áàéäëààð àâ÷ ¿çýõ íü ç¿éòýé. 10 Ìîíãîë óëñûí ãàçðûí òºëáºðèéí òóõàé õóóëü, 3-ð á¿ëýã 11 Ìîíãîë óëñûí ãàçðûí òºëáºðèéí òóõàé õóóëü 12 GTZ, ãàçðûí ìåíåæìåíò-êàäàñòàð, 2008 îíû 4-ð ñàð13Åðºíõèé人 îëîí óëñûí ò¿âøèíä îðîí ñóóö õóäàëäàí àâàõ ÷àäàìæèéí áîñãî ä¿íã ¿íèéã îðëîãûí õýìæýýòýé õàðüöóóëàõ àðãààð òîîöäîã. Èõýíõ óëñ îðîíä ýíý ä¿í ãóðâààñ òàâûí õîîðîíä áîëîìæèò íºõöºëä òîîöîãääîã áîë Ìîíãîëä îðîí ñóóöíû ýíý áàéäàë îëîí óëñàä õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí ä¿íãýýñ õýò äàâñàí áàéäàã áàéíà. 14 COWI Ìîíãîë: Óëààíáààòàð äàõü ãýð õîðîîëëûí óñàí õàíãàìæ, àðèóí öýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ìåíåæìåíòèéí ãýðýýãýýð õèéëãýõ õóâèëáàðóóäûã ñîíãîõ íü: ßâöûí òàéëàí, Äýëõèéí áàíê /PPIAF, 2009 îíû 3-ð ñàð 15 COWI 2009 îíû 3-ð ñàð 16 Ìîíãîë óëñûí íèéãìèéí õºãæëèéí òºâ, Óëààíáààòðûí ãýð õîðîîëëûí íèéòèéí àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé ¿éë÷èëãýýíèé ºíººãèéí íºõöºë áàéäàë, Ñóäàëãààíû òàéëàí (2006): 4.2.17 COWI, 2009 îíû 3-ð ñàð. 18-ð õóóäàñ .18 Ìîíãîë óëñûí íèéãìèéí õºãæëèéí òºâ (2006): 4.2.19 COWI, 2009,16-ð õóóäàñ.20 COWI, 200921 ÓÑÓà ñàíõ¿¿ãèéí ìýäýýëýë, ìåíåæìåíòèéí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýëýë, 200822 Äýëõèéí áàíêíû áàãààñ Óñ ñóâãèéí 2008 îíû óñ 纺âðèéí ìàøèí, òºâèéí øóãàìòàé õîëáîîòîé óñ ò¿ãýýã¿¿ðèéí öýãèéí õýëòñèéí ñàíõ¿¿ãèéí òîîöîîëîëä ¿íäýñëýí ãàðãàñàí òîîöîîëîë 23 Íèéãìèéí õºãæëèéí òºâ, (2006): Õ¿ñíýãò 5.5.24 ÓÑÓà 2009, Äýëõèéí Áàíê òºñºë 25 Îäîîãèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ áàéäëûí ¿íýëãýý (PSR)- àæèãëàëòàíä ¿íäýñëýí õó÷èëòàò

Ç¿¿ëò òýìäýãëýë

Page 100: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü82

çàìûí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ áàéäëûí ¿íýëãýý õèéõ áàéäàë. Îíîî 5 (îíö ñàéí)- 0 (õàíãàëòã¿é) –í õîîðîíä õýëáýëçäýã.26 “Óëààíáààòàð õîòûí Ìàñòåð òºëºâëºãºº áà Õîòûí õºãæëèéí õºòºëáºðèéí ñóäàëãàà”, ßïîíû îëîí óëñûí õºãæëèéí àãåíòëàã, 2008 îíû 7-ð ñàð 27 Øàðõàäíû àâòîáóñíû áóóäàë, Áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðãèéí 9-ð õîðîîíä áàéäàã.28 Ýíý á¿ëýãò àøèãëàñàí ãóðâàí õîðîîíû ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä íü äóíäàæ áºãººä õàðüöàíãóé áàãà öàð õ¿ðýýòýé þì.29 2009 îíû 4-ð ñàðä Áàÿíãîë ä¿¿ðãèéí 11-ð õîðîîíû Òàñãàíû îâîîíû óóëçâàð, Ñîíãèíîõàéðõàí ä¿¿ðãèéí 8-ð õîðîîíû Ç¿¿íñàëàà, Áàÿíõîøóóíû ãóäàìæ, Áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðãèéí 9-ð õîðîîíû ¯íäýñíèé ýð¿¿ë ìýíäèéí òºâèéí óóëçâàðò 2 ºäðèéí òóðø çàìûí õºäºë㺺íä õèéñýí àæèãëàëò 30 Óëààíáààòàð õîòûí íèéãýì ýäèéí çàñàã, áàéãàëü îð÷íû íºõöºë áàéäëûí ìýäýýëëèéí òîâ÷îî” ßïîíû õàìòûí àæèëëàãààíû íèéãýìëýã, 2008 îíû 5-ð ñàð 31 Îðøèí ñóóã÷äûí ìýäýýëñíýýð ãýðýëò¿¿ëýãã¿é ãàçàðò ãýìò õýðýã õàìãèéí èõ õýìæýýãýýð ãàðäàã áàéíà. 32 “Óëààíáààòàð õîòûí íèéãýì ýäèéí çàñàã, áàéãàëü îð÷íû íºõöºë áàéäëûí ìýäýýëëèéí òîâ÷îî” ßïîíû õàìòûí àæèëëàãààíû íèéãýìëýã, 2008 îíû 5-ð ñàð.33 IBID34 Á¿õ ìàòåðèàë, õºäºëìºð, òîíîã òºõººðºìæèéí ¿íèéí ä¿í îðñîí.35 Ìîíãîëä 1.5 ìåòð ºðãºí ìºðòýé 7 ìåòð õàëóóí öóòãàìàë àøèãëàí áàðèõàä íýã êì òóòàìä 275,000 äîëëàðûí ºðòºã øààðäàãääàã. 36 Õîòûí çàõèðãààíààñ ãàðãàñàí óäèðäàìæèíä öåìåíòèéí ñóóðü 20 ñì áàéõ, áýëòãýãäñýí ñóóðèí äýýð òóñ á¿ð íü 1.5 ñì-ààñ èë¿¿ã¿é (íèéòäýý 3 ñì) àñüôàëòàí õîëáîã÷ áà ìàòåðèàë ìèíåðàëûí àãðåãàò õî¸ð òóñäàà áàéõààð òóñãàñàí áàéíà. 37 Ýíä 1,500- $2,000 äîëëàðûí ¿íýòýé áàéäàã ýíãèéí õàéðöãàí culverts-¿¿ä (10 ìåòð)îðîîã¿é áàéíà.38 50 ìåòð òóòàì ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýã òàâèõààð òóñãàñàí.39 Ñàéæðóóëñàí á¿õ çàìûí íýã òàëä íýã ìåòðèéí ºðãºíòýé ÿâãàí õ¿íèé çàì, ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýã òàâèõààð òºëºâëºãäñºí 40 3 òýðáóì äîëëàð ÄÍÁ / 50,000 êì-í ñ¿ëæýý (îëîí óëñûí, óëñûí áîëîí îðîí íóòãèéí çàìóóä).41 Íýã õîðîîíä îéðîëöîîãîîð 50 ìåòð òóòàì ãóäàìæíû ãýðýëò¿¿ëýã çîîñîí 27 ìåòð çàì áàðèõàä ñàðä ãóäàìæíû íýã ãýðýëò¿¿ëýãò $2.75 áóþó íýã õîðîî ñàðä $1,500 äîëëàð çàðöóóëàõ òîîöîî ãàð÷ áàéíà. 42 Ò¿ëøíèé ¿íèéã Ẻíèé ¿íýä òóëãóóðëàí õèéñýí. 1 òîíí í¿¿ðñ 65,000 òºãðºã \Ẻíèé ¿íý\ áà æèæèãëýíãèéí ¿íý íü 130,000 òºãðºã áàéíà. 1 òîíí ìîä 90,000 òºãðºã \Ẻíèé ¿íý\ áà æèæèãëýíãèéí ¿íý íü 200,000 òºãðºã áàéíà.43 Ò¿ëøíèé ¿íèéã Ẻíèé ¿íýä òóëãóóðëàí õèéñýí. 1 òîíí í¿¿ðñ 65,000 òºãðºã \Ẻíèé ¿íý\ áà æèæèãëýíãèéí ¿íý íü 130,000 òºãðºã áàéíà. 1 òîíí ìîä 90,000 òºãðºã \Ẻíèé ¿íý\ áà æèæèãëýíãèéí ¿íý íü 200,000 òºãðºã áàéíà.44 Óëààíáààòàð õîòûí ÿäóó áîëîí õàãàñ õîòæèëòèéí áàéäàëòàé ãàçðóóäûí ýð÷èì õ¿÷íèé õýìíýëò áà äóëààíû öýâýð ýõ ¿¿ñâýðèéí àñóóäàë. ̄ éë àæèëëàãààíû òóõàé èëòãýë, Äýëõèéí áàíê 2009

45 Ýíä äóðäñàí òàðèô-ä 10%-èéí íýì¿¿ ºðòºãèéí òàòâàð îðîîã¿é áà ÍªÒ òàòâàð ñóóðü ¿íýä îðäîã46 ªÎÇ ñóäàëãàà47 Ìîíãîë óëñ, Àìæèëòûã áýõæ¿¿ëýõ, ºñºëòèéí òýñðýëòèéã æîëîîäîõ, ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ, Óëñûí çàðëàãà áà ñàíõ¿¿ãèéí ìåíåæìåíòûí ðåâüþ, Äýëõèéí áàíê 2008, Ñóóðü áîëîâñðîë ýçýìøèæ áàéãàà õóâü Ìîíãîëä 77% áàéãàà, Âüåòíàìä 56%ü Èíäîíåçèä 43%ü Êàìáîæèä 38% áàéíà.48 äýýðõèéí àäèë49 äýýðõèéí àäèë50 äýýðõèéí àäèë

Page 101: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 83

51 Ìîíãîëûí áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí øèíý÷ëýë, Àçèéí õºãæëèéí áàíê, 200852 äýýðõèéí àäèë53 Äýëõèéí õºãæëèéí ¿ç¿¿ëýëò, 200754 Ýð¿¿ë ìýíäèéí ÿàì, Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí ¿íäýñíèé òºâ, Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿ç¿¿ëýëò 200455 Ìîíãîëûí ýð¿¿ë ìýíä, íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿íýëãýý, Àçèéí õºãæëèéí áàíê, 200856 äýýðõèéí àäèë57 Ìîíãîë óëñ, Ìîíãîë óëñü Àìæèëòûã áýõæ¿¿ëýõ, ºñºëòèéí òýñðýëòèéã æîëîîäîõ, ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ, Óëñûí çàðëàãà áà ñàíõ¿¿ãèéí ìåíåæìåíòûí ðåâüþ, Äýëõèéí áàíê, 200858 Ìîíãîëûí ýð¿¿ë ìýíä, íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿íýëãýý, Àçèéí õºãæëèéí áàíê, 2008

Page 102: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü84

ÕàâÑðàëÒ

Page 103: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 85

èõ õóðàë (Ïàðëàìåíò)

Íî¸í. Íÿìæàâûí áàòáàÿð Óëñûí èõ õóðëûí ãèø¿¿í; Ìîíãîë óëñûí çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í, áàðèëãà õîò áàéãóóëàëòûí ñàéä àñàí

äîêòîð. A. áàêåéÓëñûí èõ õóðëûí ãèø¿¿í, áàéãàëü îð÷èí, õ¿íñ, õºäºº àæ àõóéí áàéíãûí õîðîîíû äàðãà

Íî¸í. Íàìæèëäîðæèéí ýíõáàÿð

Åðºíõèé ñàéäûí àõëàõ çºâëºõ

Íî¸í. Öîãòûí áàòáàÿð Óëñûí èõ õóðëûí ãèø¿¿í

Ñàíãèéí ÿàì

Íî¸í. áààâãàéí õ¿ðýíáààòàð Çýýë òóñëàìæèéí áîäëîãî, õàìòûí àæèëëàãààíû ãàçðûí äàðãà

Íî¸í. äàâààñ¿ðýíãèéí àíãàð ªðèéí õýëòñèéí äàðãà

Íî¸í. õàëòàðï¿ðýâèéí Ìàðò õóäàëäàí àâàëòûí áîäëîãî çîõèöóóëàëòûí ãàçðûí äàðãà àñàí

Çàì òýýâýð, áàðèëãà õîò áàéãóóëàëòûí ÿàì

Íî¸í æàäàìáà áàò-ýðäýíý òºðèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà

Íî¸í Çóíäóéí òóóë áàðèëãà, íèéòèéí àæ àõóéí áîäëîãî çîõèöóóëàëòûí õýëòñèéí àæèëòàí

Íî¸í Ãîìáûí Ìÿãìàðáàðèëãà, îðîí ñóóö, íèéòèéí àæ àõóéí áîäëîãî çîõèöóóëàëòûí àëáàíû çàõèðàë

Íî¸í áàäðàõûí áàòáîëä õîòûí õºãæëèéí õýëòñèéí èíæåíåðèéí õýëòñèéí äàðãà äîêòîð (Ph.D)

Íî¸í ä. áàéëèõ¿¿ òºðèéí ºì÷èéí õîðîîíû çºâëºõ

Íî¸í ñîðîãæîîãèéí Î÷èðáàò õîòûí õºãæëèéí áîäëîãî çîõèöóóëàëòûí õýëòñèéí çàõèðàë, äîêòîð (Ph.D)

Íî¸í. Øàéðàé áàòñ¿õ Çàñãèéí ãàçðûí õýðýãæ¿¿ëýã÷ àãåíòëàã, Ãàçðûí õàðèëöàà, ãåîäåçè, çóðàãç¿éí ãàçðûí åðºíõèé çàõèðàë

Íî¸í. æàäàìáààãèéí äàâààáààòàð

Çàñãèéí ãàçðûí õýðýãæ¿¿ëýã÷ àãåíòëàã, Ãàçðûí õàðèëöàà, ãåîäåçè, çóðàãç¿éí ãàçðûí îðëîã÷ äàðãà

Ñòàòèñòèêèéí õîðîî

Íî¸í. Îþóí÷èìýã ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû õýëòñèéí äàðãà

Íî¸í áàÿí÷èìýã Óëààíáààòàð õîòûí ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû àæèëòàí

Íî¸í. áàòáàÿð Óëààíáààòàð õîòûí ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû àõëàõ ìýðãýæèëòýí

ÕàâÑðàëÒ àÓóëçàæ ÿðèëöñàí õ¿ì¿¿ñèéí íýðñèéí æàãñààëò

Page 104: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü86

Óëààíáààòàð õîòûí çàõèðàã÷èéí àëáà

Hî¸í. ò¿äýâèéí áèëýãòõàòàãòàé. Öýäýíáàëûí Öîãçîëìàà

Íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà áºãººä Óëààíáààòàð õîòûí çàõèðàã÷ Íèéñëýëèéí çàñàã äàðãûí îðëîã÷

Hî¸í. áýãçæàâûí ̺íõáààòàð Íèéñëýëèéí çàñàã äàðãûí îðëîã÷

Hî¸í. áàòûí ×îéìïîã Óëààíáààòàð õîòûí åðºíõèé ìåíåæåð Çàõèðàã÷èéí àæëûí àëáàíû äàðãà

Hî¸í. á. áàÿíæàðãàë Íèéñëýë õîòûí çàõèðàã÷èéí àæëûí àëáà, õîòûí õºãæëèéí áîäëîãûí õýëòñèéí äàðãà

õàòàãòàé. A. Çóëãýðýë Íèéñëýë õîòûí çàõèðàã÷èéí àæëûí àëáà, õîòûí õºãæëèéí áîäëîãûí õýëòñèéí äàðãà

Hî¸í. Öýðýíáÿìáàà áàòõ¿¿ Ãàäààä õàðèëöàà õàìòûí àæèëëàãààíû õýëòñèéí äàðãà

Hî¸í. Ãàíòóëãà æèãæèäñ¿ðýí Ãàäààä õàðèëöàà õàìòûí àæèëëàãààíû õýëòñèéí ìýðãýæèëòýí

Hî¸í. Ãàðàì Ìàíàëæàâ Íèéñëýë õîòûí ºì÷ õóâü÷ëàëûí õýëòñèéí äàðãà Íèéñëýë õîòûí ºì÷ õóâü÷ëàëûí êîìèññûí íàðèéí áè÷èã

Hî¸í. äýëãýðáàÿð Îð÷íû áîõèðäîë, õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéí õýëòñèéí çàõèðàë

Hî¸í. Íàöàãäîðæ Óëààíáààòàð õîòûí åðºíõèé àðõèòåêòóð÷

àìãàëàí áàÿíãîë ä¿¿ðãèéí çàñàã äàðãà

Hî¸í. Íàöàãäîðæ áàÿíãîë ä¿¿ðãèéí 11-ð õîðîîíû çàñàã äàðãà

õàòàãòàé áóÿíõ¿¿ ñîíãèíîõàéðõàí ä¿¿ðãèéí 8-ð õîðîîíû çàñàã äàðãà

á. ̺íõöýöýã ñîíãèíîõàéðõàí ä¿¿ðãèéí 7-ð õîðîîíû çàñàã äàðãà

õàòàãòàé Aëòàíöýöýã áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðãèéí 9-ð õîðîîíû çàñàã äàðãà

ä. Öîãáàäðàõ òáá-í çîõèöóóëàã÷

õàòàãòàé ýíõòóÿà áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðãèéí 9-ð õîðîîíû íèéãìèéí àæèëòàí

H. Tóâààííîðîâ ×èíãýëòýé ä¿¿ðãèéí îðîí íóòãèéí óäèðäàã÷

äýëõèéí áàíêíû òºñºë õýðýãæ¿¿ëýã÷ íýãæ¿¿ä (PIUs)

Óëààíáààòàð õîòûí íèéòèéí àæ àõóéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõ 2 äàõü òºñºë (USIP2)

õàòàãòàé. Ëõàìñ¿ðýíãèéí áàäàìõîðëîî

Çàõèðàë

õàòàãòàé. äîðæãîòîâûí Öýíäñ¿ðýí

Ìåíåæåð áà èíæåíåð

Íî¸í Îéäîâûí ýíõò¿âøèí Óñàí õàíãàìæ õàðèóöñàí èíæåíåð

Íî¸í æàìñðàíæàâûí áàòáóÿíò

Íÿãòëàí áîäîã÷

õàòàãòàé. Þðàãèéí Ï¿ðýâñ¿ðýí

Îð÷óóëàã÷

õàòàãòàé. ÿðñàíæèäûí áàÿðòóÿà

õàðèëöàà õîëáîîíû çîõèöóóëàã÷

Íî¸í äàìäèíãèéí Íÿìäîðæ Ãàçðûí ìåíåæìåíòèéí ìýðãýæèëòýí, èíæåíåð

õàòàãòàé. Ìèåýãîìáûí ýíõáàÿð

õóäàëäàí àâàëòûí ìýðãýæèëòýí

Page 105: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 87

òîãòâîðòîé àìüæèðãàà õî¸ðäóãààð òºñºë (SLP2)

õàòàãòàé. õàøöýöýã òºñëèéí çàõèðàë

Óëààíáààòàð õîòûí Óñàí õàíãàìæ óñ ñóâãèéí óäèðäàõ ãàçàð (ÓÑÓã)

Íî¸í Ï¿ðýâæàâ áàòî÷èð Çàõèðàë

Íî¸í áààòàðõóÿã áóÿíòîãòîõ Îðëîã÷ çàõèðàë

õàòàãòàé. ßíæèíäóëàì Çàãäàà Ìåíåæåð

õàòàãòàé. Ëèãäýâèéí Ëõàìñ¿ðýí

ñàíõ¿¿ãèéí õýëòñèéí äàðãà

õàòàãòàé. Çàíäàíáîëûí àëòàíöýöýã

ýäèéí çàñàã÷

õàòàãòàé. áàÿíçóëûí Îþóí èíæåíåð

Íî¸í Ôîëêåðò äå æàãåð òºñëèéí ìåíåæåð, Âèòåíñ-ýâèäåñ èíòåðíýéøíë

Òîõèæèëò ¿éë÷èëãýýíèé êîìïàíè (Ò¯Ê)

Íî¸í Öîãòñàéõàí áàÿíç¿ðõ ò¯Ê-í åðºíõèé çàõèðàë

õàòàãòàé. ýíõæàðãàë ñîíãèíî õàéðõàí ò¯Ê-í åðºíõèé çàõèðàë

Íî¸í áàòñàéõàí áàÿíãîë ò¯Ê- í ã¿éöýòãýõ çàõèðàë

Óëààíáààòàð õîòûí öàõèëãààí ò¿ãýýõ ñ¿ëæýý êîìïàíè

áàÿíãîë, ñîíãèíîõàéðõàí, áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðãèéí õýðýãëýã÷äýä ¿éë÷ëýõ òºâ¿¿ä

ò¿ãýýõ òºâ¿¿ä (áàðóóí áà Ç¿¿í)

Açèéí õºãæëèéí áàíê (ADB)

Íî¸í Øýéí ðîçåíòàë àõëàõ ìýðãýæèëòýí

ãÕàÍ

Ãóò ýðëáåê ÃõàÍ, õîòûí õºãæèë, áàðèëãûí ñåêòîð, áîëîí ìàë ýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýýã äýìæèõ õºòºëáºðèéí çàõèðàë

ðàëô òðîññå õîòûí õºãæèë, áàðèëãûí ñåêòîð, áîëîí ìàë ýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýýã äýìæèõ õºòºëáºðèéí òåõíèêèéí çàõèðàë

ñóãàððàã÷àà Öýðýíäàø õîòûí õºãæèë, áàðèëãûí ñåêòîð, áîëîí ìàë ýìíýëãèéí ¿éë÷èëãýýã äýìæèõ õºòºëáºðèéí àõëàõ àæèëòàí

KfW

äîêòîð. áàòõèøèã Îôèñ Ìåíåæåð

Page 106: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü88

ßïîíû ýë÷èí ÿàì

Íî¸í òàêàõèðî èøèçàêè Íýãä¿ãýýð íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà

ßïîíû õàìòûí àæèëëàãààíû íèéãýìëýã (JICA)

Íî¸í ¨øèî èøèäà Óëààíáààòàð õîò, ñóóðèí òºëººëºã÷

õàòàãòàé. ðþêî Íèðàíî Óëààíáààòàð, òºñëèéí çºâëºõ

Ǻâëºõ êîìïàíèóä

Êàðñòåí Ãëåíòèíã ýäèéí çàñàã, ìåíåæìåíòèéí õýëòñèéí äàðãà, COWI A/S

Ìàéêë äàâèäñåí òºëººëºã÷, COWI A/S

Ëåî Ô. æåíñåí Óñàí õàíãàìæèéí àõëàõ èíæåíåð, COWI A/S

Êèìèêî õèáðè Ïåäåðñåí Ǻâëºõ, COWI A/S

áóìõî Ëè õàíêóê èíæåíåð ç¿éí çºâëºõ êîìïàíè.

òîììè æàíã òºñëèéí ìåíåæåð /áàãèéí àõëàã÷, Åàñåí èíòåðíýéøíëü

Êóí ×åí Åàñåí èíòåðíýéøíëü, áàãèéí çîõèöóóëàã÷

Page 107: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 89

Ìîíãîë óëñûí ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí ãàçðààñ 2008 îíä ºðõèéí íèéãýì ýäèéí çàñãèéí áàéäëûí ñóäàëãàà ÿâóóëñàí áºãººä ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí íèéò 11,172 ºðõèéí 3,571 íü Óëààíáààòàð õîòûí ºðõ¿¿ä áàéâ. Ñóäàëãààíä ºðõèéí íèéãýì ýäèéí çàñãèéí øèíæ áàéäàë, ºðõèéí îðëîãî, ñàð òóòìûí

òîìîîõîí çàðäëóóäûí ìýäýýëýë áîëîí òîã öàõèëãààí, óñàí õàíãàìæ, äóëààí, õýðýãëýýíèé òàëààðõ ìýäýýëýë òóñãàãäñàí áàéíà. Ãýõäýý íèéòèéí àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð, õ¿ðòýýìæ, õýðýãëýýíèé öàð õ¿ðýý, õîðîîíû îðîí çàéí çîõèöóóëàëò, äóëààí, àðèóí öýâýð, óíàà òýýâðèéí àñóóäëààð õàíãàëòòàé ìýäýýëýë òóñãàãäàæ ÷àäààã¿é áàéíà. Ñóäàëãààíä õàìðàãäààã¿é çàðèì íýã ìýäýýëëèéã õóóäàñíû äîîä áóëàíä òýìäýãëýë áàéäëààð òóñãàñàí. Õîðîîíû ìýäýýëëèéã òóñàä íü ä¿ãíýæ áîëîâñðóóëààã¿é ó÷ðààñ ãýð õîðîîëëûí áîëîí îðîí ñóóöíû õîðîîëëûí ºðõ¿¿äèéí áàéðøëûã òîãòîîõ áîëîìæã¿é áàéñàí. Ãýõäýý ºðõ¿¿äèéã ãàçàðç¿éí áàéðøëààð áàãöëàí 101 ºðõèéã íýã áàãö áîëãîõ áàéäëààð òóñãàñàí. Ãýð õîðîîëëûí ºðõ¿¿äèéã ò¿¿âýðëýí õîòûí òºâèéí ºðõ¿¿äèéí íºõöºë áàéäàëòàé õàðüöóóëàõ ¿¿äíýýñ áàãöëàë á¿ðèéí îðîí áàéðíû íºõöºë áàéäëûã öààøèä ñóäàëñàí. Áàãöëàëóóäûã îðîí áàéðíû õýâ øèíæèä òóëãóóðëàí ñîíãîîã¿é ó÷ðààñ ãýð õîðîîëëûí áîëîí õîòûí îðîí ñóóöíû çàðèì àéëóóä äàâõöàõ áàéäàë ãàðñàí. Óëààíáààòàðò èéìýðõ¿¿ äàâõöàë 16 õóâèéã ýçýëæ áàéãàà áºãººä ò¿¿âðýýñ õàñàæ òîîöñîí. Èéìä ýíýõ¿¿ òàéëàíä ãýð õîðîîëîë îðîí ñóóöã¿é, îðîí ñóóöíû õîðîîëîëä ãýð áóþó áàéøèí áàéõã¿é õýìýýí òîäîðõîéëîãäñîí.

1 áàãö á¿ðò 7- 10 ºðõèéã áàãòààíà, ãýõäýý íèéò áàãöûí 95% íü 10 ºðõòýé áàéâ. Óëààíáààòàð õîò îð÷èìä 360 áàãö òóñãàãäñàí

ÕàâÑðàëÒ á2008 îíû ºðõèéí íèéãýì ýäèéí çàñãèéí ñóäàëãààíû ä¿í øèíæèëãýýíèé òåõíèêèéí ä¿ãíýëò

Õ¿ñíýãò: 2008 îíû ºðõèéí íèéãýì ýäèéí çàñãèéí áàéäëûí ñóäàëãààíû ò¿¿âðèéí õýìæýýíèé ä¿ãíýëò

Óëààíáààòàðò 3,571

- Îðîí ñóóöàíä àìüäàð÷ áóé íèéò ºðõ 1,392

- Ãýðò àìüäàð÷ áóé íèéò ºðõ 819

- áàéøèíä àìüäàð÷ áóé íèéò ºðõ 1,304

- ªºð áóñàä òºðëèéí îðîí áàéðàíä àìüäàð÷ áóé ºðõ 20

ä¿í øèíæèëãýý õèéñýí íèéò ò¿¿âðèéí õýìæýý (Óëààíáààòàð õîòûí íèéò ºðõèéí %)

2,978 (83%)

Ãýð õîðîîëëûí ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí íèéò ºðõèéí òîî 1,808

- Ãýðò àìüäàð÷ áóé ºðõèéí òîî (Íèéò Óá-í ºðõ¿¿äýä ýçëýõ õóâü %) 693 (20%)

- áàéøèíä àìüäàð÷ áóé ºðõèéí òîî (Íèéò Óá-í ºðõ¿¿äýä ýçëýõ õóâü %) 1,103 (31%)

Îðîí ñóóöàíä àìüäàð÷ áóé ºðõèéí òîî (Íèéò Óá-í ºðõ¿¿äýä ýçëýõ õóâü %) 1,170 (33%)

Page 108: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü90

Õ¿ñíýãò Â.1. áàÿíãîë ä¿¿ðãèéí 11-ð õîðîî, õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí Íàðàíãèéí òºëºâëºëòèéã çóðãààð õàðóóëñàí áàéäàë.

ÕàâÑðàëÒ âÍèéñëýë õîòûí ãýð õîðîîëëûí õýòèéí òºëºâëºëò

Page 109: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 91

Õ¿ñíýãò Â.2. áàÿíãîë ä¿¿ðãèéí 11-ð õîðîî, õîòûí òºâèéí ãýð õîðîîëëûí Íàðàíãèéí òºëºâëºëòèéã çóðãààð õàðóóëñàí áàéäàë.

Page 110: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü92

òýìäýãëýë: àæèëã¿éëäëèéí õýìæýý – õºäºëìºð íèéãìèéí õàëàìæèéí õýëòýñò á¿ðòãýëòýé èäýâõèòýé àæèë ýðæ áóé

àæèëã¿é èðãýäèéí ýçëýõ õóâü

ÕàâÑðàëÒ ãÓëààíáààòàð õîòûí ä¿¿ðã¿¿äèéí ñòàòèñòèê ìýäýý

Îðîí áàéðíû òºðºë

#

ä¿¿

ðã¿

¿ä

Íè

éò

ãàçà

ð í

óòàã

ì2

)

Õ¿í

àì

Õî

ðî

îí

û ò

îî

Íè

éò

ºð

õèé

í ò

îî

àæ

èëã

¿éäý

ë (%

)

îð

îí

ñóó

ö, î

ð÷è

í

îð

÷èí

¿è

éí

õàó

ñ

ãýð

õî

ðî

îëë

ûí

á

àéø

èí

Ãýð

1 Õàí-Óóë 484.7 94,670 14 23,214 62.4 31,373 40,711 21,586

2 áàãàíóóð 620.2 25,969 4 6,525 55.3 10,424 4,478 10,701

3 áàÿíç¿ðõ 1244.1 221,565 24 51,857 51.7 74,258 75,158 70,347

4 Íàëàéõ 687.6 28,152 6 7,450 59.1 7,655 13,194 7,127

5 áàÿíãîë 29.5 165,159 20 35,463 53.4 123,778 20,429 20,191

6 Ñ¿õáààòàð 208.4 129,486 18 30,137 54.3 58,695 40,338 29,709

7 ×èíãýëòýé 89.3 136,014 19 29,270 64 28,827 77,822 28,771

8 áàãàõàíãàé 140 3,864 2 876 55 2,062 751 1,034

9Ñîíãèíî–õàéðõàí

1200.6 220,295 25 49,951 57.7 60,323 86,347 73,101

Óëààíáààòàð 4704.4 1,025,174 132 234,743 56.99 397,395 359,228 26,2567

Page 111: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 93

Çóðàã Ä.1. õàìãèéí îéð îð÷ìûí óñ ò¿ãýýõ öýã¿¿äèéí áàéðøèë, çàé2

2 Íèéãìèéí õºãæëèéí òºâ, 2006

ÕàâÑðàëÒ äÓñ ò¿ãýýõ öýã¿¿äèéí (õóäàã) òàðõàëò, áàéðøèë

Page 112: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü94

Õ¿ñíýãò Ä.1. Óá õîòûí ãýð õîðîîëëûí óñ ò¿ãýýã¿¿ðèéí öýã¿¿äèéí òàðõàëò UB3

3 COWI, 2009

Page 113: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 95

Page 114: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü96

ÕàâÑðàëÒ Åäàìáàäàðæàà äàõü óñàí õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ òóðøèëòûí òºñëèéí òºëºâëºãºº

Page 115: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 97

ÕàâÑðàëÒ ¨Õàòóó õîã õàÿãäëûí òàëààðõ äýëãýðýíã¿é ìýäýýëýë

îäîî

Õîã õàÿãäëûã öóãëóóëàí àâàõ ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëàõààð ñàíàë áîëãîæ áàéãàà òºõººðºìæ

äàãòàðøóóëàí à÷èõ ìàøèí Æèæèã òýðýã

Õîã õàÿãäëûã çàéëóóëàõ òºõººðºìæèéã ñàéæðóóëàõòàé õîëáîãäîí ãàðàõ çàðäëûí ñóäàëãàà: õîã õàÿãäëûã çàéëóóëàõ òºõººðºìæèéã ñàéæðóóëàõòàé õîëáîãäñîí çàðäëûí ¿íýëãýýã ºíººäºð Ñîëîíãîñò õýðýãëýæ áàéãàà òºõººðºìæèéí ¿íýä òóëãóóðëàí ãàðãàñàí áîëíî.

Òºõººðìæèéí ¿íý [$ 1 = 1,427.6 òºãðºã \òºã\ (õàíø:2009îíû 4 ñàðûí 20-íû áàéäëààð)] 1. äàãòàðøóóëàí à÷èõ ìàøèí (5.0òîíí, 8.0ì2) : 54,288 $/ø (77,502,085òºã/ø) 2. Êîíòåéíýð ñàâ (2.5òîíí, 5.0ì2) : 2,459 $/ø (3,510,492òºã/ø) 3. æèæèã òýðýã : 522 $/ø (744,650òºã/ø)

Õîã õàÿãäëûã çàéëóóëàõ ¿éë àæèëëàãààã ýðõëýí õèéõ õ¿ì¿¿ñèéí çàðäëûí ñóäàëãàà: õîã õàÿãäëûã çàéëóóëàõ àæèë ýðõëýõ õ¿ì¿¿ñèéí çàðäëûí òîîöîîã Ìîíãîëä õºäºëìºðèéí õºëñíèé òàëààð ÿâóóëñàí ñóäàëãààíû ¿íäñýí äýýð õèéâ.

Õºäºëìºðèéí õºëñíèé ñòàíäàðò õýìæýý [$ 1 = 1,427.òºãðºã \òºã\.) ( õàíø: 2009.4.20-íû áàéäëààð\ 1. Õîòûí òºâèéí ãýð (Íàðàí) : æîëîî÷ 3.2 $/ íýã ÿâàëò (4,500òºã./íýã ÿâàëò) òóñëàõ àæèë÷èí 2.8 $/ íýã ÿâàëò (4,000òºã./íýã ÿâàëò) öýâýðëýã÷ 84 $/ñàðä (120,000òºã./ñàð) 2. äóíä á¿ñèéí ãýð (Áàÿíõîøóó: Æîëîî÷, òóñëàõ àæèë÷èí 2.8 $/íýã ÿâàëò (4,000òºã./íýã ÿâàëò) 3. àëñëàãäñàí ãýð(Øàðõàä) : Æîëîî÷, òóñëàõ àæèë÷èí 4.9 $/íýã ÿâàëò (7,000òºã./íýã ÿâàëò)

Õîã õàÿãäàë à÷èí òýýâýðëýõ ìàøèíû çàðäëûí ñóäàëãàà: õîã õàÿãäàë òýýâýðëýõ ìàøèíû ¿éë àæèëëàãàà, ¿éë÷èëãýýòýé õîëáîãäñîí çàðäëûã Ìîíãîëä õèéñýí ñóäàëãààí äýýð ¿íäýñëýí õèéâ.

¯éë àæèëëºàãààíû ñòàíäàðò çàðäàë [$ 1 = 1,427.6 òºãðºã \òºã) (õàíø: 2009.4.20-íû áàéäëààð) 1. øàòàõóóíû ¿íý : äèçåëü 0.95 $/ë (1,350 òºã/ë)

Page 116: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü98

2. À÷èæ òýýâýðëýõ õ¿÷èí ÷àäàë: äàãòàðøóóëàí à÷èã÷ ìàøèí(5 òîíí) 3.õîã öóãëóóëàí\òýýâýðëýõ äóíäà÷ õóðä: 50êì\öàã 4. ñòàíäàðò çàé (íýã óäààãèéí á¿òýí ýðãýëò) - 1, 2 êýéñ :õîãûí öýãò õ¿ðýõ çàé * ãýð á¿ðò õ¿ðýõ çàé : õîòûí òºâèéí ãýð íàðàí): 30êì ;äóíä á¿ñèéí ãýð (Áàÿíõîøóó) : 18êì ; àëñëàãäñàí(Øàðõàä) : 60êì - 3 êýéñ : õîãûí öýã õ¿ðòýë çàé +òîâëîñîí á¿ñ äîòîð ÿâàõ*òîâëîñîí á¿ñýä õîã öóãëóóëàõ: àéëóóäûí õîîðîíäîõ çàéã 10 ìåòðýýð òîîöîâ Õîòûí òºâ: 30êì ;äóíä á¿ñr: 17êì ; àëñëàãäñàí: 25êì * ãýð á¿ðýýñ òîîöñîí çàér :õîòûí òºâ: 60êì ;äóíä á¿ñ: 35êì ; àëñëàãäñàí: 85êì 5.òýýâýðëýëòèéí äóíäà÷ õóãàöàà:õîãûã ñàð á¿ð àâ÷ áàéõ (òîíí/ñàð) /íýã óäàà òýýâýðëýõ õýìæýý (5òîíí/íýã ÿâàëò) 6. õîã à÷èõ ìàøèíû õýðýãëýõ øàòàõóóíû äóíäà÷ : 10êì\ë

Õîã õàÿãäëûã çàéëóóëàõ àæèë÷äèéí æèëèéí àæëûí íàðèéâ÷èëñàí ñóäàëãàà

Ç¿éë àíãè õýìæýýÕîòûí òºâ ãýð

äóíä á¿ñ ãýð àëñëàãäñàí ãýð

1êýéñ

öýâýðëýã÷

õ¿í õ¿í - 6 9

Íýãæ ºðòºã $/ ñàð - 84 84

ºðòºã $/ æèë - 6,048 9,072

æîëîî÷

õ¿í õ¿í - 1 1

Íýãæ ºðòºã $/ ñàð - 134 328

ºðòºã $/ æèë - 1,608 3,936

òóñëàõ àæèë÷èí

õ¿í õ¿í - 2 2

Íýãæ ºðòºã $/ ñàð - 134 328

ºðòºã $/ æèë - 3,216 7,872

Íèéò çàðäàë $/ æèë 10,872 20,880

Êýéñ2

æîëîî÷

õ¿í õ¿í - 1 2

Íýãæ ºðòºã $/ ñàð - 134 328

ºðòºã $/ æèë - 1,608 7,872

òóñëàõ àæèë÷èí

õ¿í õ¿í - 2 4

Íýãæ ºðòºã $/ ñàð - 134 328

ºðòºã $/ æèë - 3,216 15,744

Íèéò çàðäàë $/ æèë 4,824 23,616

Êýéñ3

æîëîî÷

õ¿í õ¿í 1 2 3

Íýãæ ºðòºã $/ ñàð 237 134 328

ºðòºã $/ æèë 2,844 3,216 11,808

òóñëàõ àæèë÷èí

õ¿í õ¿í 2 4 6

Íýãæ ºðòºã $/ ñàð 207 134 328

ºðòºã $/ æèë 4,968 6,432 23,616

Íèéò çàðäàë $/ æèë 7,812 7,812 35,424

Page 117: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 99

Õ¿ñíýãò Æ.1. õîãûí öýãèéí òîéì

Õ¿ñíýãò Æ.2. õîãûí öýã áàéãóóëàõ äóíäà÷ ºðòºã

ÕàâÑðàëÒ ÆÕîã õàÿãäëûí öýã áàéãóóëàõ ¿éë àæèëëàãààíû çàðäàë

Ç¿éë àíãè íýãæ ä¿í òàéëáàð

àøèãëàõ õóãàöàà æèëýýð 20

õ¿í àì õ¿í àì 1,030,000

Íýã õ¿íä íîîãäîõ õîã Êã\ºäºð 0.7

Ãàðàõ õîã òîíí 5,263,300 20 æèëä

õîãûí öýãèéí õ¿÷èí ÷àäàë ì3 7,519,000 äàãøðóóëñàí íÿãòðàë 0.7 òîíí/ì3

õîãûí öýãèéí ºíäºð ì 25

õîãûí öýãèéí ýçëýõ òàëáàé Ì2 300,760

ç¿éë àíãè õýìæýýÒîî õýìæýý

íýãæ

Íýãæ ºðòºã($)

çàðäàë($)

Õîãûí öýã áàéãóóëàõ ºðòºã 37,379,880I. áàéãóóëàìæèéí ºòðºã 33,981,680

(1) ãàçàð øîðîîíû àæèë 8,034,000

- ãàçàð óõàõ õºðñ 2,762,000 ì3 1 2,762,000

- øîðîîã òýýâýðëýí çàéëóóëàõ õºðñ 2,636,000 ì3 2 5,272,000

(2) õîãûí öýãèéí äîòîðãîî àæèë 15,827,680

a) ¸ðîîë õýñýã 13,104,000

- ãàçðûí óñûã øàâõàõ ò=30ñì 75,600 ì3 15 1,134,000

- ãåîòåêñòèë ø¿¿ëò¿¿ð 500ã/ ì2 252,000 Ì2 3 756,000

- øàõìàë øàâàð äîòîðëîãîî ò =50 ñì 126,000 ì3 30 3,780,000

- HDPE õàâòàí ò =2 ìì 252,000 Ì2 20 5,040,000

- ãåîòåêñòèë ø¿¿ëò¿¿ð 1000g/ì2 252,000 Ì2 5 1,260,000- óóñàëòûí øàâõàõ äàâõðàãà ò =30 ñì 75,600 ì3 15 1,134,000

b) Íàëóó õýñýã 2,723,680

- ãàçðûí óñ øàâõàõ äàâõðàãà ò =30 ñì 46,960 ì3 15 704,400

- áåíòîíèò æèéðýã ò =6 ìì 46,960 Ì2 12 563,520

- HDPE õàâòàí ò =2 ìì 46,960 Ì2 20 939,200

- ãåîòåêñòèë ø¿¿ëò¿¿ð 1000g/ì2 46,960 Ì2 5 234,800- óóñàëòûí øàâõàõ äàâõðàãà ò =30 ñì 46,960 Ì2 6 281,760

(3) ãàäíàõ óñûã çàéëóóëàõ ñèñòåì áàðèõ

1,538,000

- HUME áåòîí õîîëîé Ô600 ìì 1,100 ì 300 330,000

Page 118: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü100

õîãûí öýãèéí æèëèéí ¿éë àæèëëàãààíû çàðäàë

- HUME áåòîí õîîëîé Ô800 ìì 660 ì 400 264,000

- HUME áåòîí õîîëîéÔ1,000 ìì

440 ì 600 264,000

- U õýëáýðòýé í¿õ 0.5*0.5 2,200 ì 200 440,000

- öóãëóóëàõ í¿õ 0.9*0.9 120 ø 1,500 180,000

- ãàäíàõ óñíû òðàíøåéíèé í¿õ D 1.2 ì 40 ø 1,500 60,000

(4) óóñàëòûã öóãëóóëàõ ñèñòåì 2,062,000

- óóñàëòûã öóãëóóëàõ ãîë øóãàì 400A 1,000 ì 480 480,000

- óóñàëòûã öóãëóóëàõ ñàëàà øóãàì

200A 6,000 ì 250 1,500,000

- óóñàëòûã ø¿¿õ õîîëîé 400A 50 ì 300 15,000

- óóñàëòûíáîñîî õóäàã700A,800A

10 ø 700 7,000

- óóñàëòûã øàõàõ ñòàíö 4 ø 15,000 60,000(5) ã¿íèé óñûã çàéëóóëàõ ñèñòåì 1,220,000 - ã¿íèé óñûã õóðèìòëóóëàõ ãîë øóãàì

200A 1,000 ì 250 250,000

- ã¿íèé óñûã õóðèìòëóóëàõ ñàëàà øóãàì

100A 6,000 ì 150 900,000

- ã¿íèé óñ ñîðîõ øóãàì 200A 50 ì 200 10,000

- ã¿íèé óñ øàõàõ ñòàíö 4 ø 15,000 60,000(6) Óóñàëòûí áîëîâñðóóëàëòûí òºõººðºìæèéí áàéãóóëàìæ

4,230,000

- óóñàëòûã áîëîâñðóóëàõ òºõººðºìæ

300 Ì3 14,000 4,200,000

- óóñàëòûã òýýâýðëýõ øóãàì 100 ì 300 30,000(7) áóñàä 1,070,000

- çàõèðãààíû áàðèëãà 1 ãàçàð 400,000 400,000 - çàì çàñàõ 2,200 ì 200 440,000 - ìàøèíû çîãñîîë çàñàõ 20 a 3,000 60,000 - óãààõ ñòàíö 1 êîì 30,000 30,000 - æèãíýõ ã¿¿ð 1 êîì 20,000 20,000 - îð÷íû òîõèæèëò 1 êîì 120,000 120,000II. çºâëºõ ¿éë÷èëãýý çàðäàë ( äèçàéí áîëîí, õÿíàõ ºðòºã)

3,398,200

Ç¿éë àíãèÒîî õýìæýý

íýãæÍýãæ ºðòºã($/ æèë)

ºðòºã($/ æèër)

Õîãûí öýãèéí æèëèéí ¿éë àæèëëàãààíû çàðäàë 1,134,702

I. õîãûí öýã & çàðäàëõîãûí öýãèéí æèëèéí ñòàíäàðò õ¿÷èí ÷àäàë

263,165 Ì3 3 789,495

II. òîãòìîë çàðäàë 72,600

(1) àæëûí õºëñ 66,000

- îôôèñûí ìåíåæåð 1 Íýã õ¿í 6,000 6,000

- àëáàí õààã÷ 2 Íýã õ¿í 5,000 10,000

- èíæåíåð 5 Íýã õ¿í 4,000 20,000

- òåõíèêèéí èíæåíåð 10 Íýã õ¿í 3,000 30,000

Page 119: Mongol hgjil plan

ÌÎÍÃÎË-ÓËààÍáààòàð õÎòûÍ Ãýð õÎðÎÎËËûà õªÃ毯Ëýõ áÎäËÎÃÎ, àðÃà áàðèËûà ñàéæðÓÓËàõ Íü 101

(2) ìåíæìåíòèéí çàðäàë (àæëûí çàðäëûí 10%)

6,600

III. Òîãòìîë áóñ çàðäàë 272,607

(1) òîíîã òºõººðºìæèéí àæèëëàãààíû çàðäàë

249,908

a) òîíîã òºõººðºìæèéí àæèëëàãààíû çàðäàë

80,000

- óõàã÷ (0.7m3) 1 ø 15,000 15,000

- áóëüäîçåð(19ton) 1 ø 35,000 35,000

- óñ 纺ã÷(5,500L) 1 ø 15,000 15,000

- àðèóòãàã÷ 1 ø 15,000 15,000

b) ¿éë÷èëãýýíèé çàðäàë(áàéãóóëóìæèéí ºðòãèéí 0.5% )

1 íèéò 169,908

(2) öàõèëãààíû ¿íý 1 íèéò 20,000

(3) áóñàä çàðäàë(òîãòìîë áóñ çàðäëûí 1% )

1 íèéò 2,699